Lực lượng Houthi phóng tên lửa nhằm vào thành phố Mocha, Yemen. Ảnh: THX/TTXVN phát
Theo truyền thông Qatar, các cuộc điện đàm diễn ra trong bối cảnh cuộc xung đột giữa phong trào Houthi và Saudi Arabia bước vào tuần giao tranh căng thẳng nhất từ trước đến nay, đồng thời làm nổi bật vai trò ngày càng rõ của Pakistan trong các nỗ lực ngoại giao nhằm kiềm chế tình hình.
Theo liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu, các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái và tên lửa của Houthi hôm 8/9 khiến 73 người bị thương và gây hoả hoạn tại các cơ sở dầu mỏ ở 4 thành phố của Saudi Arabia. Đây được đánh giá là một trong những đợt tập kích nghiêm trọng nhất kể từ khi xung đột bùng phát.
Rạng sáng 10/9, các tay súng Houthi được Iran hậu thuẫn tiến vào thị trấn ven biển Mocha của Yemen, sau đó mở rộng hoạt động ra ngoài khơi và giành quyền kiểm soát các đảo lân cận. Đến sáng 11/9, lực lượng này được cho là đã kiểm soát toàn bộ bờ biển Yemen giáp Biển Đỏ.
Các quan chức Chính phủ Yemen cho biết Houthi cũng tiến tới Dhubab, trên bờ biển gần eo biển Bab al-Mandeb. Các tàu chở tay súng Houthi tiến vào đảo Mayyun, vị trí chiến lược giữa eo biển, sau khi lực lượng chính phủ rút đi.
Houthi chưa đưa ra tuyên bố chính thức xác nhận đã kiểm soát eo biển Bab al-Mandeb.
Diễn biến này lập tức làm gia tăng lo ngại đối với các tuyến vận chuyển năng lượng trong khu vực. Giá dầu Brent vượt 107 USD/thùng ngày 11/9, khi giới đầu tư lo ngại cả hai tuyến xuất khẩu dầu chủ chốt của Saudi Arabia – eo biển Hormuz và Bab al-Mandeb – có thể đồng thời chịu sức ép: một bên từ Iran trực tiếp, bên còn lại từ lực lượng Houthi, đồng minh của Tehran.
Hình ảnh vệ tinh ngày 10/9 dường như cho thấy một đám cháy dọc tuyến đường ống Đông - Tây, tuyến vận chuyển dầu chủ lực của Saudi Arabia giúp nước này tránh phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Đường ống dài khoảng 1.200 km, có khả năng vận chuyển gần 7 triệu thùng dầu/ngày tới cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ.
Riyadh chưa xác nhận đường ống bị tấn công.
Trong bối cảnh đó, Pakistan đứng trước bài toán ngày càng khó: vừa phải duy trì cam kết an ninh với Saudi Arabia, vừa tìm cách sử dụng quan hệ với Iran để ngăn xung đột lan rộng.
Đầu tuần này, Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan Khawaja Asif cảnh báo hiệp ước phòng thủ chung giữa Pakistan, Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ “chắc chắn” sẽ được kích hoạt nếu giao tranh tiếp tục lan sâu vào lãnh thổ Saudi Arabia.
Tuy nhiên, việc Thống chế Munir điện đàm với Tehran tối 10/9 cho thấy Islamabad dường như vẫn ưu tiên một kênh khác. Câu hỏi đặt ra không chỉ là Pakistan có chuẩn bị cho khả năng can dự hay không, mà còn là liệu ngoại giao đã trở thành lựa chọn mà nước này muốn theo đuổi trước tiên.
Những tuyên bố đáng chú ý từ Islamabad
Xe tải được cho là vận chuyển thiết bị quân sự từ Saudi Arabia tới căn cứ quân sự Al-Wadiah ở tỉnh Hadramout, Yemen bốc cháy sau khi trúng tên lửa của lực lượng Houthi, ngày 7/9/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát
Tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao Pakistan ngày 10/9, người phát ngôn Sajjad Haider Khan không xác nhận thông tin cho rằng Islamabad đã chuyển tới Iran cảnh báo của Saudi Arabia, yêu cầu Tehran kiềm chế lực lượng Houthi. Ông gọi những thông tin này là “không có cơ sở”.
Ông Khan cũng bác bỏ thông tin Saudi Arabia đề nghị Pakistan tấn công các vị trí của Houthi tại Yemen, cho rằng đây chỉ là một kịch bản “giả định” và “không có cuộc thảo luận nào như vậy”.
