Lấy khoa học, công nghệ và chuyển đổi số làm động lực chính cho phát triển nhanh, bền vững

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đóng góp ngày càng rõ nét vào tăng trưởng kinh tế

Những năm qua, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở Việt Nam đã có bước phát triển đáng ghi nhận, đóng góp ngày càng rõ nét vào tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động và hiệu quả quản trị quốc gia. Nhận thức của toàn xã hội về vai trò của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số từng bước được nâng lên; hệ thống thể chế, chính sách từng bước được hoàn thiện theo hướng khuyến khích đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ mới và phát triển kinh tế số.

Hạ tầng số quốc gia được quan tâm đầu tư, phát triển theo hướng đồng bộ, hiện đại. Đến hết năm 2025, hạ tầng 4G đã phủ sóng 99,48% dân số, 5G phủ sóng 90,2% dân số. Đặc biệt, Việt Nam được ghi nhận là 1 trong 5 quốc gia đầu tiên sản xuất thiết bị 5G. Cùng với đó, việc xây dựng Trung tâm dữ liệu quốc gia, các nền tảng số dùng chung và hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đất đai, doanh nghiệp, bảo hiểm… đã tạo nền tảng quan trọng cho phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Trên nền tảng hạ tầng đó, kinh tế số tiếp tục tăng trưởng nhanh, trở thành động lực mới của nền kinh tế. Năm 2025, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP ước đạt 14,02%, tương đương khoảng 72,1 tỷ USD, tăng 1,64 lần so với năm 2020. Các lĩnh vực thương mại điện tử, tài chính số, logistics thông minh, nông nghiệp công nghệ cao phát triển mạnh, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, dựa nhiều hơn vào tri thức và công nghệ.

Chuyển đổi số trong khu vực công đạt nhiều kết quả rõ nét, góp phần đổi mới phương thức quản trị quốc gia. 100% bộ, ngành, địa phương đã kết nối với Cổng Dịch vụ công quốc gia; hàng nghìn thủ tục hành chính được cung cấp trực tuyến toàn trình; tỷ lệ hồ sơ giải quyết trực tuyến tăng nhanh ở nhiều lĩnh vực thiết yếu. Việc ứng dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, định danh và xác thực điện tử đã giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, giảm chi phí xã hội, nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân, từng bước hình thành nền hành chính hiện đại, minh bạch, dựa trên dữ liệu.

Trong khu vực doanh nghiệp, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành yêu cầu sống còn. Nhiều doanh nghiệp chủ động đầu tư, ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, tự động hóa trong sản xuất, kinh doanh, qua đó nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu. Hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tiếp tục phát triển, với sự hình thành của các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm công nghệ, quỹ đầu tư mạo hiểm.

Hội nhập quốc tế về khoa học và công nghệ được đẩy mạnh cả về chiều rộng và chiều sâu. Việt Nam tích cực tham gia các mạng lưới nghiên cứu, đổi mới sáng tạo khu vực và toàn cầu; mở rộng hợp tác với nhiều đối tác chiến lược trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ số, đào tạo và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao. Nhiều chương trình hợp tác quốc tế về nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo đã góp phần quan trọng nâng cao năng lực nội sinh của nền khoa học và công nghệ quốc gia.

Theo Báo cáo Chỉ số Đổi mới Sáng tạo Toàn cầu (GII) 2025 của WIPO, Việt Nam giữ vững hạng 44/139 quốc gia và nền kinh tế; là một trong 9 quốc gia thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng nhanh nhất tính từ năm 2013.

Đặc biệt, sau hơn một năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị đã có chuyển biến rõ rệt; thể chế, chính sách từng bước được hoàn thiện; nguồn lực tài chính được ưu tiên bố trí; chuyển đổi số trong hệ thống chính trị được triển khai đồng bộ hơn; mô hình hợp tác Nhà nước-Nhà trường-Doanh nghiệp từng bước được hình thành; các khu công nghệ cao, trung tâm đổi mới sáng tạo, đô thị thông minh và các công nghệ chiến lược được xác định là hướng đi trọng yếu...

