Israel giành hợp đồng quốc phòng lớn thứ hai trong lịch sử tại châu Âu

Theo tờ Jerusalem Post, tập đoàn Rafael Advanced Defense Systems (RADS) của Israel đã ký một thỏa thuận mang tính bước ngoặt với Romania, trị giá khoảng 2 tỷ euro, tương đương 2,3 tỷ USD, để cung cấp các hệ thống phòng không Spyder.

Đáng chú ý, đây là hợp đồng lớn nhất trong lịch sử RADS và là thỏa thuận quốc phòng lớn thứ hai của ngành công nghiệp quốc phòng Israel, sau thương vụ bán hệ thống phòng thủ tên lửa Arrow 3 cho Đức năm 2023 với trị giá 3,5 tỷ USD.

Thỏa thuận bao gồm việc cung cấp hệ thống SPYDER cùng gói giải pháp hoàn chỉnh, gồm bệ phóng, tên lửa đánh chặn, hệ thống radar, chương trình huấn luyện và hỗ trợ hậu cần.

“Việc bàn giao các hệ thống dự kiến bắt đầu trong vòng 36 tháng kể từ khi ký thỏa thuận, đạt năng lực tác chiến ban đầu dựa trên hợp tác công nghiệp sâu rộng và sản xuất tại Romania”, Rafael cho biết trong thông cáo báo chí.

“Việc Romania mua hệ thống SPYDER của Rafael củng cố cam kết của nước này trong việc mua sắm các giải pháp phòng không tiên tiến phù hợp với tiêu chuẩn NATO, đồng thời tăng cường quan hệ đối tác công nghiệp và chiến lược giữa hai nước”, thông cáo nêu thêm.

Hệ thống SPYDER là hệ thống phòng không cơ động dựa trên các tên lửa không đối không PYTHON và DERBY của Rafael, hoạt động như một phần trong khái niệm phòng thủ nhiều tầng. Hệ thống này được thiết kế để đánh chặn nhiều loại mối đe dọa trên không, gồm máy bay, trực thăng, thiết bị bay không người lái và vũ khí dẫn đường chính xác.

Romania là một trong số các quốc gia tại châu Âu và châu Á mua hệ thống Spyder trong những năm gần đây. Các khách hàng trước đó gồm Cộng hòa Séc (Czech), Ấn Độ, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Maroc, Philippines, Kenya, Singapore và CH Síp (Cyprus)...

Thỏa thuận lớn này cũng cho thấy bất chấp các lời kêu gọi tẩy chay vũ khí Israel liên quan đến cuộc chiến ở Dải Gaza, các hệ thống phòng không của nước này vẫn có nhu cầu rất cao.

Trên thực tế, hồi đầu tháng này, tờ EurAsian Times đưa tin xuất khẩu quốc phòng của Israel đã tăng lên mức kỷ lục mới trong năm 2025, đạt 19,2 tỷ USD, bất chấp làn sóng kêu gọi tẩy chay rộng rãi và việc các công ty Israel bị loại khỏi một số triển lãm vũ khí quốc tế.

Xuất khẩu quốc phòng của Israel đã tăng gần 30% trong năm 2025. Đáng chú ý, đà tăng này được dẫn dắt bởi các hệ thống tên lửa, rocket và phòng không.

“Các hệ thống tên lửa, rocket và phòng không tiếp tục dẫn đầu trong năm 2025, chiếm hơn một phần tư, tương đương 29%, tổng giá trị các thỏa thuận”, Bộ Quốc phòng Israel cho biết. Trong khi đó, các hệ thống tên lửa, rocket và phòng không chiếm 48% các thỏa thuận năm 2024 và 36% năm 2023.

Hệ thống phòng không Israel được săn đón tại châu Âu

Dữ liệu cũng cho thấy châu Âu là thị trường lớn nhất đối với xuất khẩu vũ khí Israel, chiếm tới 36% tổng kim ngạch xuất khẩu quốc phòng của nước này. Năm 2024, châu Âu chiếm 54% xuất khẩu vũ khí Israel, còn năm 2023 là 35%.

Đặc biệt, các hệ thống phòng không Israel đã đạt thành công lớn tại châu Âu. Kể từ năm 2023, nhiều quốc gia châu Âu đã ký các thỏa thuận với Tel Aviv để mua các hệ thống này.

Năm 2023, Đức ký thỏa thuận lịch sử trị giá 3,5 tỷ USD với Israel để mua hệ thống phòng thủ tên lửa Arrow 3, đánh dấu hợp đồng quốc phòng lớn nhất trong lịch sử Israel.

Thỏa thuận với Romania về việc cung cấp hệ thống phòng không Spyder trị giá 2,3 tỷ USD là hợp đồng lớn thứ hai trong lịch sử Israel.

Israel cũng ký thỏa thuận năm 2023 với Phần Lan trị giá 345 triệu USD để cung cấp hệ thống phòng không tầm trung đến tầm xa David’s Sling, cũng do Rafael sản xuất.

