Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: IRNA/TTXVN
Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP) ngày 15/8, trong một cuộc phỏng vấn ngắn với truyền thông Mỹ, ông Trump cho biết Washington có kế hoạch giáng đòn mạnh vào nền kinh tế Iran. Tổng thống Mỹ đồng thời tuyên bố không quan tâm liệu cuộc xung đột có kết thúc trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 hay không, dù tâm lý cử tri được cho là sẽ chịu ảnh hưởng đáng kể từ tình hình kinh tế.
Cuộc chiến đã đẩy giá dầu và xăng tăng cao, trong khi chính quyền Mỹ vẫn chưa tìm được lối thoát rõ ràng. Các cuộc đàm phán nhằm đạt được một thỏa thuận thuận hòa bình lâu dài giữa Washington và Tehran đã đình trệ, còn những cuộc đụng độ diễn ra không thường xuyên tiếp tục gây gián đoạn hoạt động vận chuyển dầu và các mặt hàng quan trọng qua eo biển Hormuz.
Hai bên cáo buộc lẫn nhau thiếu thiện chí trong đàm phán. Iran đồng thời thực hiện nhiều bước đi nhằm duy trì quyền kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược này.
Phát biểu tại Long Island hôm 14/8, ông Trump mô tả chiến dịch phong tỏa các cảng Iran của Mỹ như một bức tường thép, cho phép Washington kiểm soát hiệu quả vùng biển. Tổng thống Mỹ thậm chí đùa rằng ông có thể sớm tuyên bố eo biển Hormuz là lãnh thổ của Mỹ. Trong khi đó, Tehran khẳng định nước này mới là bên đang điều phối hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent trước đó cho biết Washington sẽ đưa ra thêm các thông báo trong tuần tới về những biện pháp kinh tế nhằm vào Iran. Theo ông, đây sẽ là những động thái chưa từng xuất hiện trong lịch sử cô lập kinh tế một quốc gia, song không tiết lộ nội dung cụ thể.
Nền kinh tế Iran đã chịu thiệt hại nặng nề khi phần lớn năng lực công nghiệp bị phá hủy, còn hoạt động xuất khẩu dầu thô bị hạn chế nghiêm trọng bởi chiến dịch phong tỏa của Mỹ. Tuy nhiên, Tehran từng trải qua nhiều đợt trừng phạt mà không từ bỏ chương trình hạt nhân hoặc quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
Trong những ngày gần đây, ông Trump tiếp tục thúc đẩy chiến dịch gây sức ép kinh tế giữa lúc Mỹ đối mặt tình trạng thiếu hụt một số loại vũ khí cần thiết và tỏ ra thận trọng với khả năng mở rộng hoạt động quân sự. Cuộc chiến cũng đang vấp phải sự phản đối ngày càng lớn trong nước trước thềm bầu cử giữa kỳ.
Trao đổi với Axios, ông Trump cho biết Mỹ đang giảm cường độ hành động và theo dõi tình trạng lạm phát cao cùng khó khăn tài chính của Iran.
Tuy nhiên, sau nhiều thập niên trừng phạt và một chiến dịch gây sức ép mới bao gồm phong tỏa toàn diện các cảng Iran, dư địa để Washington đưa ra thêm những biện pháp kinh tế có tác động đáng kể được cho là không còn nhiều.
Một lựa chọn có thể là áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với những nước mua dầu Iran, trong đó có Trung Quốc. Dù vậy, động thái này có nguy cơ dẫn đến phản ứng trả đũa từ Bắc Kinh và làm gia tăng biến động của giá năng lượng toàn cầu.
Kể từ năm 2018, Mỹ đã áp đặt khoảng 2.200 lệnh trừng phạt liên quan đến Tehran, theo ông Jeremy Paner, chuyên gia tại hãng luật Hughes Hubbard & Reed, người theo dõi các biện pháp nhằm vào lĩnh vực dầu mỏ và hóa dầu của Iran.
Một báo cáo của Bloomberg Economics do chuyên gia Jennifer Welch đứng đầu nhận định, nếu 47 năm trừng phạt chưa thể làm thay đổi ý chí của Tehran, việc tiếp tục sử dụng những biện pháp tương tự khó tạo ra chuyển biến. Kịch bản có khả năng xảy ra nhất là ông Trump duy trì chính sách hiện nay, kết hợp trừng phạt, phong tỏa, các cuộc tấn công hạn chế và nỗ lực ngoại giao.
Các quan chức cấp cao Mỹ thời gian qua cũng nhiều lần đưa ra những cảnh báo cứng rắn nhưng không thực hiện, được xem là một phần trong nỗ lực gây sức ép buộc Iran trở lại đàm phán. Nhiều nhà phân tích hiện đánh giá cuộc xung đột đã rơi vào thế bế tắc.
Về phía Iran, nước này đã tổ chức lại lực lượng quân sự theo hướng chủ động hơn ở bên ngoài lãnh thổ, dấu hiệu cho thấy Tehran đang chuẩn bị cho khả năng xung đột khu vực kéo dài.
Eo biển Hormuz tiếp tục là điểm bất đồng lớn nhất. Cả Mỹ và Iran đều tuyên bố kiểm soát tuyến đường thủy từng vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu khí của thế giới trước khi chiến tranh nổ ra, đồng thời đưa ra những yêu cầu nhượng bộ khó được phía còn lại chấp nhận.
Iran và Oman đang tiến hành các cuộc đàm phán kéo dài về việc thiết lập một tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz, nhưng Mỹ không tham gia quá trình này. Ông Mohsen Rezaee, tân Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, cho biết bất kỳ thỏa thuận nào về tuyến vận tải cũng sẽ được xử lý riêng, không đồng nghĩa với việc eo biển Hormuz được mở cửa hoàn toàn.
Trong bối cảnh đàm phán đình trệ và các lệnh trừng phạt trước đây chưa thể khiến Tehran thay đổi lập trường, hiệu quả của đợt gây sức ép kinh tế mới từ Washington vẫn là dấu hỏi, trong khi triển vọng phá vỡ thế bế tắc giữa hai bên chưa có dấu hiệu rõ ràng.