Người di cư trèo qua hàng rào biên giới để vào vùng lãnh thổ Ceuta của Tây Ban Nha từ thành phố Fnideq, Maroc. Ảnh: THX/TTXVN phát
Theo báo Politico, Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez ngày 1/8 cáo buộc một số đối tác trong EU có lập trường "ích kỷ" và "bất hợp pháp" trong cách ứng phó với làn sóng người di cư từ Maroc, sau khi 22 nhà lãnh đạo EU chỉ trích.
Khoảng 50.000 người di cư từ Maroc đổ vào vùng lãnh thổ Ceuta của Tây Ban Nha ở Bắc Phi. Dù phần lớn những người này sau đó đã trở về Maroc và không vượt biên vào lục địa châu Âu, 22 nhà lãnh đạo EU vẫn bày tỏ "quan ngại nghiêm trọng" về tác động của vụ việc đối với an ninh biên giới bên ngoài của khối.
Trong bức thư gửi Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa và Thủ tướng Ireland Micheál Martin, các nhà lãnh đạo cho rằng kế hoạch hợp thức hóa quy chế cư trú cho khoảng 1,2 triệu người nhập cư trái phép của Chính phủ Tây Ban Nha có thể trở thành "yếu tố thu hút" làm gia tăng dòng người di cư. Nhóm lãnh đạo cũng kêu gọi EU phối hợp chặt chẽ hơn trong việc xây dựng các chính sách liên quan đến nhập cư, trong đó có các chương trình hợp pháp hóa quy chế cư trú.
Bức thư nêu rõ: "Chúng ta có nghĩa vụ ngăn chặn hiệu quả và kiên quyết tình trạng nhập cư bất hợp pháp thông qua phối hợp hành động, tăng cường bảo vệ biên giới bên ngoài và xem xét các chính sách có thể tạo ra yếu tố thu hút, như việc hợp pháp hóa quy chế cư trú cho số lượng lớn người nhập cư trái phép".
Chính phủ Tây Ban Nha bác bỏ nhận định cho rằng chương trình hợp thức hóa quy chế cư trú là nguyên nhân dẫn đến cuộc khủng hoảng tại Ceuta. Madrid khẳng định không người nào trong số những người vượt biên trái phép vào Ceuta đáp ứng điều kiện tham gia chương trình này.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Tây Ban Nha cho biết chương trình chỉ áp dụng đối với những người có thể chứng minh đã cư trú tại Tây Ban Nha trước ngày 1/1/2026 và đã sinh sống liên tục trong ít nhất năm tháng tại thời điểm nộp hồ sơ. Ngoài ra, chương trình được triển khai từ tháng 4 và thời hạn nộp hồ sơ đã kết thúc vào tháng 6.
Tuy nhiên, trong thư gửi lãnh đạo các thể chế EU, nhóm 22 nhà lãnh đạo vẫn giữ nguyên quan điểm rằng cần có biện pháp mạnh hơn để ngăn chặn tình trạng vượt biên trái phép.
"Chúng ta không thể để xảy ra tình trạng vượt biên quy mô lớn không được kiểm soát, cũng như việc lợi dụng vấn đề di cư hoặc các hình thức đe dọa hỗn hợp khác để tạo ra nhận thức rằng việc nhập cảnh trái phép vào Liên minh châu Âu là khả thi, hay người nhập cư trái phép cuối cùng sẽ được cư trú hợp pháp", bức thư viết.
Các nhà lãnh đạo cũng bày tỏ sẵn sàng xem xét tăng cường hoặc tái áp dụng các biện pháp kiểm soát biên giới tạm thời trong khu vực Schengen nếu tình hình tiếp tục diễn biến phức tạp.
Ngoài Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Thủ tướng Italy Giorgia Meloni, bức thư còn có chữ ký của lãnh đạo Áo, Bỉ, Bulgaria, Croatia, Síp, Cộng hòa Séc, Đan Mạch, Estonia, Phần Lan, Hy Lạp, Hungary, Latvia, Lit-va, Malta, Hà Lan, Ba Lan, Romania, Slovakia, Slovenia và Thụy Điển.
Nhóm này cũng đề nghị tổ chức cuộc họp trực tuyến của các bộ trưởng nội vụ nhằm thống nhất các bước đi tiếp theo. Ireland cho biết sẽ triệu tập cuộc họp Hội đồng Tư pháp và Nội vụ EU vào ngày 5/8. Theo Politico, Italy và Đan Mạch là hai nước khởi xướng việc soạn thảo bức thư.
Về phần mình, trong thư phản hồi riêng gửi bà Ursula von der Leyen, ông António Costa và ông Micheál Martin, Thủ tướng Sánchez chỉ trích một số đối tác châu Âu vì "lựa chọn công kích Tây Ban Nha" và kêu gọi tạm thời loại nước này khỏi khu vực Schengen.
Trước đó, ngày 30/7, Thủ tướng Italy Giorgia Meloni là lãnh đạo đầu tiên công khai đề xuất đình chỉ Tây Ban Nha khỏi Schengen. Đến ngày 31/7, Italy áp dụng các biện pháp kiểm soát đối với hành khách đến từ Tây Ban Nha tại các cảng biển và sân bay, trong khi Pháp cũng tăng cường kiểm tra biên giới với Tây Ban Nha trước làn sóng người di cư qua Ceuta.
Theo Politico, trong bức thư gửi lãnh đạo EU, ông Sánchez cho rằng đề xuất loại Tây Ban Nha khỏi Schengen "không chỉ trái với luật pháp châu Âu, luật nhân đạo và các nguyên tắc đoàn kết của EU", mà còn đi ngược lợi ích lâu dài của khối.
Thủ tướng Tây Ban Nha cũng bác bỏ các cáo buộc cho rằng Madrid không bảo vệ hiệu quả biên giới bên ngoài của EU. Ông dẫn số liệu cho biết số người nhập cảnh trái phép vào Tây Ban Nha trong giai đoạn 2021-2026 chỉ bằng khoảng một nửa so với Italy. Ông đồng thời nhắc lại sự kiện Belarus năm 2021, khi Minsk bị EU cáo buộc tạo điều kiện để người di cư vượt biên vào Ba Lan và một số quốc gia vùng Baltic, nhằm nhấn mạnh rằng việc sử dụng vấn đề di cư để gây sức ép không phải là hiện tượng mới.
Ông Sánchez cũng cho rằng các nước ủng hộ đề xuất đình chỉ Tây Ban Nha khỏi Schengen đang bị chi phối bởi "định kiến, tin giả, sự thiếu hiểu biết hoặc lợi ích chính trị".
"Trong bối cảnh quốc tế hiện nay, Liên minh châu Âu không thể chấp nhận kiểu phản ứng ích kỷ, gây chia rẽ và bất hợp pháp này", Thủ tướng Tây Ban Nha viết.
Tranh cãi xung quanh cuộc khủng hoảng di cư tại Ceuta tiếp tục cho thấy những khác biệt trong cách tiếp cận của các nước thành viên đối với chính sách nhập cư và quản lý biên giới, trong bối cảnh vấn đề này vẫn là một trong những chủ đề gây nhiều chia rẽ trong nội bộ EU.