Tàu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tại lễ kỷ niệm Ngày Vịnh Persia quốc gia ở Vịnh Persia, gần Bushehr. Ảnh: THX/TTXVN
Tuy nhiên, những diễn biến mới nhất cho thấy Washington có thể đã đánh giá thấp cách Tehran phản ứng trong cuộc xung đột.
Theo tờ New York Times, khi chiến sự bùng nổ, Iran nhanh chóng phát đi tín hiệu rằng họ sẵn sàng sử dụng một trong những đòn bẩy chiến lược mạnh nhất của mình: đe dọa làm gián đoạn hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải quan trọng nối vịnh Ba Tư với phần còn lại của thế giới.
Khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu được vận chuyển qua khu vực này. Chỉ riêng nguy cơ tuyến đường bị phong tỏa cũng đủ khiến các công ty vận tải và thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo. Những cảnh báo từ Iran đã khiến nhiều tàu thương mại tránh xa khu vực, đẩy giá dầu tăng và tạo áp lực kinh tế đối với Washington.
Những tính toán lạc quan trước chiến tranh
Trong những tuần trước khi cuộc chiến bùng nổ, nhiều quan chức trong chính quyền Tổng thống Trump tỏ ra khá tự tin rằng thị trường dầu mỏ sẽ không bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Trong một cuộc phỏng vấn hồi tháng 2, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho rằng các cuộc tấn công trước đó của Mỹ và Israel nhằm vào Iran chỉ khiến giá dầu tăng nhẹ rồi nhanh chóng giảm trở lại. Theo ông, điều đó cho thấy thị trường năng lượng có khả năng hấp thụ cú sốc từ xung đột.
Một số cố vấn của Nhà Trắng cũng chia sẻ đánh giá tương tự. Họ cho rằng Iran sẽ tránh leo thang quá mức vì lo ngại các đòn trả đũa quân sự mạnh mẽ từ Mỹ và Israel.
Tuy nhiên, khi chiến sự thực sự bùng phát, phản ứng của Tehran cho thấy cách nhìn này có thể đã quá lạc quan.
Iran không chỉ tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào Israel và các căn cứ Mỹ trong khu vực, mà còn phát tín hiệu rằng họ sẵn sàng gây gián đoạn hoạt động vận chuyển dầu – một động thái có thể gây hậu quả sâu rộng cho nền kinh tế toàn cầu.
Mối lo ngại về eo biển Hormuz
Các quan chức Mỹ hiện đặc biệt lo ngại về tình hình tại eo biển Hormuz. Theo nhiều nguồn tin tình báo, Iran có thể đang chuẩn bị rải thủy lôi tại khu vực này nhằm gây nguy hiểm cho các tàu thương mại.
Dù số lượng thủy lôi được cho là chưa nhiều, chỉ vài chục quả, các chuyên gia cảnh báo Iran vẫn còn khả năng triển khai hàng trăm quả nếu quyết định leo thang.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) - lực lượng từ lâu đã phát triển các chiến thuật chiến tranh bất đối xứng tại Vùng Vịnh. Những chiến thuật này bao gồm tàu cao tốc mang chất nổ, tên lửa bờ biển và các tàu rải thủy lôi nhỏ có thể hoạt động phân tán.
Các quan chức Mỹ cho biết quân đội nước này đã tấn công và phá hủy nhiều tàu Iran bị nghi chuẩn bị triển khai thủy lôi gần eo biển Hormuz.
Tuy vậy, nguy cơ gián đoạn vận tải vẫn khiến nhiều công ty vận tải biển và công ty bảo hiểm tỏ ra thận trọng. Nếu eo biển Hormuz thực sự bị phong tỏa, hậu quả đối với thị trường năng lượng toàn cầu sẽ rất lớn.
Sự lo lắng trong nội bộ Washington
Trong khi Tổng thống Trump nhiều lần tuyên bố chiến dịch quân sự đang diễn ra thuận lợi, một số quan chức trong chính quyền lại tỏ ra lo ngại hơn về diễn biến của cuộc chiến.
Theo nhiều nguồn tin, các cuộc họp nội bộ gần đây cho thấy Washington vẫn chưa có kế hoạch rõ ràng để đảm bảo tuyến vận tải qua eo biển Hormuz được duy trì an toàn.
