Eo biển Malacca nhìn từ Malacca, Malaysia. Ảnh: THX/TTXVN
Bình luận được đưa ra sau phát biểu của Bộ trưởng Tài chính Indonesia về khả năng thu phí đối với tàu thuyền qua lại tuyến hàng hải này.
Theo The Straits Times, Ngoại trưởng Mohamad cho biết Malaysia, Singapore, Indonesia và Thái Lan có “sự hiểu biết chặt chẽ” về tình trạng của eo biển dài khoảng 900 km.
Ông nhấn mạnh mọi hoạt động tại eo biển Malacca cần có sự hợp tác của cả bốn quốc gia, không thể thực hiện đơn phương. Phát biểu được đưa ra ngày 22/4 tại diễn đàn ở Kuala Lumpur về tác động của căng thẳng Mỹ - Iran đối với Malaysia.
Ngoại trưởng Mohamad cũng cho biết nguyên tắc này đã được xác lập khi các nước ký thỏa thuận chung về tuần tra và bảo đảm an ninh tại eo biển Malacca.
Trước đó cùng ngày, Bộ trưởng Tài chính Indonesia Purbaya Yudhi Sadewa đề xuất các quốc gia ven eo biển có thể áp dụng phí đối với tàu thuyền qua lại, tương tự kế hoạch của Iran tại eo biển Hormuz.
Mỗi ngày có hơn 200 tàu, gồm tàu container, tàu chở dầu và tàu hàng rời, đi qua eo biển Malacca; tổng cộng hơn 90.000 lượt tàu mỗi năm, tương đương khoảng 1/4 lưu lượng thương mại toàn cầu, gần gấp đôi lưu lượng qua eo biển Hormuz.
Eo biển Malacca hẹp hơn nhiều so với eo biển Hormuz, với điểm hẹp nhất chỉ khoảng 2,7 km gần Singapore và độ sâu trung bình khoảng 25 m. Bộ trưởng Purbaya cho rằng khu vực nằm trên tuyến thương mại và năng lượng chiến lược toàn cầu nhưng chưa áp dụng phí đối với tàu thuyền qua lại.
Ông lưu ý mọi đề xuất tương tự sẽ cần có sự tham gia của Malaysia và Singapore, đồng thời cho biết ý tưởng này phù hợp với định hướng của Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto về việc tăng vai trò của nước này trong thương mại toàn cầu.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Purbaya cũng thừa nhận việc triển khai không đơn giản do liên quan lợi ích của nhiều quốc gia.
Trong tuyên bố cùng ngày, Ngoại trưởng Singapore Vivian Balakrishnan khẳng định Indonesia, Malaysia và Singapore có lợi ích chiến lược chung trong việc duy trì tuyến hàng hải thông suốt, đồng thời nhấn mạnh quyền tự do đi lại phải được bảo đảm cho tất cả các quốc gia.
Ông cho biết Singapore không ủng hộ các biện pháp đóng cửa, hạn chế hay áp phí đối với tàu thuyền trong khu vực, đồng thời tái khẳng định nguyên tắc tự do hàng hải theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển.
Công ước này bảo đảm quyền quá cảnh của mọi tàu thuyền, bao gồm tàu quân sự, qua các vùng biển và eo biển quốc tế.
Phát biểu trước Quốc hội ngày 7/4, Ngoại trưởng Balakrishnan nhấn mạnh quyền quá cảnh không phải là đặc quyền do các quốc gia ven biển ban phát mà là quyền đương nhiên của tàu thuyền các nước.
Quan ngại về nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz đã lan sang Đông Nam Á, trong bối cảnh Indonesia và Mỹ ký kết thỏa thuận hợp tác quốc phòng ngày 13/4 nhằm tăng cường năng lực quốc phòng.
Mặc dù thỏa thuận không đề cập trực tiếp đến eo biển Malacca, song sự hiện diện gia tăng của Mỹ có thể làm gia tăng căng thẳng với Trung Quốc, quốc gia phụ thuộc lớn vào tuyến hàng hải này cho an ninh năng lượng.
Khoảng 80% lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc đi qua eo biển Malacca, do đó bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể gây tác động đáng kể tới nền kinh tế nước này.
Tại Malaysia, diễn biến trên khiến liên minh đối lập Perikatan Nasional kêu gọi chính phủ của Thủ tướng Anwar Ibrahim theo dõi chặt chẽ tình hình và tránh để đất nước bị cuốn vào xung đột.
Trong tuyên bố ngày 18/4, Tổng thư ký Perikatan Nasional Takiyuddin Hassan nhấn mạnh Malaysia cần tiếp tục thúc đẩy đối thoại, giảm leo thang và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.