Đề xuất xây dựng khung chuyển đổi trí tuệ nhân tạo quốc gia

Triển khai tổng thể

Tại Phiên họp lần thứ hai năm 2026 của Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 vào chiều 28/3, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, hiện có 1.458 nhiệm vụ (339 nhiệm vụ thường xuyên); đã hoàn thành 862 nhiệm vụ, trong đó có 481 nhiệm vụ đang thực hiện đúng hạn, song vẫn còn nhiệm vụ đang quá hạn.

“Có thể thấy khối lượng nhiệm vụ rất lớn, các bộ, ngành, địa phương đã triển khai tương đối đầy đủ, đạt tỉ lệ hoàn thành cao, tuy nhiên tình trạng quá hạn vẫn còn. Khối lượng công việc trong thời gian tới rất lớn, đòi hỏi phải siết chặt kỷ luật kỷ cương, làm rõ trách nhiệm và đẩy nhanh tiến độ thực hiện”, Thứ trưởng Vũ Hải Quân cho biết.

Nhiều địa phương đã chủ động triển khai các mô hình đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ. Về thể chế, chính sách, một số địa phương đã đi đầu trong thử nghiệm cơ chế mới (sandbox) như Hà Nội, Hải Phòng, Cần Thơ, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Bắc Ninh. Điều này cho thấy xu hướng chuyển mạnh sang thể chế linh hoạt, chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Về phát triển tiềm lực khoa học công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, Hà Nội đã thành lập Công ty Cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo – một mô hình mới; Thành phố Hồ Chí Minh nâng cấp sàn giao dịch công nghệ. Bắc Ninh, Cần Thơ, Hải Phòng, Đà Nẵng, Gia Lai đang phát triển mạnh doanh nghiệp khoa học - công nghệ, đưa vào vận hành các phòng thí nghiệm trọng điểm, dùng chung, đầu tư STEM Lab trong giáo dục.

Về triển khai công nghệ chiến lược và sản phẩm ưu tiên, Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đã bắt đầu công bố các bài toán lớn và danh mục sản phẩm. Đồng Nai thu hút các dự án bán dẫn quy mô lớn; Thái Nguyên hợp tác với Samsung xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo; Tây Ninh định hướng ứng dụng AI và dữ liệu lớn trong điều hành; Quảng Ninh là một trong những địa phương đầu tiên hoàn thành xóa vùng lõm sóng sớm.

Để hiện thực hóa chuyển đổi AI

Từ góc độ doanh nghiệp công nghệ, Tập đoàn CMC, đại diện doanh nghiệp khoa học công nghệ duy nhất tại phiên họp đã đề xuất xây dựng Khung chuyển đổi trí tuệ nhân tạo (AI) quốc gia như một định hướng phát triển mới cho nền kinh tế, trong đó AI được xác định là hạ tầng sản xuất mới và động lực trung tâm cho tăng trưởng.

Chủ tịch Tập đoàn Công nghệ CMC Nguyễn Trung Chính đặt vấn đề từ chính yêu cầu phát triển của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn mới. Theo đó, mô hình tăng trưởng truyền thống dựa chủ yếu vào lao động giá rẻ và tích lũy vốn đang dần chạm ngưỡng, không còn tạo ra dư địa đủ lớn để Việt Nam bứt phá mạnh mẽ trong giai đoạn tới. Trong khi đó, mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và vượt qua bẫy thu nhập trung bình đòi hỏi đất nước phải tìm được một động lực phát triển mới, dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất lao động.

Trong bối cảnh đó, AI được nhìn nhận không chỉ là một công nghệ ứng dụng, mà là công nghệ nền tảng có khả năng tái cấu trúc toàn bộ hoạt động sản xuất, quản trị, cung ứng dịch vụ và tổ chức nền kinh tế. Từ cách tiếp cận này, đại diện CMC đề xuất khái niệm “Nền kinh tế AI” - nơi AI không còn đứng ở vai trò công cụ hỗ trợ đơn lẻ, mà trở thành hạ tầng sản xuất mới, tạo ra năng lực vận hành mới cho cả khu vực công lẫn khu vực tư.

Theo đánh giá của doanh nghiệp này, nếu được triển khai đúng hướng và đủ quyết liệt, AI có thể đóng góp từ 120 đến 130 tỷ USD cho nền kinh tế Việt Nam, tương đương khoảng 25% GDP hiện nay. Con số này không chỉ cho thấy quy mô tác động tiềm năng của AI, mà còn đặt ra yêu cầu cần sớm có một chiến lược quốc gia đủ tầm, đủ đồng bộ để biến tiềm năng đó thành động lực phát triển thực tế.