Nhưng khi được hỏi liệu Pakistan có thông qua Iran để tiếp xúc với Houthi hay không, ông Khan không phủ nhận.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Pakistan khẳng định Islamabad sẽ “tiếp tục thúc đẩy đối thoại và ngoại giao vì hòa bình và ổn định trong khu vực rộng lớn hơn”.
Theo ông Jauhar Saleem, cựu Ngoại trưởng Pakistan và hiện là Chủ tịch Viện Nghiên cứu Khu vực tại Islamabad, cách diễn đạt này không phải ngẫu nhiên.
“Trong ngoại giao, những điều được cố tình không nói ra cũng quan trọng không kém những gì được tuyên bố”, ông nói với Al Jazeera, đồng thời cho rằng cách Pakistan đề cập tới hiệp ước phòng thủ chung phản ánh sự kết hợp giữa “răn đe và giảm leo thang”.
Pakistan tăng cường kênh liên lạc với Tehran
Thống chế Munir đã tới Tehran 4 lần kể từ tháng 4. Chuyến thăm gần nhất diễn ra vào tháng trước, chỉ vài ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump điện đàm với Islamabad và đề nghị Pakistan gây sức ép đối với Tehran.
Một nguồn tin Iran am hiểu các cuộc tiếp xúc ngoại giao nói với Al Jazeera rằng hoạt động ngoại giao qua điện thoại đã gia tăng kể từ khi tình hình leo thang.
“Trong khoảng một tuần đến 10 ngày qua, có lẽ đã diễn ra 3-4 cuộc điện đàm giữa Thống chế Pakistan và Ngoại trưởng Iran”, nguồn tin cho biết.
Theo nguồn tin này, chỉ 2 cuộc điện đàm được phía Iran công khai, trong khi những cuộc còn lại phù hợp với cách tiếp cận mà Islamabad ưa chuộng là “ngoại giao thầm lặng”.
Al Jazeera cho biết không nhận được phản hồi từ các quan chức Pakistan về những cuộc tiếp xúc không được công bố này.
Trong những ngày gần đây, Phó Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar cũng tiến hành các cuộc trao đổi riêng với những người đồng cấp Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ.
Theo ông Saleem, vai trò trung gian giữa Saudi Arabia và Iran phù hợp với cách Pakistan từng hành động, nhưng lần này mức độ rủi ro cao hơn đáng kể.
Ông cho rằng những cam kết của Pakistan với Riyadh tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn so với vai trò trung gian trong các cuộc đàm phán Mỹ - Iran trước đây.
Pakistan từng đứng ngoài cuộc chiến tại Yemen
Pakistan không phải lần đầu phải cân bằng giữa quan hệ với Saudi Arabia và Iran.
Tháng 4/2015, Quốc hội Pakistan nhất trí bác đề nghị của Saudi Arabia về việc cử binh sĩ, tàu chiến và máy bay tham gia cuộc chiến chống Houthi. Khi đó, Quốc hội quyết định Pakistan cần duy trì lập trường trung lập trong cuộc xung đột tại Yemen để có thể đóng vai trò ngoại giao tích cực nhằm chấm dứt khủng hoảng.
Theo ông Saleem, tình hình hiện nay có thể một lần nữa đặt các nhà hoạch định chính sách đối ngoại Pakistan trước thế khó từng xuất hiện cách đây một thập kỷ, cũng trong bối cảnh xung đột tại Yemen.
Một tiền lệ gần đây hơn xuất hiện trong năm nay.
Khi Iran trực tiếp tấn công Saudi Arabia trong tháng 2 và 3, Riyadh đến tháng 4 thông báo các lực lượng Pakistan đã tới Saudi Arabia, dù Islamabad không trực tiếp tham gia xung đột.
Nhà phân tích an ninh khu vực Iran Javad Heiran-Nia cho rằng diễn biến này cho thấy nguyên tắc phòng thủ chung trong thỏa thuận song phương, hay còn gọi là “Hiệp ước Mecca”, không đồng nghĩa với việc các bên tự động tham chiến khi một thành viên bị tấn công.
Theo ông, cách thức thực hiện cam kết phòng thủ được các bên tính toán tùy theo tình hình và mức độ đe dọa.
Iran có thể tác động tới Houthi đến đâu?
Khói bốc lên sau vụ không kích nhằm vào Cơ sở Cải huấn Trung ương tại thành phố chiến lược Hazm, tỉnh Jawf, Yemen, ngày 7/9/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát
Hiện chưa rõ những nội dung cụ thể được Thống chế Munir và Ngoại trưởng Araghchi trao đổi trong cuộc điện đàm tối 10/9.
