Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng. Ảnh: THX/TTXVN
Trong một bài đăng trên Truth Social và sáng 17/8, theo giờ Việt Nam, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng ông “rất vui khi thấy Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan gần đây cuối cùng đã ký Thỏa thuận Phòng thủ Chung Mecca”.
Theo nhà lãnh đạo Mỹ, Thỏa thuận Phòng thủ Chung Mecca “cho thấy Trung Đông đang xích lại gần nhau như thế nào và các quốc gia cuối cùng sẽ có thể tự bảo vệ mình một cách thực chất hơn”.
Ông gửi lời chúc mừng tới lãnh đạo ba nước và viết: “Xin chúc mừng sự lãnh đạo tuyệt vời của ba quốc gia nói trên. ĐÂY LÀ MỘT BƯỚC ĐI ĐẦU TIÊN LỚN, TÁO BẠO VÀ QUAN TRỌNG”.
Trước đó vào ngày 7/8, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đã ký Thỏa thuận Phòng thủ Chung Mecca, gọi tắt là Hiệp ước Mecca, cam kết coi một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào bất kỳ nước nào trong ba nước là cuộc tấn công nhằm vào cả ba.
Điều khoản răn đe tập thể này được một số nhà phân tích so sánh với Điều 5 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương.
Tuy nhiên, giới chức Pakistan cảnh báo không nên xem Hiệp ước Mecca là một phiên bản tương đương NATO hoặc cho rằng thỏa thuận được thiết lập nhằm chống lại một quốc gia cụ thể.
Một quan chức Thổ Nhĩ Kỳ cho biết thỏa thuận mang tính chất phòng thủ, không nhằm vào bất kỳ quốc gia cụ thể nào và vẫn để ngỏ khả năng tham gia cho các nước khác trong khu vực.
Phát biểu trong cuộc phỏng vấn được truyền thông Qatar đăng tải hôm 15/8, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan cũng xác nhận khả năng Ai Cập tham gia đang nằm trong số các phương án mở rộng Hiệp ước Mecca trong tương lai.
Nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ đánh giá Hiệp ước Mecca đã gửi đi một thông điệp quan trọng tới thế giới, đồng thời chỉ rõ Hiệp ước Mecca yêu cầu các bên ký kết thực hiện những bước đi thống nhất nếu một thành viên bị tấn công từ bên ngoài.
Từ trái sang, phía trước: Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif tại lễ ký hiệp định phòng thủ giữa ba nước ở thành phố Mecca, ngày 7/8/2026. Ảnh: AA/TTXVN
Dẫu vậy, theo chuyên gia quân sự Sultan M. Hali, Hiệp ước Mecca đang làm thay đổi cán cân quyền lực tại Trung Đông.
Trong cuộc trao đổi với đài Sputnik ngày 12/8, ông Hali nhấn mạnh Hiệp ước Mecca sẽ đặt ra thách thức đối với các khuôn khổ an ninh do phương Tây dẫn dắt, đồng thời hình thành một trục răn đe mới trong khu vực và với mỗi bên tham gia, Hiệp ước Mecca mang đến những tác động sâu sắc.
Đối với Saudi Arabia, Hiệp ước Mecca đánh dấu bước đi vượt ra ngoài những bảo đảm an ninh của phương Tây, hướng tới tăng cường hợp tác và đoàn kết trong khu vực. Điều này có thể thúc đẩy Riyadh đầu tư vào các cơ chế chỉ huy chung cũng như ngành công nghiệp quốc phòng trong nước.
Đối với Thổ Nhĩ Kỳ, Hiệp ước Mecca mở rộng không gian chiến lược của Ankara vượt ra ngoài châu Âu, tạo thêm một hướng chiến lược về phía Nam và phía Đông. Qua đó, Thổ Nhĩ Kỳ có thể đóng vai trò trung tâm hơn trong các vấn đề an ninh của thế giới Hồi giáo.
Trong khi đó, với Pakistan, quốc gia Hồi giáo duy nhất sở hữu vũ khí hạt nhân, Hiệp ước Mecca đưa nước này từ vị thế đối tác song phương trở thành một trụ cột của cơ chế răn đe tập thể, đồng thời mở rộng trọng tâm an ninh từ Nam Á sang một cấu trúc an ninh rộng lớn hơn trong thế giới Hồi giáo.
Ông Hali nhấn mạnh rằng về bản chất, Hiệp ước Mecca "không chỉ là một hiệp ước mà còn là bước khởi đầu cho sự thay đổi về tư duy chiến lược. Thỏa thuận buộc Saudi Arabia phải nhìn xa hơn dầu mỏ, Thổ Nhĩ Kỳ vượt ra ngoài NATO và Pakistan vượt khỏi phạm vi Nam Á”.
Theo ông, ba quốc gia này đang cùng xây dựng một cách tiếp cận mới về răn đe, có thể làm thay đổi cấu trúc an ninh của thế giới Hồi giáo trong nhiều thập kỷ tới.