Ảnh minh họa: Getty Images
Giáo sư Peter Spiro tại Đại học Temple (Mỹ) đánh giá không thể biết chính xác số người sở hữu nhiều hộ chiếu bởi phần lớn các quốc gia không yêu cầu công dân phải khai báo việc họ có mang nhiều quốc tịch hay không.
Tuy vậy, có một điều khá rõ ràng là đa tịch đang ngày càng phổ biến. Theo cuộc điều tra dân số năm 2021 của Vương quốc Anh, có đến 2,1% cư dân nước này sở hữu nhiều hơn một hộ chiếu. Con số này gần gấp đôi so với kết quả điều tra năm 2011, khi chỉ 1,1% dân số tự khai có hai quốc tịch hoặc hơn. Trong khi đó, một cuộc khảo sát gần đây của YouGov tại Mỹ cho thấy 6% người được hỏi tự nhận mình là công dân đa quốc tịch.
Cơn sốt hộ chiếu thứ hai
Trong vài thập niên gần đây, giới giàu có coi đa quốc tịch là cách để họ mở rộng khả năng dịch chuyển toàn cầu. Ngày nay, khi thế giới bước vào giai đoạn biến động gia tăng, xu hướng này không còn giới hạn trong tầng lớp giàu có. Cuộc khảo sát của Gallup công bố kết quả vào tháng 11/2025 cho thấy cứ 5 người Mỹ thì có 1 người muốn rời bỏ đất nước, trong đó có 40% phụ nữ ở độ tuổi 15–44, tăng 400% so với một cuộc khảo sát tương tự năm 2014.
Ông Dominic Volek (phụ trách mảng khách hàng tư nhân của Henley & Partners chuyên hỗ trợ các cá nhân siêu giàu trên toàn cầu đạt được đa quốc tịch) cho biết năm thị trường lớn nhất hiện nay của công ty là Mỹ, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc và Anh.
Theo ông Volek, xu hướng này không còn chủ yếu xoay quanh việc di cư mà trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, việc sở hữu hộ chiếu thứ hai (thậm chí thứ ba hay thứ tư) được xem như một “chính sách bảo hiểm”.
Lợi ích của việc mang đa quốc tịch vô cùng đa dạng, trong đó có thể kể đến việc tạo điều kiện để người sở hữu chuyển sang sinh sống tại một quốc gia khác, mở ra cơ hội việc làm, đồng thời giúp con cái họ tiếp cận những cơ hội giáo dục mới.
Tùy vào từng loại hộ chiếu, người mang đa quốc tịch còn có thể được miễn thị thực khi di chuyển quốc tế, hoặc có quyền mua bất động sản, mở doanh nghiệp ở nước ngoài.
Con đường để sở hữu nhiều hộ chiếu
Hành khách làm thủ tục tại sân bay Ronald Reagan ở Arlington, Virginia, Mỹ. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN
Phần lớn các trường hợp nhập quốc tịch rơi vào ba nhóm chính: huyết thống, đầu tư hoặc nhập tịch. Với quốc tịch theo huyết thống, người nộp đơn thường phải chứng minh tổ tiên của mình có nguồn gốc từ quốc gia đó. Tuy nhiên, mỗi nước lại có cách tiếp cận khác nhau, từ việc cho phép truy ngược bao nhiêu thế hệ cho đến câu hỏi liệu một tổ tiên từng nhập quốc tịch nước khác có làm “đứt mạch” quyền thừa kế quốc tịch hay không.
Trong khi đó, diện nhập tịch đòi hỏi người xin phải cư trú hợp pháp tại quốc gia đó trong một khoảng thời gian nhất định, thường là từ 5 đến 10 năm, trước khi nộp hồ sơ. Các yêu cầu phổ biến bao gồm kiểm tra lý lịch tư pháp, năng lực ngôn ngữ, thi kiến thức về lịch sử, văn hóa hoặc chứng minh tư cách đạo đức tốt. Ngay cả khi đáp ứng đủ điều kiện, việc được chấp thuận vẫn không chắc chắn và quá trình này có thể kéo dài nhiều năm. Chi phí cũng không hề rẻ. Ví dụ phí nhập quốc tịch Anh hiện là 2.335 USD (hơn 61 triệu đồng).
Khác hẳn hai con đường trên, quốc tịch thông qua đầu tư được xây dựng dành riêng cho giới siêu giàu. Bằng cách rót vốn vào nền kinh tế địa phương, người nộp đơn có thể nhận quyền cư trú hoặc hộ chiếu, từ đó mở ra cánh cửa dẫn tới quốc tịch.
Hạn chế và rào cản
Việc mang đa quốc tịch cũng có những mặt hạn chế. Như Mỹ và Eritrea là những quốc gia đánh thuế công dân dù họ sống ở bất kỳ đâu, khiến người mang đa quốc tịch vẫn phải gánh nghĩa vụ thuế ngay cả khi đã định cư ở nước ngoài. Trong khi đó, nhiều nước khác đánh thuế dựa trên nơi cư trú, nhưng cách tiếp cận này cũng có thể dẫn tới tổng nghĩa vụ thuế cao hơn.
Một số quốc gia trên thế giới cấm tuyệt đối việc mang hai quốc tịch trở lên. Trung Quốc, Singapore, Ấn Độ và Nhật Bản… không công nhận đa quốc tịch, dù Ấn Độ cho phép công dân nhập quốc tịch khác vẫn được giữ một quy chế hạn chế mang tên “Quốc tịch hải ngoại của Ấn Độ”.
Theo CNN, gần đây đã xuất hiện làn sóng chính trị phản đối đa quốc tịch. Trong năm 2025, hàng loạt nước châu Âu đã thắt chặt quy định về nhập quốc tịch theo huyết thống và các chương trình “hộ chiếu vàng” vốn tạo điều kiện để mua quyền công dân.
Ở Mỹ, Thượng nghị sĩ Cộng hòa Bernie Moreno thậm chí còn nêu ý tưởng về “Đạo luật Quốc tịch Độc quyền”, theo đó cấm công dân Mỹ sở hữu bất kỳ quốc tịch nào khác.