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo chưa thực sự trở thành động lực chính của công nghiệp hóa, hiện đại hóa; thể chế, chính sách còn bất cập; thị trường khoa học, công nghệ phát triển chậm; doanh nghiệp chưa thực sự là trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia. Những hạn chế đó đòi hỏi phải có tư duy đột phá và hành động quyết liệt hơn trong giai đoạn tới.

Lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là động lực chính trong mô hình tăng trưởng mới

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo phát triển khoa học và công nghệ, coi đây là một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất và tiến bộ xã hội. Qua mỗi giai đoạn lịch sử, cùng với yêu cầu và nhiệm vụ phát triển đất nước, nhận thức và tư duy của Đảng về vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo từng bước được bổ sung, phát triển, ngày càng đầy đủ và sâu sắc hơn.

Hiện nay, trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực then chốt, mang tính quyết định đối với năng lực cạnh tranh và sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đặt mục tiêu: đến năm 2030, Việt Nam thuộc nhóm các nước dẫn đầu Đông Nam Á về năng lực cạnh tranh số và Chính phủ điện tử; kinh tế số đóng góp tối thiểu 30% GDP; tỷ lệ sử dụng dịch vụ công trực tuyến trên 80%; giao dịch không dùng tiền mặt chiếm khoảng 80%; trên 40% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo; đồng thời bảo đảm vững chắc an toàn, an ninh không gian mạng. Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam phấn đấu trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ số của khu vực và thế giới, kinh tế số chiếm tối thiểu 50% GDP và nằm trong nhóm 30 quốc gia dẫn đầu toàn cầu về đổi mới sáng tạo.

Dự thảo văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng khẳng định: “Xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là động lực chính; phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng; thực hiện đồng bộ các chuyển đổi lớn về số, xanh, năng lượng, cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực”.

Để đạt được các mục tiêu xây dựng, phát triển đất nước trong giai đoạn mới, Dự thảo văn kiện trình Đại hội XIV nhấn mạnh nhiệm vụ: “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”. Theo đó, hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển khoa học, công nghệ phù hợp với nguyên tắc thị trường, chuẩn mực và thông lệ quốc tế; Nâng cao tiềm lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đạt trình độ tiên tiến ở những lĩnh vực quan trọng, thuộc nhóm dẫn đầu trong các nước có thu nhập trung bình cao.

Tạo môi trường thuận lợi để khu vực tư nhân tin tưởng, sẵn sàng tham gia đầu tư, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Hình thành các tổ chức, các nhóm nghiên cứu và triển khai mạnh, đạt trình độ khu vực và thế giới. Phát triển và khai thác có hiệu quả hạ tầng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhất là hạ tầng số, cơ sở dữ liệu lớn, kinh tế dữ liệu.

Chủ động đẩy mạnh hợp tác, hội nhập quốc tế về khoa học, công nghệ; xây dựng mạng lưới đổi mới sáng tạo, thu hút chuyên gia, nhà khoa học nước ngoài, người Việt Nam ở nước ngoài. Hoàn thiện đồng bộ cơ chế, chính sách đào tạo, sử dụng, đãi ngộ, tôn vinh, môi trường hoạt động sáng tạo cho đội ngũ chuyên gia, nhất là những chuyên gia giỏi, có nhiều cống hiến cho đất nước.

Phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, trong đó doanh nghiệp là trung tâm, viện nghiên cứu và trường đại học là chủ thể nghiên cứu mạnh, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo. Xây dựng, nuôi dưỡng văn hoá đổi mới sáng tạo. Nâng cao chỉ số đổi mới sáng tạo quốc gia, địa phương, ngành. Thúc đẩy liên kết giữa hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, ngành, vùng gắn với các chuỗi giá trị, mạng lưới đổi mới sáng tạo khu vực và toàn cầu…

Đại hội XIV của Đảng là dấu mốc quan trọng mở ra giai đoạn phát triển mới của đất nước. Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đang định hình lại trật tự kinh tế-xã hội toàn cầu, việc xác lập khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu thể hiện tầm nhìn chiến lược và quyết tâm chính trị của Đảng. Thực hiện thắng lợi Nghị quyết 57-NQ/TW và các định hướng của Đại hội XIV sẽ tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, nâng cao vị thế quốc gia, hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc trong kỷ nguyên mới.