Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz trong chuyến thị sát gần đây tới Núi Hermon thuộc lãnh thổ Syria. Ảnh: GPO
Vụ nổ lớn đến mức các hệ thống địa chấn ghi nhận tương đương một trận động đất có độ lớn 4,1. Đằng sau con số 1.100 tấn thuốc nổ không chỉ là quy mô của hệ thống đường hầm, mà còn phản ánh mức độ kiên cố, chiều sâu và giá trị quân sự mà Israel cho rằng Hezbollah đã xây dựng tại khu vực này trong suốt hai thập kỷ.
Theo IDF, hệ thống ngầm dưới dãy Ali al-Taher dài hơn 2 km, được xây dựng và phát triển trong nhiều năm với sự hỗ trợ về tài chính và hoạch định của Iran. Đây được cho là trung tâm chỉ huy của đơn vị Badr thuộc Hezbollah, phụ trách khu vực phía Nam Liban nằm ở phía Bắc sông Litani. Bên trong hệ thống, binh sĩ Israel phát hiện các trung tâm chỉ huy, kho vũ khí, phòng máy phát điện, khu vực sinh hoạt, phòng tắm và nhà bếp. Cấu trúc này cho phép các tay súng hoạt động, chỉ huy chiến đấu và duy trì thời gian dài dưới lòng đất.
Chính đặc điểm này khiến việc phá hủy công trình không đơn giản như đánh sập một đường hầm thông thường.
Một “thành phố ngầm” quân sự
Điểm đáng chú ý nhất là IDF không mô tả Ali al-Taher đơn thuần là một tuyến đường hầm để di chuyển hoặc ẩn náu, mà là một tổ hợp cơ sở hạ tầng quân sự dưới lòng đất. Hệ thống kéo dài hơn 2 km và bao gồm nhiều không gian có chức năng khác nhau. Với một công trình được xây dựng trong thời gian dài, nhiều khả năng hệ thống có các đoạn được gia cố bằng bê tông, đá hoặc các kết cấu chịu lực nhằm chống lại bom đạn.
Đối với một hệ thống như vậy, phá hủy một cửa hầm hoặc làm sập một đoạn đường không đồng nghĩa với việc vô hiệu hóa toàn bộ mạng lưới. Các đường hầm có thể được thiết kế với nhiều nhánh, nhiều lối ra vào và những khu vực độc lập. Vì vậy, nếu chỉ sử dụng lượng thuốc nổ hạn chế, một phần hệ thống có thể vẫn tồn tại và được khôi phục hoặc sử dụng trở lại.
Việc Israel sử dụng tới 1.100 tấn thuốc nổ vì thế có thể được xem là nhằm tạo ra hiệu ứng phá hủy trên diện rộng, làm sập nhiều đoạn kết cấu cùng lúc và khiến hệ thống mất khả năng hoạt động trong tương lai gần.
Không chỉ phá hủy đường hầm, mà còn phá hủy khả năng tái sử dụng
Một yếu tố quan trọng khác là Israel muốn ngăn Hezbollah quay trở lại khu vực này. Thủ tướng Benjamin Netanyahu và Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz tuyên bố việc phá hủy tổ hợp ngầm đã hoàn tất việc thiết lập vùng an ninh của Israel tại khu vực Ali al-Taher, đồng thời IDF sẽ tiếp tục ngăn Hezbollah tái lập hiện diện và xây dựng lại năng lực quân sự.
Điều này giải thích tại sao mục tiêu của Israel không chỉ là “đánh trúng” đường hầm mà là làm cho toàn bộ công trình trở nên khó hoặc không thể sử dụng lại.
Theo IDF, bên trong hệ thống có hàng chục tên lửa, rocket và máy bay không người lái do Iran sản xuất, hàng chục tên lửa chống tăng cùng hàng trăm quả mìn và thiết bị nổ. Nếu những kho vũ khí này vẫn còn nguyên trong một hệ thống ngầm sau cuộc tấn công, chúng có thể tiếp tục trở thành nguồn lực cho Hezbollah. Vì vậy, phá hủy đồng thời cả kết cấu đường hầm và các cơ sở bên trong là mục tiêu quan trọng.
Đáng chú ý, IDF cho biết trước khi tiến hành vụ nổ, lực lượng Israel đã kiểm soát và “làm sạch” hệ thống đường hầm, trong đó một số thành viên Hezbollah bị thiệt mạng và những người khác bỏ chạy. Điều này cho thấy vụ nổ ngày 10/9 là bước cuối cùng trong một chiến dịch gồm nhiều giai đoạn: tiếp cận, kiểm soát, rà soát và cuối cùng là phá hủy.
