Để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này, phóng viên TTXVN đã có cuộc trao đổi với Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, Cục Khí tượng thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Mai Văn Khiêm về diễn biến của hiện tượng này.
Người dân khi ra đường cần trang bị khăn, mũ, áo chống nắng… Ảnh: Minh Quyết/TTXVN
Hiện tượng El Nino đang diễn biến thế nào, thưa ông?
Quá trình hình thành El Nino lần này diễn ra tương đối nhanh. Theo số liệu quan trắc, chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino 3.4 đã đạt ngưỡng +0,5 độ C vào tháng 5/2026 và tăng lên khoảng +0,7 độ C vào đầu tháng 6/2026, điều này cho thấy El Nino đã chính thức hình thành.
So với diễn biến thông thường, thời gian chuyển từ trạng thái trung tính sang El Nino được đánh giá là khá ngắn, phản ánh sự ấm lên nhanh của vùng trung tâm Thái Bình Dương và sự tương tác thuận lợi giữa đại dương và khí quyển.
Theo các dự báo hiện nay cho thấy, El Nino duy trì từ tháng 6/2026, tiếp tục mạnh thêm từ nay đến cuối năm 2026 và có thể kéo dài sang đầu năm 2027. Hiện nay, xác suất xuất hiện El Nino với cường độ rất mạnh là khoảng 60- 65%, có diễn biến tương tự El Nino năm 2023 và có cường độ tương đương sự kiện El Nino 2015–2016 và có thể nằm trong nhóm mạnh nhất kể từ năm 1950.
El Nino tác động như thế nào đối với Việt Nam, thưa ông?
Khí hậu Việt Nam chịu ảnh hưởng bởi El Nino và nếu kịch bản như phân tích trên tiếp tục xảy ra thì Việt Nam có nguy cơ đối mặt với nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm. Trong tháng còn lại mùa hè năm 2026, tại khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ nắng nóng tiếp tục xuất hiện nhiều hơn trung bình nhiều năm và có thể ghi nhận các giá trị nhiệt độ vượt lịch sử.
Bên cạnh đó, El Nino thường gây thiếu hụt lượng mưa trong hầu hết các vùng của cả nước, phổ biến từ 25 đến 50%, (rõ rệt nhất là Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ), từ đó làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong các tháng cuối năm 2026 và đầu 2027 ở khu vực này; nguy cơ cao xảy ra khô hạn cục bộ hoặc diện rộng ở những nơi có nhu cầu dùng nước nhiều cho sản xuất và sinh hoạt. Điều này gây nhiều hệ lụy và ảnh hưởng rất lớn đến đời sống và sản xuất của người dân.
Thưa ông, đối với hình thái thời tiết nguy hiểm như nắng nóng, bão, áp thấp nhiệt đới, El Nino tác động thế nào?
Nắng nóng xảy ra nhiều hơn và gay gắt hơn so với trung bình nhiều năm, số ngày nắng nóng trong năm 2026 xuất hiện nhiều hơn so với năm 2025. Nhiệt độ các tháng năm 2026 dự báo cao hơn từ 0,5-1,5 độ C so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ.
Trong điều kiện El Nino, số lượng bão, áp thấp nhiệt đới trên khu vực Biển Đông và ảnh hưởng đến đất liền nước ta từ nay đến cuối năm 2026 được dự báo có khả năng ở mức thấp hơn trung bình nhiều năm (trung bình nhiều năm trên Biển Đông khoảng 11-13 cơn, ảnh hưởng đến đất liền khoảng 5-6 cơn). Dự báo khoảng dưới 11 cơn bão, áp thấp nhiệt đới khả năng xuất hiện trên Biển Đông và dưới 5 cơn ảnh hưởng đến đất liền.
Năm El Nino thường ít bão, hoạt động bão trên Biển Đông có xu hướng giảm rõ rệt. Ví dụ như năm 2015 chỉ ghi nhận 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, tương đương khoảng 50% so với trung bình nhiều năm. Trong số đó chỉ có 2 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta và cường độ khi đổ bộ không mạnh, chủ yếu gây gió cấp 7–8.
Tuy nhiên cần đề phòng hiện tượng bão bất thường cả về cường độ, cũng như quỹ đạo, bên cạnh đó những đợt mưa lớn cục bộ xảy ra trong thời đoạn ngắn có thể gây ra lũ quét hoặc sạt lở đất ở vùng núi, ngập úng ở các khu đô thị. Do vậy, không thể chủ quan với nguy cơ thiên tai trong thời gian tới.
Thưa ông, với ảnh hưởng El Nino, xu thế thời tiết từ nay đến cuối năm 2026 sẽ thế nào?
