Biển hồ Galille là nguồn cung cấp nước ngọt quan trọng nhất của Israel, đồng thời cũng có ý nghĩa đặc biệt đối với Jordan.
Nhận định này được Tiến sĩ Ronen Yitzhak, chuyên gia về quan hệ Israel - Jordan tại Trung tâm Moshe Dayan nghiên cứu Trung Đông và châu Phi, đưa ra trong cuộc trao đổi với báo Jerusalem Post ngày 7/7.
Theo Hiệp ước Hòa bình năm 1994 giữa Jordan và Israel, Israel có nghĩa vụ cung cấp cho Jordan 50 triệu mét khối nước mỗi năm. Đến năm 2021, dưới thời chính phủ của Thủ tướng Naftali Bennett và Ngoại trưởng Yair Lapid, Israel đồng ý tăng gấp đôi lượng nước ngọt cung cấp cho Jordan - một trong những quốc gia khan hiếm nước nghiêm trọng nhất thế giới.
Thỏa thuận bổ sung này đã hết hiệu lực vào cuối năm 2025 sau nhiều lần được gia hạn. Tuy nhiên, Israel vẫn tiếp tục thực hiện nghĩa vụ theo hiệp ước hòa bình, duy trì việc cung cấp 50 triệu mét khối nước mỗi năm.
Theo các nguồn tin, Israel đặt điều kiện để tiếp tục cung cấp lượng nước bổ sung là Jordan phải giảm bớt những phát ngôn mang tính chỉ trích Israel, vốn ngày càng gay gắt kể từ khi nổ ra cuộc chiến Israel-Hamas, đồng thời khôi phục đầy đủ quan hệ ngoại giao giữa hai nước.
Đài truyền hình công KAN News đầu tuần qua đưa tin Jordan tỏ ra hết sức tức giận trước việc Israel tiếp tục từ chối gia hạn thỏa thuận. Một nguồn tin thân cận với Hoàng gia Jordan nói với KAN rằng: "Vấn đề nước có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với chúng tôi và là một phần của hiệp ước hòa bình".
Tiến sĩ Yitzhak cho rằng bất đồng này "phản ánh cuộc khủng hoảng chính trị giữa hai nước", đồng thời lưu ý rằng điều đó không quá bất ngờ khi Amman lo ngại Israel có thể sáp nhập Bờ Tây, áp đặt chủ quyền đối với khu vực này và thay đổi nguyên trạng tại Núi Đền.
Trang tin Ynet dẫn lời một quan chức Israel cho biết, mặc dù Israel không có nghĩa vụ pháp lý phải cung cấp thêm nước cho Jordan ngoài mức quy định trong hiệp ước, "giữa hai nước vẫn tồn tại thiện chí".
Vị quan chức này nhấn mạnh: "Jordan cần nguồn nước này, nhưng khi giúp đỡ các nước láng giềng, bạn cũng mong đợi mối quan hệ nồng ấm hơn. Nếu hai bên có cuộc gặp, mọi vấn đề đều sẽ được đưa lên bàn thảo luận, từ bình thường hóa quan hệ, vấn đề nước cho đến việc tăng cường quan hệ song phương".
Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Yitzhak, dù phía Israel kỳ vọng việc hỗ trợ nguồn nước sẽ đổi lại thái độ tích cực hơn từ Jordan, thì trên thực tế Amman đã dành cho Israel những sự hỗ trợ còn đáng kể hơn nhiều.
Ông dẫn chứng việc Jordan từng bắn hạ tên lửa và thiết bị bay không người lái của Iran khi các phương tiện này bay qua không phận Jordan để tấn công Israel. Ông Yitzhak nhận định: "Thời điểm Israel tuyên bố không gia hạn thỏa thuận là rất bất lợi đối với Jordan, bởi quyết định này được đưa ra ngay sau cuộc chiến với Iran, trong bối cảnh Jordan đã hỗ trợ Israel đáng kể.
Dư luận Jordan vốn không hài lòng khi chính phủ nước này đứng về phía Mỹ và Israel trong cuộc chiến với Iran. Nay khi thông tin Israel từ chối gia hạn thỏa thuận nước được công bố, nhiều người Jordan cảm thấy mình đã bị “đâm sau lưng”.
Theo quan điểm của họ, Jordan đã giúp Israel đối phó Iran nhưng lại nhận về sự đối xử bạc bẽo. Điều này càng tiếp thêm lý lẽ cho các lực lượng phản đối Israel tại Jordan. Ông Yitzhak cho rằng việc Israel yêu cầu Jordan giảm mức độ chỉ trích nhằm vào Israel đang bị nhiều người tại Jordan nhìn nhận như một hành động "tống tiền".
Nếu Amman chấp nhận yêu cầu này, chính quyền Jordan có thể bị cáo buộc đã "đánh đổi sự ủng hộ dành cho người Palestine để lấy nước", điều chắc chắn sẽ vấp phải sự phản đối mạnh mẽ trong bối cảnh hơn một nửa dân số Jordan được cho là có nguồn gốc Palestine.
Theo Bộ Thương mại Mỹ, Jordan hiện là một trong những quốc gia thiếu nước nghiêm trọng nhất thế giới. Mỗi người dân Jordan chỉ có khoảng 61 mét khối nguồn nước ngọt tái tạo mỗi năm. Tình trạng này được dự báo sẽ tiếp tục xấu đi do gia tăng dân số, phát triển kinh tế và các hoạt động nông nghiệp chưa bền vững.
Dù vậy, Tiến sĩ Yitzhak nhận định tranh cãi lần này sẽ không làm tổn hại đến hợp tác chiến lược giữa hai nước. Ông cho rằng về lâu dài, vấn đề này sẽ không ảnh hưởng đến hợp tác chiến lược Israel - Jordan, nhưng nó phản ánh rõ cuộc khủng hoảng chính trị đang tồn tại giữa hai bên.
Ông kết luận: "Tôi tin rằng thông qua các cuộc tiếp xúc kín và đàm phán bí mật, hai nước cuối cùng sẽ tìm được giải pháp. Bản thân Israel cũng có lợi ích trong việc duy trì sự ổn định của chính quyền Jordan, bởi nếu nguồn cung nước bị gián đoạn, điều đó có thể làm gia tăng căng thẳng xã hội, gây bất ổn tại Jordan và tạo thêm sức mạnh cho các lực lượng phản đối hòa bình trong nước".