Ali al-Taher có vị trí đặc biệt quan trọng
Một lý do khác khiến Israel coi việc phá hủy hệ thống này là cần thiết nằm ở vị trí địa lý. Dãy Ali al-Taher nằm gần Nabatieh và trong vùng lãnh thổ mà Israel hiện duy trì một vành đai an ninh sâu khoảng 10 km bên trong Liban.
Theo tuyên bố của ông Netanyahu và ông Katz, cơ sở trên không chỉ được sử dụng làm trung tâm chỉ huy mà còn nhằm hỗ trợ một kế hoạch tấn công vào khu vực Galilee của Israel, đồng thời giám sát và kiểm soát hỏa lực hướng tới các khu vực Metula và Kiryat Shmona.
Nếu nhận định này là chính xác, hệ thống Ali al-Taher có giá trị vượt xa một căn cứ trú ẩn. Nó có thể đóng vai trò là một mắt xích trong mạng lưới chỉ huy, trinh sát, tập kết vũ khí và tổ chức các hoạt động tấn công của Hezbollah ở khu vực biên giới.
Vì vậy, đối với Israel, việc để lại một phần cơ sở này nguyên vẹn có thể đồng nghĩa với việc chấp nhận nguy cơ Hezbollah tái sử dụng một công trình quân sự đã được chuẩn bị trong nhiều năm.
Thông điệp răn đe đối với Hezbollah
Quy mô của vụ nổ cũng mang ý nghĩa răn đe. Một công trình được cho là Hezbollah xây dựng trong khoảng 20 năm, với sự hỗ trợ của Iran, đã bị Israel phá hủy hoàn toàn sau khi IDF giành quyền kiểm soát khu vực.
Đặc biệt, Reuters trước đó đưa tin Iran được cho là đã cảnh báo Mỹ rằng Tehran sẽ phản ứng nếu Israel tấn công cơ sở của Hezbollah tại khu vực này. Vụ phá hủy vì vậy diễn ra trong bối cảnh căng thẳng không chỉ giữa Israel và Hezbollah mà còn liên quan tới Iran và nguy cơ xung đột lan rộng trên nhiều mặt trận.
Việc vụ nổ tạo chấn động được ghi nhận tương đương động đất 4,1 cũng khiến sự kiện trở thành một màn phô diễn sức mạnh quân sự đáng chú ý. Thông điệp mà Israel muốn gửi đi là những cơ sở ngầm được Hezbollah xây dựng trong nhiều năm không nhất thiết có thể tồn tại chỉ nhờ nằm sâu dưới lòng đất.
Mục tiêu cuối cùng là thay đổi thực trạng an ninh
Tuy nhiên, vụ nổ 1.100 tấn thuốc nổ cũng cho thấy một vấn đề lớn hơn. Israel không chỉ tiến hành một cuộc tấn công nhằm tiêu diệt lực lượng Hezbollah, mà đang tìm cách thay đổi thực trạng an ninh dọc biên giới với Liban bằng việc phá hủy cơ sở hạ tầng quân sự và duy trì vùng đệm bên trong lãnh thổ Liban.
Tháng 6 vừa qua, Israel, Liban và Mỹ đã ký một khuôn khổ nhằm hướng tới việc khôi phục chủ quyền của Nhà nước Liban thông qua giải giáp các lực lượng vũ trang phi nhà nước, đổi lại Israel từng bước rút quân. Tuy nhiên, Hezbollah phản đối tiến trình này và Israel tuyên bố sẽ không tiếp tục rút quân nếu lực lượng này chưa bị giải giáp.
Trong bối cảnh đó, việc phá hủy Ali al-Taher có thể được nhìn nhận như một phần của chiến lược rộng hơn: không cho Hezbollah duy trì các căn cứ, kho vũ khí và mạng lưới đường hầm ngay sát khu vực biên giới Israel.
Do đó, 1.100 tấn thuốc nổ không chỉ nhằm phá một đường hầm dài hơn 2 km. Theo cách Israel nhìn nhận, đây là nỗ lực phá hủy cả một hệ thống chỉ huy và tác chiến ngầm được xây dựng trong nhiều năm, đồng thời ngăn Hezbollah tái lập năng lực quân sự tại khu vực mà Israel coi là có ý nghĩa sống còn đối với an ninh miền Bắc nước này. Việc sử dụng khối lượng thuốc nổ đặc biệt lớn vì thế phản ánh không chỉ quy mô vật lý của công trình, mà còn quyết tâm của Israel biến việc phá hủy cơ sở này thành một thay đổi lâu dài về thực địa và cán cân an ninh dọc biên giới Liban.