Nắng nóng gay gắt tại bang New South Wales, Australia. Ảnh: AFP/TTXVN
Sau nhiều tháng theo dõi các dấu hiệu khí hậu, các nhà dự báo đã “kích hoạt” cảnh báo El Nino, cho thấy chu kỳ khí hậu này đã bước vào giai đoạn rõ rệt. Các chuyên gia cảnh báo đây có thể là một trong những sự kiện El Nino mạnh nhất trong nhiều thập kỷ và có khả năng kéo dài đến nửa cuối năm 2026.
El Nino là hiện tượng tự nhiên xảy ra khi nước biển ở khu vực Thái Bình Dương ấm lên bất thường, từ đó làm thay đổi hoàn lưu khí quyển toàn cầu. Tại Australia, El Nino thường khiến lượng mưa giảm ở miền Đông, miền Nam và khu vực nội địa, nhiệt độ trung bình tăng cao hơn bình thường, thời tiết khô kéo dài hơn trong mùa Đông và mùa Xuân.
Tuy nhiên, BOM nhấn mạnh rằng mỗi sự kiện El Nino đều khác nhau. Theo dự báo của BOM, nhiều khu vực miền Nam và miền Đông Australia có khả năng nhận lượng mưa thấp hơn trung bình từ tháng 7 đến tháng 9. Phần lớn cả nước có xu hướng nhiệt độ cao hơn mức trung bình. Trời quang hơn vào ban ngày nhưng cũng dễ xuất hiện các đợt lạnh vào ban đêm và sương giá do bầu trời ít mây hơn. Điều này làm tăng nguy cơ thời tiết cực đoan theo cả hai hướng: nóng ban ngày và lạnh ban đêm.
Một trong những lo ngại lớn nhất mà El Nino gây ra là nguy cơ cháy rừng sớm hơn bình thường. Do thời tiết khô và nóng hơn có thể dẫn đến thảm thực vật khô nhanh. Nguy cơ cháy rừng tăng từ mùa Đông đến mùa Xuân. Các đợt nắng nóng sẽ kéo dài hơn trong mùa Hè tiếp theo. Điều kiện gió khô làm lửa lan nhanh hơn. BOM cảnh báo El Nino không trực tiếp gây cháy rừng, nhưng làm tăng xác suất xảy ra cháy lớn.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng El Nino không đồng nghĩa với hạn hán tuyệt đối, mà làm tăng khả năng mưa thấp hơn mức trung bình, các đợt mưa đến thưa hơn, nhưng vẫn có thể xảy ra mưa lớn cục bộ do các hệ thống thời tiết riêng lẻ như áp thấp ven biển. El Nino cũng thường làm giảm độ dày tuyết trung bình, thời gian duy trì lớp tuyết, độ dài của mùa trượt tuyết tại các vùng núi cao. Tuy vậy, BOM cho biết chỉ cần một vài đợt tuyết mạnh đúng thời điểm vẫn có thể tạo ra mùa Đông khá tốt ở một số khu vực.
Theo các mô hình khí hậu hiện tại, El Nino dự kiến duy trì trong phần lớn năm 2026, sau đó mới có khả năng suy yếu vào đầu năm 2027. Điều này có nghĩa Australia có thể trải qua một giai đoạn thời tiết bị chi phối kéo dài thay vì chỉ vài tháng ngắn hạn. Ngoài El Nino, các nhà khí tượng cũng đang theo dõi hiện tượng dao động nhiệt độ bề mặt nước biển giữa phía Tây và phía Đông của Ấn Độ Dương (IOD).
Nếu IOD chuyển sang trạng thái dương cùng lúc với El Nino, lượng mưa giảm mạnh hơn, thời tiết khô kéo dài hơn và nhiệt độ tăng cao hơn ở miền Nam và miền Đông Australia. Đây được gọi là “hiệu ứng cộng hưởng” làm tăng nguy cơ thời tiết cực đoan. Thời tiết khô hơn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước và hồ chứa, năng suất cây trồng, chăn nuôi và đồng cỏ, mùa vụ nông nghiệp.
Các khu vực phụ thuộc vào mưa mùa Đông-Xuân sẽ chịu tác động rõ rệt nhất. BOM lưu ý rằng El Nino là một yếu tố khí hậu lớn nhưng không phải yếu tố duy nhất. Thời tiết thực tế vẫn bị chi phối bởi nhiều hệ thống khác nhau. Một số khu vực vẫn có thể nhận mưa lớn hoặc thời tiết lạnh bất thường trong từng đợt ngắn hạn.
Nói cách khác, El Nino làm thay đổi xu hướng, không quyết định tuyệt đối từng ngày thời tiết. Các chuyên gia khuyến cáo người dân nên theo dõi tình trạng nguồn nước, sử dụng tiết kiệm; cập nhật cảnh báo cháy rừng trong mùa khô, cẩn trọng với các đợt nắng nóng kéo dài, theo dõi tác động đến giá thực phẩm và nông sản.