Việc đề xuất xây dựng mô hình kinh tế dữ liệu 4 lớp, lấy trí tuệ nhân tạo bản địa làm hạt nhân, không chỉ mở ra hướng đi mới cho bảo tồn và phát huy giá trị di sản, mà còn kỳ vọng tạo đột phá về du lịch thông minh, y tế số và tăng trưởng kinh tế bền vững cho đô thị di sản.
Từ “mỏ vàng” di sản đến mô hình kinh tế dữ liệu 4 lớp
Trong bối cảnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành động lực phát triển mới của các địa phương, thành phố Huế đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển hóa kho tàng di sản văn hóa thành nguồn lực kinh tế số. Từ những lợi thế đặc biệt về văn hóa, giáo dục, y tế và đô thị thông minh, nhiều chuyên gia cho rằng Huế hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu phát triển kinh tế dữ liệu, trong đó trí tuệ nhân tạo bản địa sẽ đóng vai trò “đánh thức” giá trị di sản, tạo động lực tăng trưởng mới cho địa phương.
Tại hội thảo “Đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia trong phát triển bền vững các ngành kinh tế - xã hội thành phố Huế”, nhiều chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp công nghệ đã cùng nhìn nhận những dư địa phát triển mới của địa phương, đồng thời đề xuất các giải pháp chiến lược nhằm đưa Huế trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực miền Trung.
Góp ý ứng dụng công nghệ vào bảo tồn di sản tại thành phố Huế.
Ông Phạm Đức Tiến, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố Huế nhấn mạnh, trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã trở thành lựa chọn mang tính chiến lược của mỗi quốc gia. Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW thể hiện quyết tâm chính trị cao nhằm tạo đột phá, đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực chính cho phát triển nhanh và bền vững.
Theo lãnh đạo thành phố Huế, sau hơn 5 năm thực hiện Nghị quyết số 07-NQ/TU của Tỉnh ủy Thừa Thiên Huế (nay là Thành ủy Huế) và hơn một năm triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, địa phương đã đạt nhiều kết quả tích cực. Các cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số được quan tâm ban hành; tỷ lệ ứng dụng kết quả nhiệm vụ khoa học công nghệ vào thực tiễn đạt trên 76%; hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo từng bước được hình thành; hạ tầng số và nền tảng đô thị thông minh tiếp tục được đầu tư phát triển.
Hiện Huế nằm trong nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước về chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương, từng bước khẳng định vai trò là trung tâm khoa học công nghệ của khu vực miền Trung.
Đánh giá về tiềm năng phát triển của Huế, TS Hoàng Minh, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực then chốt để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới. Trong đó, doanh nghiệp phải trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, chủ động làm chủ công nghệ, đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh để nâng cao năng lực cạnh tranh.
Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Hoàng Minh, hiện vẫn tồn tại “thung lũng chết” giữa nghiên cứu và thị trường khi nhiều công nghệ, kết quả nghiên cứu chưa được thương mại hóa hiệu quả. Vì vậy, cần tăng cường liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để đưa khoa học công nghệ vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh.
Riêng với Huế, Thứ trưởng đánh giá địa phương đã có nhiều kết quả tích cực trong phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và khởi nghiệp sáng tạo. Dù vậy, Huế vẫn cần nâng cao chất lượng hoạt động đổi mới sáng tạo, tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, thúc đẩy doanh nghiệp tái đầu tư hạ tầng, đẩy mạnh liên kết viện - trường - doanh nghiệp, đồng thời phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo gắn với lợi thế về di sản, văn hóa, du lịch thông minh và công nghệ số.
“Việc triển khai Nghị quyết 57 cần chuyển từ tư duy ‘làm nhiều hoạt động’ sang ‘tạo ra các kết quả cụ thể’, đo lường được, qua đó đưa Huế trở thành đô thị di sản xanh, thông minh và là cực tăng trưởng mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, Thứ trưởng Hoàng Minh nhấn mạnh.
Một trong những đề xuất đáng chú ý tại hội thảo đến từ ông Nguyễn Văn Khoa, Tổng Giám đốc Tập đoàn FPT, với mô hình phát triển “kinh tế dữ liệu 4 lớp”, lấy AI bản địa làm trọng tâm nhằm khai thác hiệu quả kho tàng di sản, du lịch và y tế của Huế.
Theo ông Nguyễn Văn Khoa, trong kỷ nguyên số, dữ liệu chính là nguồn tài nguyên quý giá nhất. Với bề dày lịch sử cùng khối lượng di sản đồ sộ được UNESCO công nhận, Huế đang nắm giữ một “mỏ vàng dữ liệu” có giá trị đặc biệt. Nếu được khai thác đúng hướng, nguồn tài nguyên này không chỉ phục vụ bảo tồn văn hóa mà còn có thể tạo ra giá trị kinh tế bền vững.
Mô hình được đề xuất gồm 4 lớp liên kết chặt chẽ.
Lớp đầu tiên là thể chế (sandbox), cho phép Huế tiên phong xây dựng cơ chế thử nghiệm, biến dữ liệu và tài sản văn hóa thành hàng hóa có thể lưu thông trong nền kinh tế số.
Lớp thứ hai là dữ liệu chuẩn hóa, tận dụng kho dữ liệu đã được số hóa và gán nhãn chuyên sâu của Huế, từ hệ thống kiến trúc cung đình, nhã nhạc cung đình đến hàng triệu điểm dữ liệu hành vi du khách.
