Đảng Dân chủ giành lại thế đa số tại Quốc hội
Theo dữ liệu do hãng tin AP cung cấp, bộ phận phụ trách bầu cử của kênh truyền hình CNN dự báo đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện của Quốc hội Mỹ. Tính đến 15h ngày 4/11 (giờ Việt Nam), đảng Dân chủ đã giành được 227 ghế tại Hạ viện, vượt ngưỡng 218 ghế cần thiết để chiếm đa số, trong khi đảng Cộng hòa mới có 134 ghế. Tại Thượng viện, đảng Dân chủ giành được 53 ghế, so với 42 ghế của đảng Cộng hòa.
Bên cạnh việc giành lợi thế tại Hạ viện như kết quả thăm dò trước bầu cử, điều đáng chú ý trong kết quả bầu cử lần này là đảng Dân chủ đã giành lại 7 ghế Thượng viện vốn do đảng Cộng hòa nắm giữ, với những chiến thắng tại Texas, Ohio, Kansas, Iowa, Bắc Carolina và Nam Carolina. Nhiều ứng viên thất bại từng nhận được Tổng thống Trump lựa chọn hoặc ủng hộ trực tiếp.
Tại Texas, nghị sĩ bang James Talarico đánh bại Tổng chưởng lý bang Ken Paxton, người thuộc đảng Cộng hòa và từng vướng vào nhiều bê bối. Đây là kết quả mang tính bước ngoặt tại bang vốn được xem là một trong những thành trì vững chắc nhất của đảng Cộng hòa. Cuộc đua này cũng trở thành cuộc tranh cử vào Thượng viện tốn kém nhất trong lịch sử Mỹ.
Tại Iowa, nhà lập pháp bang Josh Turek đánh bại Hạ nghị sĩ Ashley Hinson trong cuộc đua giành chiếc ghế của Thượng nghị sĩ Joni Ernst, người đã tuyên bố nghỉ hưu. Trong chiến dịch tranh cử, ông Turek tập trung chỉ trích tác động của chính sách thuế quan và tình trạng giá dầu diesel tăng cao do xung đột Mỹ - Iran đối với kinh tế địa phương.
Ở Ohio, cựu Thượng nghị sĩ Sherrod Brown trở lại chính trường sau hai năm để mất ghế, đánh bại Thượng nghị sĩ Cộng hòa Jon Husted. Trong khi đó, tại Kansas, mục sư Adam Hamilton giành chiến thắng trước Thượng nghị sĩ Roger Marshall, cho thấy cử tri bang này vẫn sẵn sàng ủng hộ ứng viên Dân chủ dù có xu hướng nghiêng về đảng Cộng hòa trong các cuộc bầu cử tổng thống.
Kết quả bầu cử cũng cho thấy lợi thế của đảng Cộng hòa suy giảm tại nhiều khu vực từng ủng hộ áp đảo ông Trump, trong đó có các vùng nông thôn miền Trung nước Mỹ và những khu vực tập trung đông cử tri gốc Mỹ Latinh. Tại Florida, đảng Dân chủ còn giành chiến thắng ở một số khu vực bầu cử từng được điều chỉnh ranh giới nhằm tạo lợi thế cho đảng Cộng hòa.
Với kết quả này, Lãnh đạo phe thiểu số tại Hạ viện Hakeem Jeffries có cơ hội trở thành Chủ tịch Hạ viện người da màu đầu tiên trong lịch sử Quốc hội Mỹ, nếu nhận được sự ủng hộ của đa số nghị sĩ Dân chủ khi Quốc hội khóa mới bắt đầu hoạt động vào tháng 1/2027.
Tổng thống Trump thừa nhận thất bại, để ngỏ khả năng hợp tác
Trước kết quả bất lợi của đảng Cộng hòa, Tổng thống Trump tuyên bố sẵn sàng chấp nhận kết quả bầu cử và hợp tác với đảng Dân chủ.
Trong cuộc phỏng vấn với tờ New York Times ngày 3/11, ông Trump khẳng định: "Tôi hoàn toàn sẵn sàng chấp nhận các kết quả đó", đồng thời bày tỏ mong muốn hai đảng tìm được phương án hợp tác phù hợp. Ông cũng dành lời khen hiếm hoi cho đối thủ, thừa nhận đảng Dân chủ đã làm tốt và nỗ lực hết mình trong chiến dịch tranh cử.
