Khói bốc lên sau các vụ không kích của lực lượng Mỹ-Israel nhằm vào các mục tiêu ở Tehran, Iran. Ảnh: ANI/TTXVN phát
Mỹ - Iran tái đối đầu, căng thẳng tiếp tục leo thang
Ngày 8/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn với Iran đã chấm dứt, trong bối cảnh quan hệ giữa hai nước tiếp tục diễn biến căng thẳng.
Phát biểu bên lề Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ), ông Trump cho biết dù lệnh ngừng bắn không còn hiệu lực, cánh cửa đối thoại vẫn để ngỏ và tiến trình đàm phán có thể tiếp tục.
Tuyên bố được đưa ra sau khi quân đội Mỹ tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào Iran sau vụ tấn công ba tàu thương mại trên eo biển Hormuz. Washington cũng quyết định chấm dứt trước thời hạn giấy phép cho phép tiêu thụ dầu có nguồn gốc từ Iran trên thị trường quốc tế. Đáp lại, Iran triển khai các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái nhằm vào các căn cứ quân sự của Mỹ tại Bahrain và Kuwait.
Trong khi đó, Israel nâng mức sẵn sàng chiến đấu và chuẩn bị các phương án tác chiến trong bối cảnh căng thẳng Mỹ - Iran tiếp tục leo thang, làm gia tăng lo ngại xung đột có thể lan rộng ra toàn khu vực.
Diễn biến này đã vấp phải sự quan ngại của cộng đồng quốc tế. Qatar, Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU), Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) và Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) đồng loạt kêu gọi các bên kiềm chế, nối lại đối thoại và bảo đảm an toàn hàng hải tại eo biển Hormuz.
Căng thẳng cũng nhanh chóng tác động đến thị trường năng lượng khi giá dầu Brent tăng hơn 5%, lên mức cao nhất trong hơn hai tuần do lo ngại nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Các chuyên gia nhận định nếu xung đột kéo dài, giá dầu có thể tiếp tục tăng trong ngắn hạn, trong khi triển vọng trung và dài hạn vẫn phụ thuộc vào cán cân cung - cầu toàn cầu.
Theo giới phân tích, những diễn biến sắp tới có thể xoay quanh hai kịch bản chính: Mỹ mở rộng hoạt động quân sự nhằm bảo đảm tự do hàng hải qua eo biển Hormuz hoặc gia tăng sức ép để đưa Iran trở lại bàn đàm phán. Tuy nhiên, cả hai lựa chọn đều đối mặt với nhiều thách thức khi Tehran vẫn nắm giữ lợi thế chiến lược tại tuyến hàng hải trọng yếu này.
Đánh giá về tình hình, ông Muhanad Seloom, chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu Sau đại học Doha, cho rằng quy mô các cuộc không kích cho thấy Washington dường như vẫn muốn giới hạn phạm vi đáp trả, thay vì mở rộng thành một chiến dịch quân sự toàn diện. Trong khi đó, cựu sĩ quan Hải quân Mỹ Harlan Ullman nhận định các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại có thể là biện pháp gia tăng sức ép của Iran đối với Washington trong giai đoạn nhạy cảm của tiến trình đàm phán, đồng thời phản ánh nỗ lực tận dụng những khác biệt giữa Mỹ và các đồng minh NATO.
Hội nghị thượng đỉnh NATO 2026 tại Thổ Nhĩ Kỳ
Tổng thống Mỹ Donald Trump (phía trước) trong cuộc họp báo tại Hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ ngày 8/7/2026. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN
Trong hai ngày 7 - 8/7, Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) diễn ra tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ), được đánh giá là một trong những kỳ họp quan trọng nhất của liên minh trong nhiều năm qua.
Trong bối cảnh xung đột tại Ukraine bước sang năm thứ năm, tình hình Trung Đông tiếp tục phức tạp và Mỹ thúc đẩy các đồng minh châu Âu chia sẻ nhiều hơn trách nhiệm quốc phòng, hội nghị tập trung thảo luận về ngân sách quốc phòng, tăng cường năng lực quân sự và các nỗ lực thúc đẩy tiến trình hòa bình tại Ukraine.
Kết thúc hội nghị, NATO tái khẳng định cam kết đối với nguyên tắc phòng thủ tập thể theo Điều 5 của hiệp ước thành lập liên minh. Các nước châu Âu và Canada cam kết tiếp tục hỗ trợ quân sự cho Ukraine, đồng thời NATO công bố sáng kiến hợp tác công nghiệp quốc phòng "NATO Engine" nhằm đẩy nhanh năng lực sản xuất vũ khí và trang thiết bị quân sự.
Tổng thống Donald Trump đánh giá hội nghị là “thành công” và “đoàn kết”, đồng thời khẳng định Mỹ mong muốn tiếp tục duy trì vai trò trong NATO.
Theo giới phân tích, hội nghị cho thấy NATO vẫn duy trì được sự thống nhất về chính trị, song những khác biệt liên quan đến chi tiêu quốc phòng, chia sẻ gánh nặng và cách tiếp cận đối với một số vấn đề quốc tế vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn.
Mỹ - Ukraine đạt thỏa thuận về cấp phép sản xuất Patriot
Hệ thống tên lửa Patriot của Mỹ khai hoả. Ảnh: AFP/TTXVN (Ảnh không cho phép bên thứ ba khai thác, chia sẻ lại)
Cũng trong ngày 8/7, Tổng thống Donald Trump cho biết Mỹ sẽ chuyển giao công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật để Ukraine có thể sản xuất trong nước các tên lửa đánh chặn thuộc hệ thống phòng không Patriot, đánh dấu bước tiến mới trong hợp tác công nghiệp quốc phòng giữa hai nước.
