Tàu thuyền ở eo biển Hormuz, gần thành phố cảng Bandar Abbas, Iran. Ảnh: The Guardian/TTXVN
Viết trên nền tảng mạng xã hội Truth Social sáng 15/6, theo giờ Việt Nam, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết “Thỏa thuận với Cộng hòa Hồi giáo Iran hiện đã hoàn tất. Xin chúc mừng tất cả mọi người!”
Nhà lãnh đạo Mỹ cho biết thêm: “Tôi chính thức cho phép mở hoàn toàn eo biển Hormuz mà không thu bất kỳ khoản phí nào, đồng thời cho phép dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ. Các con tàu trên khắp thế giới, hãy khởi động động cơ của mình. Hãy để dầu mỏ được lưu thông!”
Tuy nhiên, theo báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay ngày 16/6, nhà khai thác tàu chở dầu lớn nhất thế giới cảnh báo rằng hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz sẽ chưa thể nối lại trong ít nhất “vài tuần, nếu không muốn nói là một tháng”, ngay cả sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận.
Ông Jotaro Tamura, Giám đốc điều hành của Mitsui OSK Lines (MOL), công ty vận hành hơn 900 con tàu, bao gồm hơn 200 tàu chở dầu thô, sản phẩm dầu mỏ và hóa chất, cho biết các mối đe dọa từ thủy lôi vẫn chưa được giải quyết, các quy trình quá cảnh vẫn chưa rõ ràng và lịch sử từng có nhiều “khởi đầu sai lầm”.
Những nhận định này được đưa ra trong bối cảnh các tàu Iran được cho là đã bắt đầu đi qua khu vực phong tỏa trước đây và Hải quân Mỹ chuẩn bị triển khai các hoạt động rà phá thủy lôi bằng phương tiện không người lái.
Ông Tamura nói với tạp chí Financial Times rằng các nhà khai thác thương mại cần thấy thỏa thuận “được hiện thực hóa và chuyển thành những thay đổi thực tế tại eo biển Hormuz” trước khi nối lại hoạt động vận chuyển.
Ông Tamura cho biết: “Điều cần thiết không chỉ là một thỏa thuận đơn giản giữa các quốc gia liên quan, mà nó phải được hiện thực hóa và chuyển thành những điều kiện thực tế tại eo biển Hormuz để các hãng vận tải cảm thấy đủ an tâm khi đi qua”.
Vào ngày 15/6, MOL xác nhận rằng thỏa thuận đang được hoàn tất hiện không làm thay đổi quan điểm của công ty.
Giám đốc điều hành của MOL cũng cho biết ông phản đối kế hoạch của Iran về việc áp đặt các khoản phí dịch vụ hàng hải sau thời hạn 60 ngày cho phép tự do đi lại, cho rằng các khoản phí như vậy sẽ vi phạm các quy định quốc tế bảo đảm quyền tự do hàng hải.
Tàu của hải quân tuần tra tại eo biển Hormuz ngày 1/3/2026. Ảnh: rnz.co.nz/TTXVN
Tàu Iran vượt qua tuyến phong tỏa khi Mỹ dỡ bỏ hạn chế hải quân
Ngày 15/6, Đài Phát thanh - truyền hình nhà nước Iran (IRIB) đưa tin rằng một số tàu Iran đã đi qua Vịnh Oman và tiếp tục hành trình mà không bị can thiệp.
Theo bản tin, một tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC) đang di chuyển từ vùng biển quốc tế về phía các cảng của Iran sau khi đi qua khu vực phong tỏa.
IRIB cũng cho biết một tàu vận chuyển thức ăn chăn nuôi đã vượt qua khu vực này và đang hướng tới Iran, trong khi một tàu chở dầu khác chứa dầu mỏ của Iran tiếp tục hành trình tới điểm xuất khẩu sau khi đi qua Vịnh Oman.
Cùng ngày, hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin rằng ba tàu chở dầu của nước này cùng hai tàu hàng vận chuyển những mặt hàng được mô tả là “hàng hóa thiết yếu” đã vượt qua tuyến phong tỏa hải quân của Mỹ.
Theo hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ tối 15/6, những thông tin nêu trên xuất hiện trong bối cảnh căng thẳng khu vực vẫn ở mức cao và các tranh cãi liên quan đến hoạt động hàng hải tại vùng biển xung quanh eo biển Hormuz và Vịnh Oman vẫn đang tiếp diễn.