Lớp thứ ba là công nghệ AI bản địa, ứng dụng Generative AI, công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên chuyên biệt cho tiếng Việt và văn hóa Việt Nam, kết hợp công nghệ 3D, thực tế ảo để tái hiện di sản một cách chân thực.
Lớp cuối cùng là ứng dụng thực tiễn, tập trung vào ba trụ cột sinh lời gồm du lịch thông minh, di sản số và y tế thông minh.
Nhấn mạnh về tầm quan trọng của việc tự chủ công nghệ lõi trong bảo tồn văn hóa, ông Nguyễn Văn Khoa chia sẻ: “Dữ liệu tiếng Việt trên Internet hiện nay chỉ chiếm chưa tới 0,8%. Nếu phụ thuộc hoàn toàn vào AI toàn cầu, kết quả tìm kiếm về văn hóa Huế có thể chưa đủ sâu, thậm chí sai lệch. Chúng tôi mong muốn xây dựng một mô hình AI bản địa để thực sự ‘thổi hồn’ vào di sản, giúp du khách không chỉ nghe kể chuyện mà còn được tương tác chân thực với lịch sử”.
Không dừng ở ý tưởng công nghệ, lãnh đạo FPT còn đưa ra những con số cụ thể về hiệu quả kinh tế của mô hình.
Theo tính toán sơ bộ, dự án cần khoản đầu tư khoảng 89 triệu USD, tương đương khoảng 2.225 tỷ đồng trong 3 năm đầu tiên. Đổi lại, trong 5 năm đầu, riêng các trụ cột du lịch thông minh và di sản số được kỳ vọng mang lại doanh thu từ 83 - 88 triệu USD. Từ năm 2030, mô hình có thể tạo doanh thu ổn định khoảng 36 triệu USD mỗi năm.
Không chỉ đóng góp về kinh tế, dự án còn được kỳ vọng giải quyết bài toán an sinh xã hội thông qua việc tạo ra khoảng 15.000 việc làm công nghệ chất lượng cao cùng 30.000 việc làm gián tiếp, góp phần thúc đẩy GRDP của Huế tăng trưởng từ 8 - 10% mỗi năm.
Lãnh đạo FPT cho biết, với mạng lưới hiện diện tại hơn 30 quốc gia, doanh nghiệp sẵn sàng đưa nguồn lực chuyên gia công nghệ quốc tế về hội tụ tại Huế, đồng thời cam kết có thể khởi động các hạng mục nền tảng đầu tiên chỉ trong vòng 90 ngày kể từ khi có chủ trương.
Thực tế, từ năm 2022, FPT và tỉnh Thừa Thiên Huế (cũ) đã ký kết thỏa thuận hợp tác thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện. Đề xuất chiến lược “kinh tế dữ liệu” lần này được xem là bước nâng tầm mới trong mối quan hệ hợp tác giữa doanh nghiệp công nghệ hàng đầu Việt Nam với địa phương giàu tiềm năng về văn hóa di sản.
Tại hội thảo, các đại biểu cũng tập trung thảo luận nhiều nội dung trọng tâm liên quan đến phát triển bền vững các ngành kinh tế - xã hội của thành phố Huế như: phát triển nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn; phát triển du lịch gắn với đô thị di sản; phát triển công nghệ số, công nghiệp công nghệ cao và kinh tế dữ liệu; phát triển ngành y tế trở thành ngành kinh tế quan trọng; thúc đẩy khoa học kỹ thuật, công nghệ sinh học và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Nhiều ý kiến cho rằng Huế đang sở hữu những lợi thế hiếm có để phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo nhờ hệ sinh thái tự nhiên đa dạng, nền tảng văn hóa đặc sắc, hệ thống giáo dục - đào tạo và y tế chuyên sâu hàng đầu cả nước. Đặc biệt, sự hiện diện của Đại học Huế, Bệnh viện Trung ương Huế cùng nền tảng đô thị thông minh đang tạo cơ sở quan trọng để hình thành trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực miền Trung.
Bên cạnh những kết quả tích cực, hội thảo cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều hạn chế như: số lượng doanh nghiệp công nghệ cao còn ít; tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo chưa cao; nguồn lực cho nghiên cứu và phát triển còn phân tán; cơ chế đặt hàng nghiên cứu chưa thực sự hiệu quả; việc thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ còn hạn chế; đội ngũ chuyên gia công nghệ cao, đặc biệt trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, còn thiếu.
Từ thực tiễn đó, nhiều chuyên gia đề xuất Huế cần sớm xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ; phát triển mạnh kinh tế dữ liệu; thúc đẩy liên kết “viện/trường - doanh nghiệp - nhà đầu tư”; đẩy mạnh cơ chế đặt hàng nghiên cứu gắn với nhu cầu thực tiễn; đồng thời tập trung vào các lĩnh vực có lợi thế cạnh tranh như y tế chuyên sâu, dược phẩm, công nghệ số, công nghiệp văn hóa và du lịch di sản.
Sự kết hợp giữa tầm nhìn chiến lược của lãnh đạo địa phương, nguồn lực tri thức của hệ thống viện - trường và năng lực thực thi công nghệ lõi từ doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ giúp Huế không chỉ bảo tồn hiệu quả di sản ngàn năm mà còn từng bước kiến tạo một hình mẫu kinh tế dữ liệu mang tầm quốc tế, nơi công nghệ không thay thế giá trị truyền thống mà góp phần làm sống dậy những giá trị ấy trong một diện mạo hoàn toàn mới.