Năm bản lề tạo đà cho khoa học và công nghệ bứt phá

Tinh gọn tổ chức, ổn định bộ máy, nâng cao hiệu quả hoạt động

Trong năm qua, Viện Hàn lâm đã hoàn thành nhiều công việc lớn, có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Nổi bật là việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy tổ chức theo chủ trương chung của Đảng và Nhà nước; tổ chức thành công Đại hội Đảng bộ Viện Hàn lâm lần thứ IX; hoàn thành các nhiệm vụ do Bộ Chính trị và Chính phủ giao; đặc biệt là hoàn thành và vượt mức nhiều chỉ tiêu chủ yếu của giai đoạn 2021–2025.

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ về tinh gọn đầu mối trực thuộc, đến tháng 3/2025, Viện Hàn lâm đã hoàn thành việc sắp xếp tổ chức bộ máy, hiện có 24 đơn vị trực thuộc, gồm 13 đơn vị nghiên cứu, 6 đơn vị sự nghiệp và 5 đơn vị tham mưu. Mặc dù quá trình chuyển đổi còn gặp không ít khó khăn, vướng mắc, song với tinh thần đoàn kết, trách nhiệm và quyết tâm cao của tập thể lãnh đạo, cán bộ, viên chức và đội ngũ nhà khoa học, Viện đã nhanh chóng ổn định tổ chức, duy trì nhịp độ hoạt động và tiếp tục hoàn thành tốt các nhiệm vụ chuyên môn.

Cùng với đó, ngay sau khi Nghị định số 38 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam được ban hành, Viện đã kịp thời rà soát, sửa đổi, bổ sung và ban hành mới nhiều văn bản, quy định nội bộ, bảo đảm phù hợp với các quy định của Nhà nước, tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho hoạt động khoa học và công nghệ.

Công bố khoa học, sở hữu trí tuệ

Mặc dù còn nhiều khó khăn về nguồn nhân lực và tài chính, Viện Hàn lâm vẫn duy trì được thành tích cao về số lượng và chất lượng các công trình khoa học. Trong năm 2025, các nhà khoa học của Viện đã công bố hơn 2.300 công trình trên các tạp chí khoa học uy tín trong và ngoài nước, vượt kết quả của cả năm 2024. Đáng chú ý, 73% tổng số công trình là các công bố quốc tế.

Chất lượng công bố tiếp tục được giữ vững ở mức cao, với 79,5% số công trình công bố quốc tế thuộc nhóm tạp chí có chất lượng cao. Tỷ lệ công bố quốc tế trung bình đạt 1,9 công trình trên mỗi tiến sĩ – mức tương đương với nhiều tổ chức nghiên cứu hàng đầu trên thế giới. Đây là kết quả thể hiện rõ sự nỗ lực bền bỉ, tinh thần lao động khoa học nghiêm túc và khát vọng cống hiến của đội ngũ nhà khoa học Viện Hàn lâm.

Một điểm nhấn quan trọng khác là hoạt động sở hữu trí tuệ. Trong năm, các nhà khoa học của Viện đã được cấp 105 bằng độc quyền sở hữu trí tuệ, tăng 169% so với năm 2024, nâng tổng số bằng độc quyền sở hữu trí tuệ của Viện lên khoảng 400 bằng. Trên cơ sở đó, nhiều công nghệ tiên tiến và sản phẩm khoa học đã được phát triển, thương mại hóa và ứng dụng hiệu quả tại các địa phương, góp phần trực tiếp vào phát triển kinh tế – xã hội.

Đối với công tác điều tra cơ bản, Viện Hàn lâm tiếp tục duy trì ổn định hoạt động của hệ thống đài trạm quan trắc và triển khai các nhiệm vụ điều tra cơ bản quy mô lớn, cung cấp dữ liệu, số liệu khoa học tin cậy phục vụ công tác quy hoạch phát triển vùng, địa phương và các ngành kinh tế. Đặc biệt, hệ thống báo tin động đất và cảnh báo sóng thần đã kịp thời cung cấp thông tin về các trận động đất trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam, góp phần hỗ trợ ổn định đời sống nhân dân và bảo đảm an toàn xã hội.

Công tác đào tạo tiếp tục được triển khai nền nếp, khẳng định vai trò của Viện Hàn lâm là một trong những trung tâm đào tạo nguồn nhân lực khoa học và công nghệ chất lượng cao của cả nước. Trong năm học mới, các đơn vị đào tạo của Viện đã tuyển sinh 1.419 học viên, sinh viên; có 663 học viên, sinh viên tốt nghiệp đại học và thạc sĩ; 63 nghiên cứu sinh bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, đáp ứng tiêu chí mỗi nghiên cứu sinh có từ hai công trình công bố quốc tế trở lên.

Song song với đó, các hoạt động hợp tác và hội nhập quốc tế tiếp tục được đẩy mạnh. Năm 2025 ghi dấu nhiều đoàn khách quốc tế cấp cao đến trao đổi, làm việc và ký kết thỏa thuận hợp tác với Viện. Một số nhà khoa học của Viện được các tổ chức khoa học và công nghệ uy tín trên thế giới vinh danh, qua đó góp phần nâng cao vị thế khoa học Việt Nam trên trường quốc tế. Viện cũng tích cực triển khai các chương trình hợp tác cụ thể như nghiên cứu biển, nhiệm vụ song phương quy mô lớn, chuyển giao công nghệ, đồng thời phát huy vai trò là tổ chức khoa học và công nghệ của Chính phủ Việt Nam trong các tổ chức quốc tế.

Trong lĩnh vực tư vấn, tham mưu chính sách, Viện Hàn lâm đã có nhiều đổi mới. Nhiều báo cáo tư vấn khoa học của Viện đã được Đảng và Chính phủ sử dụng, đánh giá cao, nhất là trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ, phát triển công nghệ nền tảng, công nghệ chiến lược và đổi mới sáng tạo.

Bước sang năm 2026, năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Viện Hàn lâm lần thứ IX và Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Viện Hàn lâm đứng trước những yêu cầu, nhiệm vụ mới với nhiều thách thức. Tuy nhiên, với những kết quả đạt được trong năm 2025 và cả giai đoạn 2021–2025, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam có đủ cơ sở và nền tảng vững chắc để tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong hệ thống khoa học và công nghệ quốc gia, đóng góp thiết thực cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.