Xe tăng quân đội Israel được triển khai gần cửa khẩu Shalom Kerem, miền Nam Israel, giáp giới Dải Gaza, ngày 6/5/2024. Ảnh: THX/TTXVN
Động thái diễn ra sau khi Thủ tướng Benjamin Netanyahu phê duyệt gói tăng chi tiêu quốc phòng lên tới 350 tỷ shekel vào tháng 12/2025, trong bối cảnh Israel đối mặt với nhiều thách thức an ninh và nguy cơ bị hạn chế nguồn cung vũ khí từ nước ngoài.
Kế hoạch này được xây dựng theo khuôn khổ nhiều năm nhằm bảo đảm quân đội Israel có đủ năng lực tác chiến trong dài hạn, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài trước nguy cơ bị áp đặt lệnh cấm vận hoặc hạn chế xuất khẩu các loại vũ khí và công nghệ quân sự.
Mặc dù Thủ tướng Netanyahu đã thông qua việc tăng mạnh ngân sách quốc phòng, quá trình triển khai kế hoạch vẫn bị đình trệ trong nhiều tháng do bất đồng giữa Bộ Quốc phòng và Bộ Tài chính.
Theo Bộ Tài chính Israel, ngân sách nền tảng dành cho quốc phòng trong các năm tới vẫn chưa được thống nhất nên chưa thể phân bổ nguồn vốn để thực hiện chương trình mua sắm dài hạn. Bộ Tài chính lập luận rằng "Cơ sở ngân sách quốc phòng hiện đã ở mức rất cao và không đủ nguồn lực để đáp ứng mọi nhu cầu".
Trong khi đó, các quan chức cấp cao của IDF cho rằng đây là giai đoạn mang tính quyết định đối với năng lực quân sự của Israel trong ít nhất một thập kỷ tới.
Hai bên đã tiến hành các cuộc đàm phán kéo dài ba tháng với sự tham gia của nhiều chuyên gia và cố vấn độc lập nhằm tìm kiếm tiếng nói chung. Tuy nhiên, khác biệt không những không được thu hẹp mà ở một số nội dung còn trở nên lớn hơn.
Theo Cục Kế hoạch thuộc IDF, kể từ sau cuộc xung đột bùng phát ngày 7/10/2023, quân đội Israel liên tục phải mở rộng hoạt động quân sự trên nhiều hướng, bao gồm Dải Gaza, miền nam Liban và Syria.
Việc duy trì các chiến dịch kéo dài buộc quân đội phải huy động hàng chục nghìn quân nhân dự bị, có thời điểm vượt mốc 100.000 người, khiến chi phí quân sự tăng mạnh.
Nguồn tin từ IDF cho biết tổng mức thiếu hụt ngân sách hiện vào khoảng 40 tỷ shekel, trở thành trở ngại lớn trong các cuộc thương lượng giữa Bộ Tài chính, Bộ Quốc phòng và quân đội.
Ngoài yêu cầu bảo đảm kinh phí cho các chiến dịch quân sự, Israel còn phải giải quyết tình trạng thiếu nhân lực trong lực lượng thường trực, quân nhân chuyên nghiệp và lực lượng dự bị.
Để kiểm soát ngân sách, Bộ Tài chính đề xuất giới hạn số quân nhân dự bị được huy động thường xuyên xuống còn khoảng 35.000 người, đồng thời yêu cầu quân đội chấp nhận phân bổ nguồn lực theo hướng quản lý rủi ro trên nhiều mặt trận thay vì chuẩn bị đầy đủ cho mọi kịch bản. Cơ quan này cũng đề xuất giảm tổng ngân sách quốc phòng dài hạn xuống còn 115 tỷ shekel trong vòng 10 năm.
IDF, Bộ Quốc phòng và Hội đồng An ninh Quốc gia cuối cùng đã chấp nhận thỏa hiệp với con số này, mặc dù nhiều quốc gia tại Trung Đông và châu Âu đang đồng loạt tăng mạnh chi tiêu quân sự.
Trong khi đó, Bộ Tài chính đề xuất trước mắt chỉ thông qua ngân sách năm 2026, sau đó mới tiếp tục đàm phán cho năm 2027 và các năm tiếp theo.
Bộ Quốc phòng và IDF cho biết sẵn sàng linh hoạt về quy mô ngân sách nếu được phép triển khai ngay các hợp đồng mua sắm dài hạn với ngành công nghiệp quốc phòng. Theo họ, điều này sẽ giúp các doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư mở rộng nhà máy, tuyển dụng lao động và xây dựng các dây chuyền sản xuất mới phục vụ nhu cầu quốc phòng.
Một trong những yêu cầu quan trọng của IDF là phải duy trì khả năng huy động ổn định ít nhất 50.000 quân nhân dự bị mỗi năm, trong bối cảnh chính phủ vẫn chưa đưa ra quyết định về việc kéo dài thời gian thực hiện nghĩa vụ quân sự bắt buộc.
Cuối cùng, Bộ Quốc phòng Israel đồng ý chỉ chốt ngân sách cho năm 2026, trong khi các vấn đề liên quan đến ngân sách của cả thập kỷ tới sẽ tiếp tục được thảo luận.
Sau khi Tổng kế toán Nhà nước tham gia quá trình đàm phán, các bên thống nhất xử lý khoản thiếu hụt 40 tỷ shekel theo hai giai đoạn: bổ sung ngay 15 tỷ shekel, phần còn lại 25 tỷ shekel sẽ được xem xét cấp thêm tùy theo tình hình thực tế trong thời gian còn lại của năm.
Quan trọng hơn, Thủ tướng Netanyahu đã "bật đèn xanh" để Bộ Quốc phòng ký các hợp đồng với ngành công nghiệp quốc phòng từ năm 2026, với tổng giá trị lên tới 130 tỷ shekel trong tổng gói tăng ngân sách quốc phòng 350 tỷ shekel đã được phê duyệt.
Theo kế hoạch, nguồn vốn mới sẽ được sử dụng để xây dựng thêm các nhà máy sản xuất đạn dược, tên lửa và nhiều hệ thống vũ khí hiện đại ngay tại Israel nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.
Bên cạnh đó, quân đội cũng đặt mục tiêu khôi phục khả năng sẵn sàng chiến đấu của lực lượng lục quân về mức trước ngày 7/10/2023. Danh mục mua sắm dự kiến bao gồm máy bay chiến đấu thế hệ mới, máy bay tiếp dầu trên không, trực thăng tấn công, tàu chiến, xe bọc thép, các dây chuyền sản xuất vũ khí công nghệ cao cũng như các dự án không gian phục vụ quốc phòng.
Theo kế hoạch, Bộ Quốc phòng và IDF sẽ trình toàn bộ chương trình đầu tư trị giá 130 tỷ shekel lên chính phủ trong tuần tới trước khi được Ủy ban Bộ trưởng phê duyệt chính thức.