Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: AFP/ TTXVN (không được phép khai thác, sử dụng bởi bên thứ ba)
Sáu cựu lãnh đạo Cục Lưu trữ Quốc gia (NARA) kêu gọi tòa phúc thẩm liên bang bác nỗ lực của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm không tuân thủ Đạo luật Hồ sơ Tổng thống (PRA), cảnh báo động thái này có thể ảnh hưởng đến an ninh quốc gia và duy trì sự liên tục giữa các chính quyền.
Theo truyền thông phương Tây, nhóm cựu quan chức từng lãnh đạo NARA dưới thời các tổng thống cả phe Cộng hòa và Dân chủ đã nộp bản kiến nghị lên tòa hôm 26/8 để ủng hộ vụ kiện của các học giả về tổng thống, sử gia và những tổ chức thúc đẩy minh bạch chính phủ.
PRA, được Quốc hội Mỹ ban hành sau vụ bê bối chính trị Watergate, yêu cầu tổng thống và nhân viên Nhà Trắng bảo quản hồ sơ chính thức và chuyển giao cho NARA khi nhiệm kỳ kết thúc. Mục đích là giúp chính quyền kế nhiệm, Quốc hội, tòa án và công chúng hiểu cách các quyết định quan trọng được đưa ra.
Các cựu lãnh đạo NARA cho rằng đạo luật còn có ý nghĩa trực tiếp đối với an ninh quốc gia. Theo kinh nghiệm của họ, những người thường xuyên yêu cầu tiếp cận hồ sơ tổng thống được lưu trữ nhất là các cố vấn an ninh quốc gia của chính quyền mới.
"Những căng thẳng địa chính trị không dừng lại khi diễn ra lễ nhậm chức", nhóm này nhấn mạnh hồ sơ tổng thống có thể bao gồm đánh giá tình báo nhạy cảm, đàm phán hiệp ước và các kế hoạch ứng phó khẩn cấp.
Việc bảo quản đầy đủ những tài liệu này giúp chính quyền mới nhanh chóng đánh giá các mối đe dọa đang tồn tại, duy trì các tiến trình ngoại giao và đưa ra quyết định trong những cuộc khủng hoảng bất ngờ.
Cuộc chiến pháp lý bắt nguồn từ quan điểm của Văn phòng Cố vấn Pháp lý (OLC) thuộc Bộ Tư pháp Mỹ rằng PRA vi hiến. Lập trường này gây tranh cãi vì dường như đi ngược các tiền lệ của Tòa án Tối cao về quyền của Quốc hội trong việc quy định hoạt động lưu trữ hồ sơ tổng thống.
Đáng chú ý, hướng dẫn của OLC chỉ đề cập email và tin nhắn văn bản, thay vì toàn bộ hồ sơ điện tử thuộc phạm vi PRA.
Hiệp hội Lịch sử Mỹ và tổ chức giám sát American Oversight sau đó khởi kiện, cảnh báo các tài liệu cần thiết cho nghiên cứu có thể "mất vĩnh viễn" nếu tòa án không can thiệp.
Tháng 5, Thẩm phán liên bang John Bates yêu cầu nhân viên Nhà Trắng tiếp tục bảo quản hồ sơ chính thức trong lúc vụ kiện được giải quyết. Ông đồng thời nhận định PRA nhiều khả năng hợp hiến, bác bỏ quan điểm của Bộ Tư pháp. Bộ này đã kháng cáo lên Tòa Phúc thẩm Liên bang Khu vực thủ đô Washington, với phiên tranh luận dự kiến diễn ra ngày 16/10.
PRA từng đóng vai trò quan trọng trong chuỗi sự kiện dẫn đến vụ truy tố ông Trump liên quan cáo buộc xử lý sai các tài liệu mật được mang khỏi Nhà Trắng sau nhiệm kỳ đầu tiên.
Chính quyền Trump hiện bác bỏ những lo ngại về việc thất thoát hồ sơ, khẳng định phần lớn tài liệu tổng thống vẫn được bảo quản, trong đó có dữ liệu từ các hoạt động của nhân viên trên điện thoại do Nhà Trắng cấp.
Tuy nhiên, các cựu lãnh đạo NARA cho rằng vấn đề không chỉ là bảo quản một phần hồ sơ, mà là duy trì một hệ thống đủ toàn diện để chính quyền kế nhiệm có thể tiếp cận thông tin cần thiết, đặc biệt trong những thời điểm an ninh quốc gia và tình hình quốc tế biến động.