Bình luận trên chương trình "Today, Explained Podcast" của mạng truyền thông Vox mới đây, phóng viên Gregg Carlstrom, phụ trách khu vực Trung Đông của tờ Economist và hiện sống tại Riyadh, cho rằng cuộc chiến Mỹ - Iran kéo dài và xung đột tại Yemen đang khiến thiệt hại lan rộng ra toàn khu vực và Saudi Arabia là một trong những nước chịu tác động nặng nề.
Đầu tháng này, lực lượng Houthi ở Yemen tấn công sân bay tại thủ đô Riyadh, vụ việc tồi tệ nhất nhằm vào Saudi Arabia trong hơn một thập kỷ. Riyadh đáp trả bằng các cuộc tấn công tên lửa vào mục tiêu của Houthi, trong khi phong trào này tiếp tục tấn công hạ tầng dầu mỏ của Saudi Arabia. Xung đột giữa hai bên đã kéo dài hơn một thập kỷ và tạm lắng sau lệnh ngừng bắn năm 2022, cho đến đầu năm nay.
Houthi đã phát triển thành một lực lượng đủ sức tấn công Saudi Arabia từ bên ngoài lãnh thổ nước này. Ông Carlstrom giải thích Houthi là phong trào đã tồn tại vài thập kỷ. Ban đầu, Houthi là một nhóm nổi dậy địa phương ở miền Bắc Yemen chống chính phủ. Kể từ năm 2014, Houthi giành quyền kiểm soát phần lớn lãnh thổ Yemen với hầu hết các trung tâm dân cư ở nước này.
Ông Carlstrom lưu ý, Houthi chọn tấn công sân bay vì đây là cách gây thiệt hại kinh tế hiệu quả cho Saudi Arabia. Houthi mô tả đây là chiến dịch “trả đũa”, bởi liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu, lực lượng can thiệp vào Yemen năm 2015, đã phong tỏa không phận và hạn chế các chuyến bay ra vào Yemen trong nhiều năm.
Ông Carlstrom nhận định: “Họ công khai mô tả đây là hành động trả đũa tương xứng, nhưng tôi nghĩ họ cũng đã nhận ra rằng các cuộc tấn công vào sân bay là một cách rất hiệu quả để gây gián đoạn kinh tế ở Saudi Arabia”. Việc vận chuyển qua eo biển Hormuz gián đoạn khiến nhiều hàng hóa thiết yếu của các nước vùng Vịnh phải nhập khẩu bằng đường hàng không, nên đóng cửa sân bay ở thủ đô Riyadh gây tác động rất lớn.
Tham vọng kinh tế bị gián đoạn toàn diện
Vụ tấn công xảy ra đúng thời điểm giới lãnh đạo Saudi Arabia muốn nước này đóng vai trò lớn trên trường quốc tế. Theo ông Carlstrom, Đại hội Dầu khí Thế giới diễn ra từ ngày 11 đến 15/10 vốn thu hút giám đốc điều hành của các tập đoàn dầu khí hàng đầu, nhưng nhiều người đã hủy tham dự.
Đầu tuần này, Saudi Arabia cũng tuyên bố hoãn Sáng kiến Đầu tư Tương lai (FII), hội nghị thường được gọi là “Davos ở sa mạc”, sang năm 2027. Ông Carlstrom cho rằng với một quốc gia đang đa dạng hóa kinh tế, thu hút đầu tư nước ngoài và muốn trở thành trung tâm tài chính, du lịch, các cuộc tấn công này gây tổn hại nghiêm trọng.
Ông Carlstrom khẳng định hầu hết những gì Thái tử Mohammed bin Salman đang theo đuổi đều bị gián đoạn trong vài tuần qua. Ông dẫn chứng trường hợp Riyadh Air, hãng hàng không mà Quỹ Đầu tư Công (Public Investment Fund) ra mắt năm ngoái với kỳ vọng cạnh tranh với Emirates và Qatar Airways. Hãng này mới bắt đầu khai thác thường xuyên từ mùa hè này thì cơ sở chính ở Riyadh phải đóng cửa, buộc hãng chuyển một số máy bay sang sân bay khác để tránh bị tấn công.
Tại khu tài chính Riyadh, dự án nhằm cạnh tranh với Dubai và mới hoạt động vài năm, giới chức đã yêu cầu toàn bộ nhân viên làm việc từ xa vì lo ngại Houthi tấn công các tòa nhà chọc trời. Ông Carlstrom nhận định: “Mọi thứ họ đang cố gắng thực hiện, từ tài chính, du lịch đến thương mại, đều đang bị gián đoạn và đe dọa bởi những gì đang xảy ra ở Yemen”.
Hai lựa chọn đều bất ổn
Riyadh khó có thể trấn an nhà đầu tư chừng nào xung đột với Houthi chưa chấm dứt. Ông Carlstrom cho rằng Saudi Arabia có thể bổ sung hệ thống phòng không và tên lửa đánh chặn, nhưng “không có hệ thống phòng không nào là hoàn toàn hoàn hảo”.
Theo ông, phải giải quyết vấn đề cốt lõi mới tạo được niềm tin. Saudi Arabia hiện đứng trước hai lựa chọn tồi tệ. Lựa chọn thứ nhất là tiếp tục chiến đấu để đánh bại Houthi về quân sự hoặc buộc lực lượng này chấp nhận lệnh ngừng bắn mới.
Lựa chọn thứ hai là đàm phán và nhượng bộ để Houthi quay lại thỏa thuận ngừng bắn, nhưng cái giá rất đắt. Ông Carlstrom cho biết Houthi đang đòi những nhượng bộ tài chính trị giá hàng tỷ USD, gồm việc Saudi Arabia chi tiền tái thiết và trả lương cho công chức Yemen ở vùng Houthi kiểm soát.
Thái tử Salman đã nhiều lần đề nghị Mỹ hỗ trợ nhưng chưa nhận được sự hậu thuẫn như mong muốn. Theo ông Carlstrom, trong khoảng một tháng qua, Thái tử Salman liên tục đề nghị Mỹ hỗ trợ chiến dịch của Saudi Arabia ở Yemen và tiến hành các cuộc không kích riêng tại đây, nhưng Tổng thống Donald Trump đến nay vẫn từ chối. Ông Carlstrom giải thích, Mỹ gặp hạn chế thực tế vì nhiều khí tài quân sự đang tập trung ở eo biển Hormuz để đảm bảo dòng chảy dầu mỏ thông suốt. Phản ứng của ông Trump khiến Thái tử Saudi Arabia thất vọng. Hiện Mỹ chỉ cung cấp hỗ trợ tình báo, không trực tiếp tham gia cuộc chiến ở Yemen.
