Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng. Ảnh: THX/TTXVN
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 1/5 gửi thư tới Quốc hội, lập luận rằng ông không cần xin phép cơ quan lập pháp để tiếp tục chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, với lý do các hoạt động thù địch đã “chấm dứt” sau khi đạt được lệnh ngừng bắn.
Báo chí Mỹ dẫn lời một quan chức cấp cao trong chính rằng Washington lập luận rằng cuộc chiến với Tehran đã kết thúc đồng thời khẳng định không có giao tranh giữa Mỹ và Iran trong suốt hai tuần kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực. Qua đó tránh phải tuân thủ các yêu cầu pháp lý theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh (WPR) - đạo luật nhằm hạn chế quyền lực quân sự của tổng thống.
“Đồng hồ 60 ngày”
Trong các bức thư gửi Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson và Chủ tịch tạm quyền Thượng viện Chuck Grassley, ông Trump cho biết ông muốn thông báo về những thay đổi trong thế bố trí lực lượng Mỹ, đồng thời nhấn mạnh rằng lệnh ngừng bắn được công bố ngày 7/4 đã khiến “đồng hồ chiến tranh” không còn hiệu lực.
Nhà Trắng cho rằng, do đạt được thỏa thuận ngừng bắn từ đầu tháng 4, chiến dịch tại Iran không còn thuộc diện phải xin Quốc hội phê chuẩn dù đã vượt ngưỡng 60 ngày theo quy định của WPR.
Theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh ban hành năm 1973, tổng thống Mỹ phải xin Quốc hội phê chuẩn nếu triển khai lực lượng vào xung đột trong thời gian quá 60 ngày. Nếu không được chấp thuận, chiến dịch buộc phải chấm dứt, ngoại trừ một lần gia hạn tối đa 30 ngày chỉ để rút quân an toàn.
Tuy nhiên, ông Trump lập luận rằng kể từ ngày 7/4 “không có bất kỳ cuộc giao tranh nào” giữa lực lượng Mỹ và Iran, đồng thời khẳng định các hành động thù địch bắt đầu từ cuối tháng 2 “đã kết thúc”. Lập luận này được xem là nhằm tránh nghĩa vụ phải xin Quốc hội thông qua việc kéo dài chiến dịch.
Mâu thuẫn trong thông điệp
Dù khẳng định xung đột đã kết thúc, chính ông Trump lại đưa ra phát biểu trái ngược chỉ vài giờ sau khi gửi thư tới Quốc hội. “Bạn biết đấy, chúng ta đang trong một cuộc chiến”, ông nói tại Florida, đồng thời nhấn mạnh Mỹ không thể để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Theo tờ The New York Times, chính quyền Trump chưa từng xin Quốc hội phê chuẩn chiến dịch bắt đầu từ cuối tháng 2, khi Mỹ phối hợp với Israel tiến hành không kích Iran. Quốc hội chỉ được thông báo chính thức vào ngày 2/3, qua đó kích hoạt mốc 60 ngày - đã hết hạn vào ngày 2/5.
Trước đó, WPR cho ông Trump thời hạn đến ngày 1/5 để xin phê chuẩn hoặc chấm dứt chiến dịch, đồng thời cho phép gia hạn thêm 30 ngày. Tuy nhiên, lập luận “ngừng bắn đồng nghĩa với kết thúc xung đột” đang được Nhà Trắng sử dụng để né tránh yêu cầu này.
Phản ứng của Quốc hội
Lập trường của chính quyền không nhận được sự đồng thuận tại Quốc hội. Một số nghị sĩ Cộng hòa trước đó đã coi mốc 60 ngày là thời điểm then chốt buộc tổng thống phải xin phép nếu muốn tiếp tục chiến dịch. Trong khi đó, phe Dân chủ bác bỏ hoàn toàn quan điểm cho rằng lệnh ngừng bắn có thể “tạm dừng đồng hồ”.
Thượng nghị sĩ Jeanne Shaheen nhận định chính quyền không phản ánh đúng thực tế, khi hàng chục nghìn binh sĩ Mỹ vẫn hiện diện trong khu vực và việc phong tỏa eo biển Hormuz vẫn tiếp diễn. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer thậm chí gọi tuyên bố của ông Trump là “vô nghĩa”, cho rằng đây là một cuộc chiến phi pháp.
Dù tuyên bố các hoạt động thù địch đã kết thúc, ông Trump vẫn cảnh báo khả năng nối lại xung đột nếu Iran không mở lại tuyến vận tải qua eo biển Hormuz hoặc từ bỏ chương trình hạt nhân. Trong thư gửi Quốc hội, ông nhấn mạnh mối đe dọa từ Tehran vẫn ở mức đáng kể và Bộ Chiến tranh Mỹ đang tiếp tục điều chỉnh thế bố trí lực lượng trong khu vực.
Giới quan sát nhận định tranh cãi pháp lý giữa Nhà Trắng và Quốc hội không chỉ phản ánh bất đồng về quyền hạn hiến định, mà còn cho thấy nguy cơ leo thang vẫn hiện hữu, bất chấp những tuyên bố về một lệnh ngừng bắn mong manh.