Nền nhiệt độ tại các khu vực trên phạm vi toàn quốc dự báo trong các tháng cuối năm 2026 cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C. Từ tháng 7-9, nắng nóng tiếp tục xảy ra và số ngày nắng nóng có khả năng cao hơn so với trung bình nhiều năm và cao hơn so với cùng kỳ năm 2025 tại các khu vực Bắc Bộ, Thanh Hóa-Huế và Duyên hải Nam Trung Bộ. Từ khoảng đầu tháng 9, nắng nóng sẽ dần suy giảm tại khu vực Bắc Bộ và từ nửa cuối tháng 9 sẽ suy giảm tại khu vực Trung Bộ.
Từ tháng 7-9, hiện tượng ENSO (bao gồm El Nino và La Nina) duy trì trong trạng thái El Nino và cường độ có xu hướng tiếp tục tăng dần. Trong thời kỳ từ tháng 10-12, hiện tượng ENSO tiếp tục duy trì trạng thái El Nino với cường độ mạnh, đặc biệt xác suất xảy ra El Nino rất mạnh tăng lên mức 63% vào thời kỳ tháng 11/2026-1/2027. Nhiệt độ trung bình trên phạm vi toàn quốc phổ biến cao hơn so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ từ 1-2 độ C, có nơi cao hơn. Như vậy, trong tháng còn lại mùa hè năm 2026 tại khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ nắng nóng tiếp tục xuất hiện nhiều hơn trung bình nhiều năm và có thể ghi nhận các giá trị nhiệt độ vượt lịch sử.
Tổng lượng mưa ở các khu vực trong cả nước trong tháng 7 phổ biến xấp xỉ so với trung bình nhiều năm. Tháng 8 ở mức phổ biến cao hơn 10-30% so với trung bình nhiều năm. Tháng 9, tổng lượng mưa phổ biến thấp hơn 5-20% trung bình nhiều năm, riêng khu vực Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ ở mức xấp xỉ so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ.
Tháng 10 phổ biến thấp hơn từ 5-20% so với trung bình nhiều năm. Tháng 11/2026, tổng lượng mưa ở khu vực Bắc Bộ và Thanh Hóa-Hà Tĩnh cao hơn từ 10- 30% so với trung bình nhiều năm; các khu vực khác thấp hơn từ 10-35% so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ. Tháng 12/2026, tổng lượng mưa ở khu vực Bắc Bộ và Thanh Hóa - Hà Tĩnh cao hơn từ 10-30% so với trung bình nhiều năm; các khu vực khác thấp hơn từ 20-40% so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ, có nơi thấp hơn,
Tổng lượng mưa ở lưu vực sông Mê Công trong tháng 7-9, tại khu vực thượng lưu phổ biến xấp xỉ so với trung bình nhiều năm; khu vực trung lưu và hạ lưu cao hơn từ 5-20% so với trung bình nhiều năm cùng kỳ trong các tháng 7-8; tháng 9 ở mức thấp hơn 5-10% so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ. Tháng 10, tại khu vực trung lưu và hạ lưu thấp hơn từ 5-15% so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ. Tháng 11-12/2026, tổng lượng mưa tại khu vực trung lưu và hạ lưu thấp hơn từ 10-30% so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ.
Trước tình hình trên, ông có khuyến cáo gì với đối với địa phương, người dân?
Ngày 17/4, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản số 3764/BNNMT-KTTV, trong đó bộ nhấn mạnh việc sẽ tiếp tục chỉ đạo các đơn vị dự báo theo dõi chặt chẽ diễn biến khí tượng thủy văn, đặc biệt là tình hình ENSO, nguồn nước và các hiện tượng thời tiết nguy hiểm; kịp thời cập nhật, ban hành các bản tin dự báo, cảnh báo phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương. Mặc dù số lượng bão có thể ít, tổng lượng mưa năm thấp hơn trung bình nhưng nguy cơ xuất hiện bão mạnh, bất thường và các trận mưa lớn cực đoan vẫn rất cao, cần hết sức đề phòng.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thời tiết, khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp với nhiều hình thái nguy hiểm, cực đoan như nắng nóng, mưa lớn trong thời gian ngắn, lũ quét, sạt lở đất… Do đó, cơ quan khí tượng thủy văn lưu ý chính quyền địa phương và người dân thường xuyên cập nhật và tích hợp thông tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn trong các bản tin ngắn hạn 1-3 ngày, để kịp thời điều chỉnh các kế hoạch sản xuất, phương án ứng phó phù hợp, đảm bảo an toàn cho các hoạt động sản xuất và dân sinh.
Trân trọng cảm ơn ông!