CMC đề xuất xây dựng Khung chuyển đổi AI Quốc gia gồm 8 trụ cột chiến lược; 12 chương trình hành động; 50 nhiệm vụ như một chiến lược phát triển kinh tế dài hạn, thay vì chỉ nhìn AI dưới góc độ công nghệ hay chuyển đổi số đơn thuần. Đây là Đề án tổng thể về chuyển đổi AI cho toàn bộ nền kinh tế, còn gọi là Chương trình AI-X, được hình thành từ quá trình nghiên cứu chuyên sâu nhiều năm của Viện Nghiên cứu ứng dụng Công nghệ CMC ATI và Trường Đại học CMC.

Chủ tịch CMC cho biết tập đoàn sẵn sàng bàn giao và chuyển giao toàn bộ kết quả nghiên cứu của đề án cho Chính phủ nhằm hỗ trợ nhanh chóng hình thành khung chiến lược quốc gia về AI. Việc chủ động chuyển giao kết quả nghiên cứu cũng được kỳ vọng giúp rút ngắn thời gian xây dựng chiến lược, đồng thời tiết kiệm chi phí nếu phải thuê tư vấn quốc tế với kinh phí ước tính từ 3 đến 5 triệu USD.

Từ góc độ chính sách, đây là tín hiệu cho thấy khu vực doanh nghiệp công nghệ Việt Nam không chỉ đóng vai trò triển khai giải pháp hay cung cấp dịch vụ, mà đang dần bước vào vai trò đồng kiến tạo chiến lược phát triển quốc gia, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ mới, công nghệ lõi và hạ tầng tương lai.

Trên cơ sở đề án đã xây dựng, Chủ tịch CMC đưa ra 5 kiến nghị cụ thể. Theo đó, thứ nhất, Chính phủ xem xét phê duyệt và giao nhiệm vụ xây dựng Chiến lược quốc gia về AI với tầm nhìn đến năm 2045, trong đó xác định AI là động lực trung tâm của tăng trưởng. Đây là kiến nghị mang tính định vị, nhằm đưa AI từ một hợp phần công nghệ trở thành trụ cột trong chiến lược phát triển dài hạn của đất nước.

Thứ hai, CMC đề xuất giao cơ quan đầu mối xây dựng kế hoạch triển khai chi tiết Chương trình AI-X ngay trong năm 2026, bao gồm lộ trình huy động nguồn lực, phân công trách nhiệm cho các bộ, ngành, địa phương và thiết lập cơ chế phối hợp thống nhất trong toàn hệ thống. Theo đề xuất này, AI-X cần được cụ thể hóa thành chương trình hành động có đầu việc, mốc thời gian và trách nhiệm rõ ràng.

Thứ ba, doanh nghiệp kiến nghị thành lập Hội đồng AI Quốc gia do lãnh đạo Chính phủ đứng đầu để điều phối thống nhất công tác chuyển đổi AI trên phạm vi toàn quốc. Cơ chế điều phối này được xem là cần thiết để tránh tình trạng phát triển phân tán, cục bộ, thiếu đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương và các chủ thể tham gia hệ sinh thái AI.

Thứ tư, đề xuất ưu tiên bố trí nguồn lực cho giai đoạn nền tảng 2026-2028, đồng thời xây dựng các cơ chế đặc thù về tài chính, đất đai và nhân lực để phát triển hạ tầng AI. Đây là giai đoạn được xem là có tính quyết định, bởi nếu không đầu tư đủ mạnh vào nền tảng ban đầu, Việt Nam sẽ khó tạo được năng lực cạnh tranh trong cuộc đua AI đang diễn ra rất nhanh trên toàn cầu.

Thứ năm, kiến nghị tích hợp các chỉ số AI vào hệ thống chỉ tiêu đánh giá phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030; đồng thời triển khai thí điểm tại một số địa phương trọng điểm trước khi nhân rộng. Theo đó, AI không chỉ cần được khuyến khích bằng chủ trương, mà còn phải được đo lường bằng những chỉ số cụ thể để phản ánh chất lượng phát triển, mức độ sẵn sàng và hiệu quả triển khai.

Để triển khai hiệu quả danh mục công nghệ chiến lược, trong đó có AI, Thứ trưởng Vũ Hải Quân kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương chủ động phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ thực hiện các nhiệm vụ đã được giao tại Thông báo số 22.

Đồng thời, chủ trì làm việc với các bộ, ngành để tháo gỡ vướng mắc về cơ chế; nghe báo cáo về việc thành lập Tổ công tác liên ngành; thực hiện kết luận của Tổng Bí thư về việc khẩn trương đánh giá kết quả triển khai xây dựng các nền tảng số, cơ sở dữ liệu của Bộ Khoa học và Công nghệ trong thời gian qua, làm cơ sở xây dựng kế hoạch tổng thể.