Trước đó, vào ngày 15/6, Tổng thống Trump nói rằng eo biển Hormuz “đã được mở một phần” và các tàu đang tiến hành hoạt động dò tìm thủy lôi trên tuyến đường thủy này.
Nhà lãnh đạo Mỹ cũng nói rằng ông dự định đề nghị các nhà lãnh đạo châu Âu hỗ trợ rà phá thủy lôi, cho rằng “sẽ không có hại gì nếu có thêm một hoặc hai con tàu từ một vài quốc gia tham gia”.
Về phần mình, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết Paris sẵn sàng điều các tàu rà phá thủy lôi chỉ trong vòng vài ngày sau khi một thỏa thuận hòa bình chính thức được xác nhận.
Trong khi đó, ngay sau khi Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ hòa bình, Chính phủ Italy ngày 15/6 tuyên bố sẵn sàng triển khai khoảng 400 binh sĩ cùng một biên đội tàu chiến đến eo biển Hormuz để thực hiện sứ mệnh rà phá thủy lôi quốc tế.
Trong tuyên bố chung cùng với Pháp, Đức và Anh, Thủ tướng Italy Giorgia Meloni đã bày tỏ ủng hộ tiến trình hòa bình, đồng thời cam kết đảm bảo an toàn hàng hải tại Trung Đông.
Nhà lãnh đạo Italy khẳng định Rome sẵn sàng tham gia sứ mệnh quốc tế này nếu được Quốc hội Italy thông qua và các hành động thù địch tại Liban cần phải được chấm dứt.
Vào tháng trước, Anh cho biết rằng nước này có thể triển khai các phương tiện không người lái chuyên săn tìm thủy lôi như một phần của nhiệm vụ an ninh đa quốc gia tại eo biển Hormuz.
Tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng cập cảng ở Gujarat, Ấn Độ sau khi băng qua eo biển Hormuz, ngày 17/3/2026. Ảnh: ANI/TTXVN
Mối đe dọa thủy lôi và năng lực rà phá quyết định thời gian mở cửa hoàn toàn
Tiến độ khôi phục hoàn toàn lưu thông thương mại phụ thuộc đáng kể vào mức độ đe dọa từ thủy lôi.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã nói với Quốc hội Mỹ hồi đầu tháng rằng Iran đã gài thủy lôi trên các khu vực rộng lớn của eo biển Hormuz.
Trước chiến tranh, các cơ quan tình báo Mỹ ước tính Iran sở hữu khoảng 5.000 quả thủy lôi thuộc nhiều loại khác nhau, từ các loại nổi trên mặt nước đến các loại vũ khí hiện đại đặt dưới đáy biển sử dụng kết hợp cảm biến từ trường, địa chấn, áp suất và âm thanh.
Tờ The New York Times đưa tin rằng hiện vẫn chưa rõ liệu Iran có thực sự triển khai thủy lôi trong eo biển hay không, bởi hàng chục tàu đã đi qua tuyến đường thủy này trong thời gian xung đột mà không va phải thủy lôi nào.
Vào tháng Ba vừa qua, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết họ đã tấn công 16 tàu Iran chuyên thực hiện nhiệm vụ rải thủy lôi gần eo biển, nhưng hiệu quả thực tế của các cuộc tấn công này vẫn chưa rõ ràng.
Hải quân Mỹ đã cho nghỉ hưu phần lớn các tàu quét thủy lôi lớp Avenger và thay thế bằng các tàu tác chiến ven bờ có thân thép. Những tàu này hoạt động bên ngoài khu vực có thủy lôi và triển khai trực thăng cũng như thiết bị bay không người lái để phát hiện thủy lôi.
Các hệ thống không người lái này bao gồm phương tiện mặt nước không người lái CUSV dùng để quét thủy lôi và thiết bị không người lái dưới nước Knifefish sử dụng sonar để lập bản đồ đáy biển.
Các loại thủy lôi hiện đại còn tạo ra những thách thức lớn hơn. Một số loại có thể nhận biết âm thanh của thiết bị rà phá thủy lôi và tự lặn sâu hơn để tránh bị cắt dây neo. Một số loại khác được trang bị bộ đếm tàu, chỉ kích nổ sau khi có một số lượng tàu nhất định đi qua khu vực lân cận.
