Cuộc gặp ba bên giữa ba nhà lãnh đạo Mỹ, Pháp và Ukraine năm 2024 tại Paris. Ảnh: Văn phòng Tổng thống Ukraine
Khi các nhà lãnh đạo NATO nhóm họp tại thủ đô Ankara của Thổ Nhĩ Kỳ trong hội nghị thượng đỉnh thường niên, bên lề hội nghị, Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha đã tham gia một cuộc thảo luận với chủ đề “Ukraine hiện là một quốc gia bảo đảm an ninh cho châu Âu”.
Theo kênh TVP World của Ba Lan, chủ đề này nhanh chóng cho thấy tính thời sự và sự nhìn nhận rất sâu sắc.
Trong tuyên bố được công bố khi hội nghị kết thúc hôm 8/7, NATO khẳng định: “Ukraine đóng góp cho an ninh xuyên Đại Tây Dương, và các đồng minh đoàn kết trong sự ủng hộ kiên định đối với Ukraine trong việc bảo vệ tự do, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của mình”.
Đây là sự thừa nhận rõ ràng rằng Ukraine hiện đã trở thành một phần của khuôn khổ an ninh châu Âu và, như Ngoại trưởng Sybiha phát biểu tại cuộc thảo luận, là “một bên cung cấp an ninh và là đối tác đáng tin cậy góp phần tăng cường an ninh”.
Ông Sybiha nói thêm: “Ukraine không còn đơn thuần chỉ là một quốc gia cần được bảo vệ”.
Đây là sự chuyển đổi hết sức đáng chú ý.
Khi quân đội Liên bang Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt nhằm vào Ukraine vào tháng 2/2022, nhiều người, kể cả một số chuyên gia quân sự uy tín nhất, từng dự đoán Ukraine sẽ nhanh chóng sụp đổ. Nhưng điều đó đã không xảy ra.
Ukraine tiếp tục chiến đấu với sự hỗ trợ quân sự từ phương Tây. Ban đầu, sự hỗ trợ này giúp Kiev chặn đứng đà tiến công của Moskva, sau đó giúp quân đội Ukraine đẩy lùi các lực lượng của Liên bang Nga.
Kể từ đó, Ukraine đã liên tiếp chống đỡ nhiều đợt tấn công mới của Liên bang Nga, khiến cuộc chiến rơi vào thế giằng co kéo dài.
Trong phần lớn thời gian đó, Ukraine được xem là bên tiêu tốn nguồn lực an ninh của phương Tây.
Việc hỗ trợ Ukraine được coi là phù hợp với lợi ích của phương Tây, vì vậy viện trợ vẫn liên tục được chuyển tới, nhưng đây gần như là dòng chảy một chiều.
Về mặt quân sự, Ukraine tiếp nhận mọi thứ được viện trợ nhưng, ngoài vai trò khá bất đắc dĩ là một quốc gia vùng đệm giữa Liên bang Nga và phương Tây, họ hầu như không có gì để đáp lại.
“Không có lá bài nào để chơi”
Ukraine cũng không sở hữu những tài sản hay lợi thế có thể sử dụng làm đòn bẩy trong đàm phán.
Điều này được phơi bày rõ trong cuộc tranh cãi gay gắt tại Phòng Bầu dục của Nhà Trắng giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky vào đầu năm ngoái, khi ông Trump tuyên bố rằng Ukraine “không có lá bài nào để chơi”.
Đó cũng rất có thể là một trong những nguyên nhân khiến Tổng thống Trump quyết định cắt giảm viện trợ tài chính và quân sự dành cho Ukraine.
Theo cách nhìn mang tính trao đổi của nhà lãnh đạo Mỹ, Washington chỉ liên tục cho đi mà không nhận lại điều gì, vậy thì tại sao Washington phải tiếp tục viện trợ?
Binh sỹ Ukraine điều khiển thiết bị bay không người lái. Ảnh: Bộ Quốc phòng Ukraine/X
Đảo ngược thế cờ
Nhưng hiện nay, như tuyên bố của Hội nghị Thượng đỉnh NATO ở Ankara cho thấy, Ukraine đã được nhìn nhận là một tài sản đóng góp cho an ninh phương Tây.
Dòng chảy lợi ích giờ đây đã trở thành hai chiều, và điều này xuất phát từ những thay đổi rất lớn trong cách thức cuộc chiến đang được tiến hành.
Ukraine đã phát triển công nghệ thiết bị bay không người lái (UAV) và tên lửa với tốc độ đáng kinh ngạc.