Sau cuộc gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bên lề Hội nghị thượng đỉnh NATO, ông Trump cho biết chương trình sẽ được triển khai theo cơ chế cấp phép của Mỹ, giúp Ukraine từng bước làm chủ công nghệ sản xuất và rút ngắn thời gian bổ sung tên lửa đánh chặn cho các hệ thống phòng không.
Theo Tổng thống Mỹ, Ukraine là một trong số ít quốc gia có đủ năng lực công nghiệp quốc phòng để tiếp nhận công nghệ sản xuất Patriot. Washington sẽ phối hợp với nhà sản xuất nhằm triển khai chương trình và kỳ vọng Ukraine sớm đưa dây chuyền vào hoạt động.
Về phía Ukraine, Tổng thống Zelensky hoan nghênh quyết định trên, cho rằng Patriot là hệ thống phòng thủ hiệu quả trước các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo và việc nội địa hóa sản xuất sẽ góp phần nâng cao đáng kể năng lực phòng không của nước này.
Ông Trump cũng cho biết Mỹ đang mở rộng năng lực sản xuất quốc phòng nhằm tăng sản lượng tên lửa Patriot và nhiều loại vũ khí khác. Theo kế hoạch, Tập đoàn Lockheed Martin sẽ xây dựng thêm năm nhà máy, đồng thời thiết lập một cơ sở bảo dưỡng Patriot tại châu Âu; Tập đoàn Rheinmetall của Đức sẽ sản xuất tên lửa chiến thuật ATACMS theo giấy phép của Mỹ để đáp ứng nhu cầu của các đồng minh.
Đến nay, Washington vẫn chưa công bố chi tiết phạm vi chuyển giao công nghệ cũng như chưa làm rõ chương trình chỉ áp dụng đối với tên lửa đánh chặn hay bao gồm các thành phần khác của tổ hợp Patriot.
Giới quan sát đánh giá đây là một trong những bước đi đáng chú ý nhất của Mỹ trong hợp tác công nghiệp quốc phòng với Ukraine kể từ khi xung đột bùng phát. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng việc xây dựng dây chuyền sản xuất, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực sẽ cần thêm thời gian trước khi có thể tạo ra tác động thực tế.
Theo cựu Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách các vấn đề an ninh quốc tế Chas Freeman, Ukraine sẽ chưa thể tự sản xuất tên lửa Patriot trong nhiều năm tới, ngay cả khi được cấp phép. Ông cũng lưu ý hiện chưa rõ các nhà sản xuất Patriot có sẵn sàng chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ cũng như các điều kiện kèm theo hay không.
IEA nâng dự báo nhu cầu dầu, thị trường kỳ vọng nguồn cung tiếp tục cải thiện
Một cơ sở lọc dầu ở Geelong, Australia. Ảnh: THX/TTXVN phát
Ngày 10/7, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) điều chỉnh tăng dự báo nhu cầu dầu mỏ toàn cầu trong năm 2026, cho rằng thị trường đang dần phục hồi khi hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz được khôi phục và nguồn cung cải thiện, qua đó góp phần hạ nhiệt giá dầu.
Trong báo cáo mới nhất, IEA dự báo nhu cầu dầu toàn cầu chỉ giảm khoảng 1 triệu thùng/ngày trong năm 2026, thấp hơn mức giảm 1,1 triệu thùng/ngày đưa ra hồi tháng 6. Theo cơ quan này, nguồn cung dầu toàn cầu đã phục hồi mạnh trong tháng 6, trong khi lượng dầu xuất khẩu từ khu vực vùng Vịnh tăng lên 16,1 triệu thùng/ngày. Tổng nguồn cung dầu thế giới đạt khoảng 102,6 triệu thùng/ngày và được dự báo sẽ tiếp tục cải thiện nếu tình hình an ninh tại Trung Đông không xấu đi.
IEA cũng cho biết lượng dự trữ dầu toàn cầu đã tăng trở lại lần đầu kể từ khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, dù tồn kho tại các nền kinh tế phát triển vẫn ở mức thấp do hoạt động nhập khẩu chưa phục hồi hoàn toàn.
Diễn biến trên diễn ra trong bối cảnh OPEC+ đã quyết định tăng sản lượng thêm 188.000 thùng/ngày từ tháng 8/2026 nhằm từng bước khôi phục nguồn cung sau giai đoạn gián đoạn do căng thẳng tại Trung Đông. Tổ chức này cũng cho biết sẽ tiếp tục rà soát hạn ngạch khai thác của các nước thành viên vào cuối năm, căn cứ năng lực sản xuất thực tế.
Theo giới phân tích, việc IEA nâng dự báo nhu cầu cùng với kế hoạch tăng sản lượng của OPEC+ cho thấy thị trường dầu đang chuyển dần từ trạng thái lo ngại thiếu hụt nguồn cung sang theo dõi khả năng cân bằng cung - cầu. Tuy nhiên, giá dầu vẫn được dự báo sẽ tiếp tục biến động trước những rủi ro địa chính trị tại Trung Đông.
Chủ tịch Rapidan Energy Group Bob McNally nhận định nếu không xảy ra gián đoạn nguồn cung trên thực tế, các đợt tăng giá do căng thẳng địa chính trị thường chỉ mang tính ngắn hạn, trong khi xu hướng dài hạn vẫn phụ thuộc chủ yếu vào cán cân cung - cầu của thị trường.
Nhìn chung, các diễn biến trong tuần cho thấy môi trường an ninh và kinh tế thế giới tiếp tục chịu tác động đan xen từ các yếu tố địa chính trị, trong khi triển vọng những tháng tới vẫn phụ thuộc lớn vào tiến triển của các nỗ lực ngoại giao và khả năng ổn định thị trường năng lượng.