Những phát biểu này được đưa ra sau khi ông Trump nhiều lần đặt nghi vấn về tính công bằng của bầu cử, làm dấy lên lo ngại về khả năng ông không chấp nhận kết quả nếu đảng Cộng hòa thất bại.
Ông Trump cũng thừa nhận vấn đề liên quan đến Iran đã góp phần khiến đảng Cộng hòa gặp bất lợi trong cuộc bầu cử. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ cảnh báo sẽ phủ quyết những dự luật mà ông cho là không phù hợp nếu được đảng Dân chủ đưa lên bàn làm việc của mình.
Trước đó, sự can thiệp của ông Trump vào quá trình lựa chọn ứng viên và vận động tranh cử được cho là đã không mang lại hiệu quả như kỳ vọng. Một số ứng viên do ông trực tiếp lựa chọn hoặc hậu thuẫn đã thất bại, trong khi nỗ lực điều chỉnh bản đồ bầu cử nhằm tạo lợi thế cho đảng Cộng hòa cũng không đạt kết quả như mong muốn.
Tương quan quyền lực mới
Việc đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện của Quốc hội sẽ tạo điều kiện để đảng này thúc đẩy các đề xuất lập pháp theo định hướng riêng, đồng thời tăng cường giám sát chính quyền của Tổng thống Trump, nhất là trong các lĩnh vực thương mại, thuế quan, ngân sách và hoạt động quân sự.
Theo ông William Alan Reinsch, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS), quyền kiểm soát Quốc hội có thể giúp đảng Dân chủ tác động đáng kể đến chính sách thương mại và nhiều lĩnh vực khác. Đặc biệt, quyền kiểm soát ngân sách cho phép đảng này điều chỉnh các ưu tiên phân bổ nguồn lực hoặc gây sức ép đối với những chương trình mà họ phản đối.
Tuy nhiên, việc nắm đa số tại Quốc hội không đồng nghĩa với khả năng tự động thay đổi chính sách của chính quyền. Tổng thống vẫn có quyền phủ quyết các dự luật, trong khi để bác bỏ quyền phủ quyết này, Quốc hội cần đạt được đa số 2/3 tại cả Hạ viện và Thượng viện. Bên cạnh đó, quy định cần 60 phiếu thuận tại Thượng viện để chấm dứt tranh luận cũng buộc đảng Dân chủ phải tìm kiếm sự ủng hộ từ một số nghị sĩ Cộng hòa.
Theo bà Sarah A. Binder, chuyên gia nghiên cứu về Quốc hội Mỹ tại Viện Brookings, tình trạng chia rẽ đảng phái cùng cuộc cạnh tranh hướng tới bầu cử tổng thống năm 2028 sẽ khiến triển vọng thông qua những thay đổi lập pháp lớn tại Quốc hội khóa 120 trở nên hạn chế.
Trong bối cảnh đó, các vấn đề ngân sách chính phủ, chi tiêu quốc phòng và nâng trần nợ công có thể tiếp tục trở thành những điểm gây tranh cãi giữa hai đảng. Bất đồng kéo dài có nguy cơ dẫn đến bế tắc ngân sách, thậm chí khiến một phần chính phủ liên bang phải đóng cửa.
Các nhà phân tích cũng dự báo ông Trump có thể gia tăng sử dụng sắc lệnh hành pháp nếu gặp trở ngại trong hoạt động lập pháp. Theo đó, ông Trump có thể tiếp tục sử dụng tối đa thẩm quyền trong chính sách thương mại, đồng thời duy trì lập trường cứng rắn về an ninh, nhất là tại khu vực Mỹ Latinh trong các vấn đề chống buôn bán ma túy và kiểm soát nhập cư.
Nhìn chung, kết quả bầu cử giữa kỳ năm 2026 không chỉ đánh dấu sự thay đổi tương quan lực lượng tại Quốc hội Mỹ mà còn mở ra giai đoạn cạnh tranh chính trị mới hướng tới cuộc bầu cử tổng thống năm 2028. Khả năng hợp tác giữa hai đảng sẽ là yếu tố quan trọng quyết định mức độ triển khai các chính sách lớn của chính quyền Mỹ trong thời gian còn lại của nhiệm kỳ.
