Một tàu cao tốc của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran di chuyển quanh tàu chở dầu cờ Anh. Ảnh: Tanism News Agency
Trả lời Đài Sputnik, Tiến sĩ Ali Mamouri, cựu cố vấn truyền thông chiến lược của Thủ tướng Iraq, cho rằng Iran đang ở trong một “cuộc đối đầu sống còn” và chiến lược tổng thể của nước này dường như nhằm kéo dài thời gian, gia tăng chi phí xung đột và tạo áp lực chính trị đối với Mỹ. Theo ông, Tehran có thể kỳ vọng việc kéo Washington vào một cuộc đối đầu tốn kém sẽ làm gia tăng sức ép trong nước đối với Tổng thống Donald Trump, buộc Nhà Trắng phải cân nhắc giải pháp ngừng bắn.
Ở chiều ngược lại, ông Mamouri nhận định Washington và Israel có thể đang đặt cược vào khả năng bất ổn nội bộ tại Iran, cho rằng sức ép quân sự sẽ kích hoạt biểu tình, chia rẽ trong giới tinh hoa hoặc đào ngũ trong lực lượng an ninh. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, chưa có dấu hiệu rõ ràng nào cho thấy sự rạn nứt nội bộ tại Iran.
Theo vị chuyên gia này, việc đóng cửa kéo dài eo biển Hormuz sẽ gây tác động sâu rộng đối với kinh tế toàn cầu. Sự gián đoạn tại tuyến hàng hải trọng yếu này có thể đẩy giá dầu thế giới tăng mạnh, trong khi các nền kinh tế phụ thuộc vào nguồn cung từ khu vực Vùng Vịnh - đặc biệt tại châu Á và châu Âu – có nguy cơ chịu ảnh hưởng nghiêm trọng. Ông cảnh báo phí bảo hiểm hàng hải có thể tăng vọt, chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn và áp lực lạm phát gia tăng, tác động đến nhiều lĩnh vực từ nhiên liệu, sản xuất đến nguồn cung lương thực.
Ông Mamouri cho rằng một cuộc khủng hoảng kéo dài tại eo biển Hormuz có thể tạo ra “hiệu ứng domino” đối với kinh tế thế giới, kết hợp giữa cú sốc năng lượng, gián đoạn thương mại và bất ổn tài chính. Nếu Iran duy trì được sự gián đoạn trong thời gian dài, đây có thể trở thành công cụ mặc cả đáng kể nhằm buộc các bên phải quay lại bàn đàm phán, đồng thời làm chậm đà leo thang quân sự hiện nay.
Trong khi đó, các nguồn tin doanh nghiệp ngày 28/2 cho biết một số chủ tàu, tập đoàn dầu khí và công ty thương mại đã tạm đình chỉ vận chuyển dầu thô, nhiên liệu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) qua eo biển Hormuz do lo ngại rủi ro an ninh.
Một quan chức thuộc phái bộ hải quân của Liên minh châu Âu (EU), mang tên Aspides, cho biết nhiều tàu trong khu vực đã nhận được tín hiệu vô tuyến VHF từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran, trong đó tuyên bố không tàu nào được phép đi qua eo biển. Tuy nhiên, Hải quân Anh khẳng định chỉ thị này không có giá trị ràng buộc pháp lý, song vẫn khuyến cáo các tàu cần hết sức thận trọng khi di chuyển qua khu vực.
Dữ liệu vệ tinh từ các hệ thống theo dõi hàng hải cho thấy nhiều tàu đang neo đậu hoặc tập trung gần các cảng lớn trong khu vực, đặc biệt là cảng Fujairah của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), thay vì di chuyển qua eo biển Hormuz.
Trong bản tin gửi khách hàng, công ty môi giới vận tải biển Poten & Partners cho biết lưu lượng giao thông qua eo biển chưa hoàn toàn tê liệt, song mức độ gián đoạn đang gia tăng nhanh chóng.
Hiệp hội tàu chở dầu INTERTANKO cũng cho biết Hải quân Mỹ đã phát đi cảnh báo về hoạt động di chuyển tại Vịnh Ba Tư, Vịnh Oman, phía Bắc Biển Ả Rập và eo biển Hormuz, do không thể bảo đảm an toàn hàng hải. Cùng thời điểm, Bộ Hàng hải Hy Lạp cũng khuyến nghị các tàu tránh các khu vực này vì lý do an ninh.
Eo biển Hormuz có vai trò đặc biệt quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu, là tuyến trung chuyển khoảng 20% lượng dầu thế giới từ các nhà sản xuất lớn như Saudi Arabia, UAE, Iraq, Kuwait và Iran, cùng với khối lượng đáng kể LNG từ Qatar. Bà Laura Page, chuyên gia của công ty tư vấn Kpler, cho biết đã có ít nhất 14 tàu chở LNG có dấu hiệu giảm tốc, quay đầu hoặc dừng lại gần khu vực eo biển. Theo bà, con số này có thể tiếp tục tăng, đặt xuất khẩu LNG của Qatar trước rủi ro trực tiếp.
Trước tình hình trên, nhiều tập đoàn vận tải biển quốc tế đã điều chỉnh kế hoạch hoạt động. Tập đoàn vận tải biển Maersk của Đan Mạch cho biết đang phối hợp chặt chẽ với các đối tác an ninh để theo dõi tình hình tại Biển Đỏ và Vịnh Aden, dù hoạt động bốc dỡ hàng hóa tại Trung Đông hiện vẫn được duy trì.