Năm 2024, Israel tiếp tục ký thỏa thuận trị giá 583 triệu USD với Slovakia để cung cấp hệ thống phòng không Barak MX.

Tháng 12/2024, CH Síp tiếp nhận hệ thống phòng không Barak MX, có khả năng đánh chặn các mối đe dọa ở khoảng cách lên tới 150 km.

Trong khi đó, theo Jerusalem Post, Thụy Sĩ tuần trước đã bắt đầu đàm phán với các nhà sản xuất phòng không Israel về một hệ thống phòng không thứ hai, có thể là David’s Sling của Rafael.

Hy Lạp cũng đang trong giai đoạn đàm phán nâng cao với Israel để mua một hệ thống phòng không nhiều tầng quy mô lớn, kết hợp Spyder, Barak MX và David’s Sling. Thỏa thuận này được cho là trị giá tới 3,5 tỷ USD và có thể trở thành hợp đồng quốc phòng lớn nhất trong lịch sử Israel.

Tuy nhiên, Mỹ là bên thứ ba âm thầm trong hầu hết các thỏa thuận này, bởi nhiều hệ thống phòng không của Israel, từ Iron Dome đến David’s Sling và Arrow 3, được phát triển trong sự hợp tác chặt chẽ với Mỹ.

Vì sao các hợp đồng xuất khẩu phòng không Israel cần Mỹ phê duyệt?

Dù Rafael là nhà phát triển và sản xuất các hệ thống phòng thủ Iron Dome và David’s Sling, các thỏa thuận xuất khẩu những hệ thống này cần được Bộ Ngoại giao Mỹ phê duyệt trước do có nguồn tài trợ đáng kể từ Washington trong quá trình phát triển.

Trên thực tế, Raytheon, hiện là một phần của RTX (Mỹ), là bên đồng phát triển hệ thống phòng không David’s Sling. Quan hệ hợp tác này được thiết lập đặc biệt để cho phép Mỹ tài trợ cho hệ thống của Israel.

Bệ phóng, bộ điều khiển hỏa lực và tên lửa đánh chặn Stunner của hệ thống này do RTX phát triển.

Tương tự, Mỹ đã tài trợ mạnh mẽ cho quá trình phát triển hệ thống phòng thủ tên lửa Iron Dome (Vòm Sắt) của Israel.

Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, kể từ năm tài khóa 2009, Mỹ đã cung cấp cho Israel 3,4 tỷ USD tài trợ phòng thủ tên lửa, trong đó có 1,3 tỷ USD hỗ trợ Iron Dome kể từ năm tài khóa 2011.

Năm 2021, Hạ viện Mỹ bỏ phiếu cung cấp cho Israel thêm 1 tỷ USD tài trợ mới cho hệ thống tên lửa Iron Dome.

Mỹ cũng đã mua hai tổ hợp Iron Dome vào năm 2019. Các tổ hợp này từng được thử nghiệm tại Guam. Năm 2023, Mỹ quyết định gửi hai tổ hợp này tới Israel. Tuy nhiên, tình trạng hiện nay của hai tổ hợp này chưa được biết rõ.

Tương tự, việc xuất khẩu hệ thống phòng không Arrow 3 cũng cần Mỹ phê duyệt trước. Boeing là đối tác đồng phát triển chính và đối tác sản xuất chủ chốt của hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo ngoài khí quyển Arrow 3, phối hợp với Israel Aerospace Industries (IAI).

Tuy nhiên, trong trường hợp Spyder, hệ thống này dựa trên công nghệ được phát triển tại Israel mà không có tài trợ của Mỹ, nhờ đó quy trình xuất khẩu của Rafael trở nên đơn giản hơn.

Theo website của công ty, Spyder có thể phóng đồng thời tối đa bốn tên lửa đánh chặn, đạt tầm bắn tối đa 40 km và độ cao đánh chặn tối đa 12 km.

Một lý do quan trọng giúp các hệ thống phòng không Israel thành công là hiệu quả thực chiến trước các cuộc tấn công bằng UAV, tên lửa và rocket do Hamas, Hezbollah, Houthi và Iran phóng trong ba năm chiến sự vừa qua.

Trong khi đó, các nước châu Âu đang tìm cách tăng cường năng lực phòng không trong bối cảnh cuộc xung đột tại Ukraine và lo ngại về nguy cơ xung đột rộng hơn với các nước NATO trong những năm tới.

Romania cũng đã nhiều lần đối mặt với các vụ UAV xâm nhập lãnh thổ trong thời gian diễn ra chiến sự. Việc tích hợp hệ thống phòng không Spyder sẽ tăng cường đáng kể năng lực phòng không tầm ngắn và tầm trung của Romania, nâng cao khả năng tương tác với các lực lượng NATO và hỗ trợ quá trình hiện đại hóa cấu trúc phòng không của nước này.