Tuy nhiên, theo ông Heiran-Nia, vai trò của Pakistan khá rõ ràng.
“Gần đây Pakistan đã chuyển thông điệp cảnh báo của Saudi Arabia tới Iran và đề nghị Tehran kiềm chế các đồng minh Houthi”, ông nói. Theo ông, động thái này cho thấy Pakistan đang đóng vai trò tích cực và thực chất như một kênh liên lạc giữa hai bên.
Về ảnh hưởng của Tehran đối với Houthi, ông Heiran-Nia cho rằng Iran có ảnh hưởng đáng kể đối với lực lượng này, dù mức độ ảnh hưởng “không phải là tuyệt đối và không có giới hạn”.
Theo ông, Houthi trong một số trường hợp có thể tự đưa ra quyết định mà không phụ thuộc vào Iran, nhưng lợi ích chiến lược của lực lượng này vẫn có sự tương đồng với Tehran.
Những tuyên bố từ phía Iran sau khi Houthi giành quyền kiểm soát khu vực ven Biển Đỏ của Yemen cũng phần nào cho thấy mức độ gắn kết mà Tehran dành cho lực lượng này.
Phó Tổng thống thứ nhất Iran Mohammad Reza Aref đăng trên mạng xã hội X lời chúc mừng “những thắng lợi của nhân dân Yemen anh hùng”.
Mohammad Mokhber, cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei, thậm chí trực tiếp hơn khi đề cập tới ảnh hưởng của Tehran đối với Houthi, lực lượng được Iran coi là một thành phần trong cái gọi là “Trục Kháng chiến”.
“Chúc mừng chiến thắng vang dội này, Ansar Allah”, ông Mokhber viết trên X, sử dụng tên gọi chính thức của phong trào Houthi. Ông cho rằng sức mạnh của Iran tại eo biển Hormuz cùng quyết tâm của các lực lượng kháng chiến trong khu vực đã đẩy Mỹ và các đồng minh vào thế bế tắc cả về chiến thuật lẫn chiến lược.
Ngoại giao hay thực hiện cam kết an ninh?
Cựu Đại sứ Pakistan tại Iran, đồng thời từng là Đặc phái viên về Afghanistan, Asif Durrani nhìn nhận lập trường của Islamabad theo một hướng khác.
Theo ông, trong khuôn khổ Hiệp ước Mecca, vấn đề cốt lõi là “nhận định về mối đe dọa”. Các nước thành viên có thể nêu quan ngại và các đối tác sẽ phản ứng theo đề nghị của quốc gia cho rằng mình đang bị đe dọa.
Ông Durrani cho rằng Pakistan “có khả năng phối hợp với Saudi Arabia để ứng phó mối đe dọa từ Houthi”.
Tuy nhiên, theo cựu Ngoại trưởng Saleem, ở thời điểm hiện tại “Riyadh không cần Pakistan tham gia chiến đấu”. Pakistan có thể hỗ trợ Saudi Arabia hiệu quả hơn bằng cách “ngăn chặn nguy cơ các cuộc chiến tranh khu vực”, nhờ quan hệ chặt chẽ của Islamabad với các nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) cũng như các kênh liên lạc với Tehran.
Trong khi đó, ông Umer Karim, nhà phân tích tại Trung tâm Nghiên cứu King Faisal ở Riyadh, cho rằng quan hệ Pakistan - Saudi Arabia có thể đang tiến tới thời điểm phải đưa ra lựa chọn rõ ràng hơn.
“Chi phí của việc không hành động chắc chắn đang tăng lên”, ông Karim nhận định, đồng thời cho rằng cuối cùng Pakistan sẽ chịu sức ép phải phản ứng và thực hiện các cam kết theo cả thỏa thuận phòng thủ chung song phương với Saudi Arabia và thỏa thuận ba bên có sự tham gia của Thổ Nhĩ Kỳ.
Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, Riyadh có lẽ vẫn đang đánh giá tình hình để xác định kết quả phù hợp nhất.
Đối với Islamabad, bài toán vì thế không đơn giản là lựa chọn giữa đứng ngoài hay can dự. Trong lúc giao tranh giữa Houthi và Saudi Arabia tiếp tục leo thang, Pakistan dường như đang tìm cách tận dụng các kênh liên lạc với Tehran để hạn chế nguy cơ xung đột lan rộng, đồng thời tránh phải sớm lựa chọn giữa vai trò trung gian ngoại giao và những cam kết an ninh với Riyadh.