Sau khi tham dự một cuộc họp kín với các quan chức chính quyền, Thượng nghị sĩ Chris Murphy cho biết ông đặc biệt lo ngại trước việc chính quyền dường như chưa có chiến lược cụ thể cho kịch bản tuyến đường này bị phong tỏa.
Trên mạng xã hội, ông Murphy viết rằng chính quyền “không có kế hoạch rõ ràng để mở lại tuyến đường này”.
Trong khi đó, các quan chức khác trong chính quyền đang cố gắng xác định những mục tiêu quân sự cụ thể hơn cho chiến dịch.
Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã nhấn mạnh ba mục tiêu chính: phá hủy năng lực phóng tên lửa của Iran, làm tê liệt các nhà máy sản xuất tên lửa và làm suy yếu lực lượng hải quân của nước này.
Những mục tiêu này được coi là thực tế hơn so với các tuyên bố ban đầu của ông Trump về việc buộc Iran phải thay đổi lãnh đạo hoặc chấp nhận những điều kiện chính trị rộng lớn hơn.
Thông điệp không nhất quán từ Nhà Trắng
Một trong những vấn đề lớn trong chiến lược của Washington là thông điệp từ Nhà Trắng thường không nhất quán.
Tổng thống Trump đôi khi cho rằng chiến dịch quân sự có thể kéo dài nhiều tuần, nhưng cũng có lúc nói rằng cuộc chiến gần như đã kết thúc.
Trong một cuộc phỏng vấn trên Fox News, ông thậm chí kêu gọi các thủy thủ tàu chở dầu “hãy dũng cảm” tiếp tục đi qua eo biển Hormuz bất chấp những nguy cơ an ninh.
Trong khi đó, người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định chính quyền đã chuẩn bị kỹ lưỡng cho kịch bản chiến tranh và tin rằng thị trường năng lượng sẽ ổn định trở lại sau khi xung đột kết thúc. Theo bà, các động thái của Iran nhằm gây gián đoạn thị trường dầu mỏ chỉ là tạm thời và không thể thay đổi cục diện chiến lược.
Những bài học từ các cuộc xung đột trước
Một số nhà phân tích cho rằng sự tự tin của Nhà Trắng phần nào xuất phát từ kinh nghiệm trong các cuộc xung đột trước đây.
Năm ngoái, khi lực lượng Houthi tại Yemen – nhóm được Iran hậu thuẫn – tấn công tàu thương mại tại Red Sea, thương mại toàn cầu đã bị gián đoạn nghiêm trọng. Chính ông Trump khi đó từng cảnh báo rằng các cuộc tấn công này khiến nền kinh tế thế giới thiệt hại hàng tỷ USD.
Tuy nhiên, khi quyết định tấn công Iran, chính quyền Mỹ dường như đã đánh giá thấp khả năng Tehran sử dụng chiến thuật tương tự tại eo biển Hormuz – một tuyến vận tải còn quan trọng hơn nhiều.
Áp lực kinh tế và chính trị
Ngoài những rủi ro quân sự, cuộc chiến cũng đang tạo ra áp lực kinh tế đáng kể đối với Washington.
Giá dầu tăng đã khiến giá xăng tại Mỹ đi lên, làm gia tăng sức ép chính trị đối với chính quyền Trump trong bối cảnh các cuộc bầu cử quan trọng đang đến gần.
Theo các quan chức quốc phòng, chỉ trong hai ngày đầu của cuộc chiến, quân đội Mỹ đã sử dụng lượng vũ khí trị giá khoảng 5,6 tỷ USD - con số cho thấy chi phí của chiến dịch có thể tăng nhanh nếu xung đột kéo dài.
Trong khi đó, Iran cũng phát đi thông điệp rằng họ sẵn sàng sử dụng ảnh hưởng của mình đối với thị trường năng lượng để gây sức ép đối với Washington.
Quan chức an ninh cấp cao Iran Ali Larijani tuyên bố rằng eo biển Hormuz có thể trở thành “con đường của hòa bình và thịnh vượng” nếu các bên kiềm chế, nhưng cũng có thể biến thành “con đường của thất bại và đau khổ” nếu chiến tranh tiếp tục leo thang.
Trong bối cảnh đó, câu hỏi lớn nhất đối với Washington hiện nay không chỉ là cách giành chiến thắng trong cuộc chiến, mà còn là cách kết thúc nó mà không gây ra một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.