Hiện Ukraine sở hữu các hệ thống UAV, cả tấn công lẫn phòng thủ, có số lượng nhiều hơn, trình độ tiên tiến hơn và năng lực vượt trội hơn so với phần lớn kho vũ khí hiện có của các nước phương Tây.
Ngoài ra, Ukraine còn xây dựng được một hệ sinh thái nghiên cứu, phát triển và sản xuất vũ khí rất linh hoạt, hoàn toàn khác với những quy trình quan liêu và kém hiệu quả vốn thường thấy trong ngành công nghiệp quốc phòng phương Tây.
Một sản phẩm khác của hệ sinh thái này là các loại tên lửa và UAV tầm xa mà Ukraine hiện đang sử dụng để tấn công hạ tầng năng lượng và hệ thống hậu cần của Liên bang Nga.
Chiến dịch không kích này, theo nhận định của một số chuyên gia, đã làm thay đổi cán cân cuộc chiến, ít nhất là trong giai đoạn hiện nay, theo hướng có lợi cho Ukraine.
Điều đó cũng đã thu hút sự chú ý của Tổng thống Trump, cho thấy rất rõ rằng Kiev giờ đây thực sự đã có những “lá bài” để sử dụng.
Thậm chí, như đánh giá của cựu Đại sứ Mỹ tại NATO Kurt Volker được kênh TVP World đăng phát ngày 8/7, Ukraine đang “chiến đấu hiệu quả hơn nhiều” trước Liên bang Nga và có “rất nhiều lá bài để chơi” trong cuộc chiến.
Tất cả những yếu tố này đã mang lại cho Ukraine một đòn bẩy đáng kể.
Điều đó được thể hiện rõ trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột Iran với Mỹ và Israel.
Khi các hệ thống phòng không đắt tiền do Mỹ chế tạo gặp nhiều khó khăn trong việc đối phó với số lượng lớn UAV mà Iran phóng đi, Ukraine nhanh chóng chỉ ra rằng điều cần thiết chính là những hệ thống chống UAV chi phí thấp nhưng đã được kiểm chứng trên chiến trường mà họ đang sở hữu.
Hình ảnh tên lửa hành trình tầm xa FP-5 Flamingo do Ukraine sản xuất. Ảnh: Fire Point
Một chân đã bước vào cánh cửa
Bên cạnh đó, sức mạnh của các loại tên lửa Ukraine và tốc độ đáng kinh ngạc từ giai đoạn thiết kế đến khi được sử dụng để phá hủy các nhà máy lọc dầu của Liên bang Nga chắc chắn không thể không thu hút sự chú ý của các chỉ huy quân sự phương Tây, nhất là khi lực lượng vũ trang của họ còn tồn tại nhiều hạn chế trong lĩnh vực này.
Phương Tây có tên lửa, nhưng lại thiếu cả số lượng lẫn chủng loại đa dạng như Ukraine đang sở hữu. Vì vậy, tại sao họ lại không tìm đến Kiev để hợp tác?
Nhu cầu đối với công nghệ vũ khí và kinh nghiệm của Ukraine đã dẫn đến hàng loạt thỏa thuận hợp tác giữa các công ty quốc phòng phương Tây và Ukraine.
Những thỏa thuận này giúp Ukraine gắn kết với cấu trúc quân sự của phương Tây chặt chẽ hơn nhiều so với bất kỳ tuyên bố chính trị nào.
Thay vì chỉ trao đổi lời nói, hai bên trao đổi công nghệ, vốn đầu tư và cùng sản xuất vũ khí.
Và chính vũ khí, chứ không phải lời nói, mới là yếu tố quyết định chiến thắng trong chiến tranh.
Đòn bẩy mới của Ukraine cùng những thỏa thuận hợp tác này có thể mở ra khả năng về một hình thức “gia nhập NATO qua cửa sau”.
Mặc dù Kiev vẫn mong muốn trở thành thành viên đầy đủ của NATO, nhưng cả Ukraine và các nước ủng hộ đều hiểu rằng mục tiêu đó vẫn còn rất xa do sự phản đối từ một số thành viên ngay trong nội bộ liên minh.
Tuy nhiên, bằng việc cung cấp các công nghệ quân sự có khả năng tạo ra lợi thế trên chiến trường và trở thành “một bên đóng góp cho an ninh xuyên Đại Tây Dương”, Ukraine trên thực tế đã có một chân bước vào NATO.