Cuộc khủng hoảng có thể đẩy hàng chục triệu người vào cảnh mất an ninh lương thực, dịch chuyển cưỡng bức và tử vong trong giai đoạn 2026 - 2027.
Người dân múc nước sông để sinh hoạt tại Gode, Ethiopia. Ảnh: AFP/TTXVN
Theo phóng viên TTXVN tại châu Phi, các chuyên gia về nạn đói, xung đột và nhân đạo cảnh báo rằng tác động của hiện tượng thời tiết El Niño tăng cường, cùng hệ quả của cuộc xung đột liên quan đến Iran đối với giá nhiên liệu, lương thực và phân bón, đang kết hợp với các cuộc xung đột dai dẳng và sự suy yếu của hệ thống y tế - viện trợ gây ra “cơn bão hoàn hảo” cho vùng này.
Theo nghiên cứu, trong nửa cuối năm 2025, lượng mưa ngắn hạn (short rains) tại phần phía Đông vùng Sừng châu Phi - gồm Somalia, miền Đông Kenya và miền Đông Ethiopia - thấp hơn mức trung bình, còn mùa mưa dài (tháng 3 - 5/2026) cũng suy giảm đáng kể, làm xấu thêm triển vọng về sản xuất nông nghiệp, nguồn nước và chăn thả gia súc. Trong khi đó, dự báo cho khu vực phía Bắc, nơi chỉ có một mùa mưa chính mỗi năm, cũng cho thấy khả năng lượng mưa thấp hơn trung bình, trong khi một “siêu El Niño” đang hình thành có thể gây ra cả hạn hán lẫn ngập lụt trên diện rộng, kéo theo sự dịch chuyển dân cư và tổn thất về sinh kế trên quy mô lớn.
Bên cạnh rủi ro khí hậu, một biến thể khó lường của virus Ebola xuất hiện tại CHDC Congo và Uganda cũng khiến giới chuyên môn lo ngại về khả năng dịch bệnh lan sang Nam Sudan, nơi đang trải qua xung đột kéo dài và có hệ thống y tế yếu kém. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) trước đó từng ghi nhận năm 2022 là năm có số đợt bùng phát dịch bệnh và các sự kiện y tế liên quan khí hậu cao nhất ở vùng Sừng Lớn châu Phi kể từ đầu thế kỷ này, với 39 đợt dịch và thiên tai nghiêm trọng tại 7 nước (Djibouti, Ethiopia, Kenya, Somalia, Nam Sudan, Sudan và Uganda). Điều này cho thấy nền tảng y tế công cộng của khu vực đã suy yếu trước những rủi ro mới.
Về kinh tế, cuộc xung đột ở khu vực Trung Đông và tình trạng bất ổn an ninh tại eo biển Hormuz đã đẩy chi phí vận tải và giá dầu tăng cao, tác động dây chuyền đến giá lương thực, phân bón và các mặt hàng thiết yếu tại các nước ở vùng Sừng châu Phi - vốn phụ thuộc vào nhập khẩu. Các chuyên gia cảnh báo khu vực này có nguy cơ chịu tác động 2 lần do sự thiếu hụt phân bón: trước mắt là chi phí đầu vào tăng làm giảm khả năng tiếp cận của nông dân, và sau đó là giảm sản lượng thu hoạch khiến giá lương thực duy trì ở mức cao ngay cả khi xung đột hạ nhiệt, đẩy thêm nhiều hộ gia đình nghèo vào cảnh mất an ninh lương thực.
Tất cả những yếu tố trên diễn ra trong bối cảnh hầu hết các nước trong khu vực, trừ Kenya, đều đang trải qua xung đột vũ trang kéo dài, trong khi nguồn viện trợ nhân đạo và các chương trình hỗ trợ quốc tế bị cắt giảm hoặc loại bỏ. Các chuyên gia cảnh báo nếu không có hành động phòng ngừa khẩn cấp bao gồm tăng cường cảnh báo sớm, bảo vệ ngân sách an sinh và viện trợ, cũng như thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao nhằm giảm leo thang xung đột, vùng Sừng Lớn châu Phi có thể rơi vào tình trạng “đa khủng hoảng” với hệ quả thảm khốc trong 2 năm tới.