Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể đang cân nhắc nới lỏng thêm một số biện pháp trừng phạt đối với Nga sau thỏa thuận dầu diesel gần đây với Tổng thống Nga Vladimir Putin, theo tiết lộ của một số quan chức Ukraine và Mỹ am hiểu vấn đề với tờ Kyiv Independent.
Động thái tiềm năng này phù hợp với cách tiếp cận của chính quyền Tổng thống Trump, theo đó Washington đưa ra các lợi ích kinh tế cho Moskva với hy vọng thuyết phục Nga chấm dứt cuộc xung đột tại Ukraine - một quan chức chính phủ Mỹ và một quan chức Thượng viện Mỹ cho biết.
Trước đó, thỏa thuận dầu diesel giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ - Nga đã vấp phải những chỉ trích từ cả hai đảng tại Washington, đồng thời gây căng thẳng trong quan hệ với Kiev. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gọi thỏa thuận này là một “bước đi yếu kém”, đồng thời cảnh báo nó có thể mở đường cho việc tiếp tục nới lỏng các biện pháp trừng phạt Nga.
Hiện nay, các quan chức Ukraine lo ngại chính quyền Mỹ có thể xem xét một thỏa thuận liên quan đến ngành phân bón của Nga, theo hai nguồn tin am hiểu vấn đề.
Mỹ chưa trực tiếp áp đặt trừng phạt đối với ngành phân bón Nga, cũng chưa cấm nhập khẩu phân bón từ nước này. Tuy nhiên, một thỏa thuận tiềm năng có thể dẫn đến việc nới lỏng các biện pháp hạn chế đối với tàu vận tải, doanh nghiệp, ngân hàng và cá nhân có liên quan đến ngành công nghiệp này, một quan chức cấp cao Ukraine cho biết.
Nga từ lâu đã tìm cách giảm bớt các hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu nông sản, với lập luận rằng những rào cản về ngân hàng, bảo hiểm và vận tải biển đã hạn chế khả năng tiếp cận thị trường của nước này.
Moskva nhiều lần nêu vấn đề trên trong các cuộc đàm phán về Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen năm 2022, nhưng các chính phủ phương Tây vẫn khẳng định thực phẩm và phân bón xuất khẩu của Nga không thuộc diện bị trừng phạt trực tiếp.
“Mục tiêu nới lỏng hạn chế đối với phân bón là câu chuyện đã tồn tại từ lâu, và Nga đã thúc đẩy vấn đề này từ nhiều năm trước”, một quan chức tình báo Ukraine nói với Kyiv Independent.
Quan chức này cho biết thêm: “Nga luôn vận động để được nới lỏng các hạn chế đối với phân bón trong các cuộc tiếp xúc với Mỹ và châu Âu. Trên thực tế, Nga đã rút khỏi Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen vì không đạt được tiến triển về vấn đề phân bón”.
Nga rút khỏi Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen vào tháng 7/2023, cho rằng những yêu cầu của nước này chưa được giải quyết thỏa đáng.
Thỏa thuận kinh tế đổi lấy hòa bình?
Ngày 9/10, Tổng thống Trump công bố thỏa thuận dầu diesel, cho biết Nga đã đồng ý cung cấp hàng trăm nghìn tấn nhiên liệu diesel cho Mỹ và thị trường quốc tế.
Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump viết: “Nga sẽ ngay lập tức cung cấp hơn 300.000 tấn nhiên liệu diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu, thêm 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn ngay sau đó”.
Thông báo này làm dấy lên những câu hỏi tại Washington về tính hợp pháp của thỏa thuận. “Mỹ coi thỏa thuận dầu diesel với Nga là bất hợp pháp theo đạo luật được cả hai viện thông qua và được ký ban hành năm 2022”, một quan chức Thượng viện Mỹ cho biết.
Năm 2022, Quốc hội Mỹ thông qua Đạo luật Chấm dứt nhập khẩu dầu mỏ Nga, cấm nhập khẩu các sản phẩm năng lượng có nguồn gốc từ Nga, trong đó có nhiên liệu diesel.
Một số nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết các quan chức đảng Dân chủ đang liên hệ với những doanh nghiệp Mỹ tham gia tạo điều kiện cho thỏa thuận, nhằm bảo đảm các đơn vị này hiểu rõ những rủi ro pháp lý và nguy cơ bị điều tra.
Thỏa thuận có thể tiếp tục bị Quốc hội xem xét kỹ lưỡng. Tuy nhiên, khi những nghi vấn về tính hợp pháp ngày càng gia tăng, các quan chức Ukraine lo ngại Washington có thể tìm những cách thức khác để đưa ra nhượng bộ kinh tế cho Nga, trong đó phân bón là một mặt hàng khả năng.
“Mọi chuyện cho thấy rõ ràng họ đang có một kế hoạch nào đó”, một quan chức nhận định.
Một số quan chức Thượng viện Mỹ cũng cho rằng chính quyền ông Trump đang đánh giá cao quy mô những thỏa thuận kinh tế mà Nga có thể đưa ra để đổi lấy lợi ích từ Washington.
Hiện vẫn chưa rõ liệu thỏa thuận về phân bón có được xúc tiến hay không. Các quan chức trao đổi với Kyiv Independent cũng không nêu cụ thể những biện pháp trừng phạt nào mà Washington có thể dỡ bỏ.
Kiev cảnh báo về khả năng Mỹ nới lỏng trừng phạt
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã công khai cảnh báo thỏa thuận dầu diesel có thể là bước khởi đầu cho việc nới lỏng trên diện rộng các biện pháp trừng phạt Nga.
Ngày 16/10, ông Zelensky nói: “Có trực giác, có thông tin tình báo và nhiều chi tiết khác nhau. Theo quan điểm của tôi, chúng ta không thể chấp nhận những thỏa thuận này. Bởi các thỏa thuận về khí đốt sẽ tiếp nối. Và tôi hoàn toàn chắc chắn về điều đó. Sau khí đốt, họ sẽ dỡ bỏ trừng phạt đối với những lĩnh vực khác”.
Cảnh báo này phản ánh mối lo ngại của Kiev rằng Washington đang chuyển sang sử dụng các lợi ích kinh tế để khuyến khích Moskva.
Trước khi thỏa thuận dầu diesel được công bố, các quan chức Nga đã nhiều lần đề xuất mở rộng quan hệ kinh doanh giữa Moskva và Washington. Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Trump trước đây vẫn duy trì quan điểm rằng các thỏa thuận kinh tế nên được triển khai sau khi Nga chấm dứt cuộc xung đột.
Trong khi đó, trong các phát biểu được công bố sau thỏa thuận dầu diesel, phía Nga nhấn mạnh triển vọng hợp tác kinh tế song phương và cho rằng thỏa thuận này có thể mở đường cho những dự án tiếp theo. Tuy nhiên, Moskva cũng khẳng định lập trường về giải pháp cho xung đột Ukraine không thay đổi chỉ vì các quyết định của Washington liên quan đến trừng phạt.
