Thỏa thuận chuyển giao hàng chục triệu thùng dầu sau vụ bắt giữ ông Maduro không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà là đòn bẩy chiến lược của Mỹ nhằm tái định hình trật tự năng lượng và địa chính trị toàn cầu (trong ảnh: một cây xăng tại bang Virginia). Ảnh: TTXVN
Theo tờ Wall Street Journal (Mỹ) và đài phát thanh Deutsche Welle (Đức) ngày 8/1, vụ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro cùng thỏa thuận chuyển giao 50 triệu thùng dầu cho Mỹ không chỉ là một thương vụ kinh tế. Đây là đòn bẩy chiến lược nhằm tái định hình trật tự năng lượng toàn cầu và siết chặt vòng vây đối với các đối thủ của Washington.
Chỉ vài ngày sau chiến dịch quân sự bắt giữ ông Maduro, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố một thỏa thuận gây chấn động: Chính quyền lâm thời Venezuela sẽ chuyển giao từ 30 đến 50 triệu thùng dầu "bị cấm vận" cho Mỹ. Với giá dầu WTI hiện dao động quanh mức 56,73 USD/thùng, lượng dầu này ước tính trị giá lên tới 2,8 tỷ USD.
Điểm đáng chú ý nhất không nằm ở con số, mà ở cách thức quản lý. Ông Trump khẳng định số tiền thu được từ việc bán dầu theo giá thị trường sẽ do ông trực tiếp kiểm soát. Mục tiêu được tuyên bố là để "đảm bảo nó được sử dụng vì lợi ích của người dân Venezuela và người Mỹ", đồng thời giải quyết tình trạng thiếu hụt lương thực, thuốc men tại quốc gia Nam Mỹ này.
Tại sao Mỹ cần dầu Venezuela khi đang là nhà sản xuất hàng đầu?
Nhiều người đặt câu hỏi tại sao Mỹ - quốc gia đang sản xuất khoảng 14 triệu thùng dầu mỗi ngày - lại khao khát dầu thô từ Venezuela. Câu trả lời nằm ở tính tương thích kỹ thuật.
Thứ nhất, phần lớn dầu Mỹ là dầu thô nhẹ, trong khi các nhà máy lọc dầu tại bờ biển Vịnh Mexico được thiết kế đặc biệt để chế biến dầu thô nặng thành xăng và dầu diesel.
Mặc dù sự bùng nổ khai thác dầu đá phiến đã tạo ra một lượng lớn dầu từ những nơi như Tây Texas và Bắc Dakota, nhưng đó thường không phải là loại dầu thô phù hợp với các nhà máy lọc dầu của Mỹ.
Các nhà máy lọc dầu từ Puget Sound đến bờ biển Texas được thiết kế từ nhiều thập kỷ trước để xử lý các loại dầu thô nặng hơn và có hàm lượng lưu huỳnh cao hơn mà Mỹ nhập khẩu từ các nước như Canada, Mexico và Venezuela. Phần lớn dầu được bơm vào Mỹ là dầu thô nhẹ hơn và ngọt hơn.
“Các nhà máy lọc dầu của chúng tôi ở vùng Vịnh Mexico là tốt nhất thế giới về khả năng lọc loại dầu thô nặng này và hiện đang có sự thiếu hụt dầu thô nặng trên toàn thế giới, vì vậy tôi nghĩ sẽ có nhu cầu và sự quan tâm rất lớn từ ngành công nghiệp tư nhân nếu được tạo điều kiện để thực hiện điều đó”, Ngoại trưởng Mỹ Rubio nói trên chương trình “This Week” của đài ABC.
Theo Hiệp hội các nhà sản xuất nhiên liệu và hóa dầu Mỹ (American Fuel & Petrochemical Manufacturers), khoảng 70% công suất lọc dầu của Mỹ hoạt động hiệu quả nhất với dầu thô nặng. Các nhà máy này tập trung ở vùng Vịnh Mexico, nơi có 9 trong số 10 nhà máy lọc dầu lớn nhất cả nước. Trong những năm gần đây, sản lượng dầu của Venezuela đã giảm mạnh và phần lớn sản lượng ít ỏi mà nước này sản xuất được đã được chuyển hướng sang các nước như Cuba và Trung Quốc.
Thứ hai, chi phí chuyển đổi: Việc tái thiết kế các nhà máy trên để chỉ sử dụng dầu nhẹ sẽ tiêu tốn hàng tỷ USD và mất hàng thập kỷ. Thứ ba là vấn đề an ninh năng lượng: Hiện Mỹ phải nhập khẩu dầu nặng từ Canada và Mexico. Việc tiếp cận lại trữ lượng dầu nặng lớn nhất thế giới của Venezuela giúp Mỹ giảm bớt sự phụ thuộc và tối ưu hóa chi phí lọc dầu.
Nước cờ "nhất cử lưỡng tiện" nhắm vào các đối thủ
Thỏa thuận trên còn là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn nhằm buộc Venezuela "chọn phe". Washington đã ra điều kiện với chính quyền lâm thời của bà Delcy Rodriguez phải ưu tiên người mua Mỹ và quan trọng hơn là cắt đứt quan hệ kinh tế với Trung Quốc, Nga, Iran và Cuba.
Điều này sẽ khiến Trung Quốc mất quyền tiếp cận nguồn dầu giá rẻ (hiện đang nhận 2/3 lượng dầu xuất khẩu của Venezuela). Trong khi đó Nga và Iran mất một đồng minh chính trị quan trọng nhất tại Mỹ Latinh và bị đẩy ra khỏi các dự án năng lượng tại đây. Với Cuba, nước này chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do mất nguồn dầu trợ giá, đối mặt với khủng hoảng nhiên liệu trầm trọng.
Ngay lập tức, Bắc Kinh và Moskva đã lên tiếng chỉ trích hành động của Mỹ là "bắt nạt" và vi phạm luật pháp quốc tế. Trong khi đó, tại thực địa, tập đoàn Chevron của Mỹ đã nhanh chóng huy động hàng chục tàu chở dầu để sẵn sàng vận chuyển dầu thô về các nhà máy lọc dầu nội địa.
Dù thỏa thuận mang lại triển vọng lợi nhuận khổng lồ, giới phân tích vẫn hoài nghi về khả năng tăng sản lượng nhanh chóng. Sau nhiều năm quản lý yếu kém, cơ sở hạ tầng dầu khí của Venezuela đã xuống cấp nghiêm trọng. Dù sở hữu 1/5 trữ lượng thế giới, sản lượng của nước này hiện chỉ đóng góp chưa đầy 1% sản lượng toàn cầu.
Cuộc gặp được lên kế hoạch giữa ông Trump và các lãnh đạo ngành dầu khí vào ngày 9/1 (giờ Mỹ) sẽ là bước đi tiếp theo để thảo luận về các khoản đầu tư tái thiết. Tuy nhiên, với các lệnh phong tỏa hải quân, lộ trình đưa Venezuela trở lại thời hoàng kim dầu mỏ vẫn còn nhiều ẩn số.