Ông Scott Savitz, chuyên gia cao cấp tại tổ chức nghiên cứu và phát triển chiến lược RAND và từng làm việc cho lực lượng tác chiến thủy lôi của Hải quân Mỹ, nói với The New York Times rằng: “Công việc này thực sự tỉ mỉ đúng như mọi người tưởng tượng, bởi nếu thủy lôi nằm dưới đáy biển, bạn phải phân biệt chúng với các mỏm đá, các mảnh vụn trong những tuyến hàng hải đông đúc hoặc những vật thể bị ném xuống biển trong nhiều thập kỷ hay thậm chí nhiều thế kỷ”.
Ngày 15/6, các quan chức Lầu Năm Góc và chính phủ Mỹ cho biết vẫn còn quá sớm để xác định điều gì sẽ xảy ra với hơn 50.000 binh sĩ Mỹ được triển khai cho nhiệm vụ liên quan đến Iran sau lễ ký kết dự kiến diễn ra vào thứ Sáu (19/6).
Hai nhóm tác chiến tàu sân bay cùng hàng chục máy bay chiến đấu trong khu vực được cho là sẽ tiếp tục duy trì trạng thái sẵn sàng ít nhất thêm vài ngày nữa trong khi các quan chức đánh giá liệu thỏa thuận ban đầu có được duy trì hay không.
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth phát biểu trên chương trình Face the Nation của CBS hôm 14/6 rằng: “Chúng tôi sẽ bảo đảm rằng lựa chọn quân sự luôn sẵn sàng”, đồng thời nhấn mạnh sức mạnh quân sự sẽ được duy trì chừng nào còn cần thiết.
Tàu thương mại chờ đi qua eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN phát
Ngành vận tải biển yêu cầu IMO điều phối hoạt động
Ngày 15/6, nhiều công ty vận tải biển và chủ tàu đã kêu gọi Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), cơ quan hàng hải của Liên hợp quốc, điều phối việc di chuyển khoảng 500 tàu đang chờ quá cảnh qua eo biển để rời khỏi Vịnh Ba Tư.
Tổng Thư ký IMO, ông Arsenio Dominguez, cho biết tổ chức này đang “đánh giá khả năng các tàu có thể đi lại và thực hiện hoạt động thương mại một cách an toàn và bảo đảm, tránh các nguy cơ tiềm tàng như thủy lôi cũng như tình trạng tắc nghẽn có thể dẫn tới tai nạn”.
Ông Dominguez cũng cho biết công tác thiết lập một hành lang sơ tán an toàn cho các thủy thủ bị mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư trong hơn 100 ngày vẫn đang được tiếp tục.
Hapag-Lloyd, một trong những hãng vận tải container lớn nhất thế giới, cho biết thỏa thuận hòa bình là một tín hiệu “đáng khích lệ” và hy vọng các tàu của hãng đang mắc kẹt tại eo biển sẽ có thể rời đi “vào cuối tuần này”.
Ông Philip Belcher, Giám đốc hàng hải của Intertanko, cảnh báo rằng cần áp dụng “cách tiếp cận thận trọng” và các tàu nên tự tiến hành đánh giá rủi ro “riêng cho từng tàu” trước khi khởi hành.
Ông Jakob Larsen của Bimco, hiệp hội vận tải biển quốc tế lớn nhất thế giới, nhắc lại 15/6 rằng tình hình an ninh vẫn “rất rủi ro” đối với hoạt động quá cảnh.
Giám đốc điều hành Frontline, ông Lars Barstad, cho biết các tàu sẽ bắt đầu di chuyển “rất nhanh ngay khi một thỏa thuận được ký kết”, nhưng kêu gọi cần có “ngôn ngữ rõ ràng hơn về quy trình quá cảnh”. Hiện vẫn còn năm tàu chở dầu của Frontline bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư.
Trước khi chiến tranh bùng phát, khoảng 135 tàu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày, vận chuyển hơn một phần năm nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới, cùng với khối lượng lớn ngũ cốc, nguyên liệu đầu vào cho sản xuất ngũ cốc và hàng tiêu dùng được vận chuyển tới các quốc gia Vùng Vịnh.