Ông Jared Kushner, con rể Tổng thống Mỹ Donald Trump, hiện giữ vai trò trung tâm trong Hội đồng Hòa bình (BoP). Ảnh: AFP/TTXVN (Không được phép sử dụng, chia sẻ bởi bên thứ ba)
Theo kênh Euronews ngày 16/7, ông Kushner đã trình bày đề xuất trên qua hình thức trực tuyến tại cuộc họp kín giữa các bộ trưởng châu Âu và Arab ở Brussels ngày 13/7. Hội nghị đánh dấu việc khởi động gói hỗ trợ phục hồi Gaza trị giá gần 900 triệu euro.
Trong cuộc họp, ông Kushner đánh giá các chương trình viện trợ được triển khai tại Gaza thời gian qua chưa tạo ra cải thiện căn bản đối với đời sống người dân. Ông kêu gọi các bên áp dụng một cách tiếp cận mới để thay đổi tình hình, thay vì tiếp tục duy trì mô hình hỗ trợ hiện nay.
Ông Kushner không trực tiếp đề cập Cơ quan Liên hợp quốc về người tị nạn Palestine (UNRWA), nhưng phát biểu của ông được cho là thể hiện quan điểm ủng hộ việc giảm vai trò của tổ chức này trong quá trình phân phối viện trợ.
Cách tiếp cận trên có thể tạo ra bất đồng với Liên minh châu Âu (EU), hiện là nhà tài trợ lớn nhất của UNRWA. Một số quốc gia thành viên EU cũng cho rằng Liên hợp quốc, thay vì Hội đồng Hòa bình do Tổng thống Mỹ Donald Trump đứng đầu, cần giữ vai trò trung tâm trong các cuộc thảo luận về tương lai Gaza.
Trong bài phát biểu, ông Kushner cho rằng dòng tiền viện trợ ổn định trong nhiều năm qua đã không giúp điều kiện sống tại Gaza cải thiện tương xứng. Theo ông, cộng đồng quốc tế thường xuyên phải xử lý những hậu quả trước mắt nhưng chưa giải quyết được các vấn đề cốt lõi khiến vùng lãnh thổ này liên tục rơi vào khủng hoảng.
Ông cũng cáo buộc một phần nguồn tài chính đã gián tiếp rơi vào tay Hamas và được sử dụng để mua vũ khí, xây dựng đường hầm cũng như phát triển tên lửa. Hamas bác bỏ cáo buộc chuyển hướng hàng viện trợ, trong khi Israel từ lâu cho rằng một số nhân viên UNRWA có liên hệ với các nhóm vũ trang.
Giải giáp Hamas là một trong những nội dung trọng tâm được ông Kushner đề cập. Ông nhấn mạnh quá trình tái thiết khó có thể thành công nếu các nhóm vũ trang tại Gaza vẫn duy trì năng lực quân sự.
Theo các nguồn tin của Euronews, ông Kushner ủng hộ nguyên tắc Gaza chỉ có một chính quyền và một lực lượng vũ trang hợp pháp. Ông cho rằng các khoản đầu tư vào nhà ở, cơ sở hạ tầng và dịch vụ công sẽ tiếp tục đối mặt nguy cơ bị phá hủy nếu vấn đề an ninh không được giải quyết.
Ông Kushner cũng nói mục tiêu cuối cùng của cộng đồng quốc tế phải là xây dựng một cơ chế đủ hiệu quả để các nước không phải tiếp tục tổ chức thêm những hội nghị tài trợ tương tự cho Gaza trong tương lai.
Dù đưa ra nhiều chỉ trích đối với hệ thống viện trợ hiện tại, giọng điệu chung trong bài phát biểu của ông Kushner được các nhà ngoại giao mô tả là mang tính hợp tác. Ông nhấn mạnh Mỹ cần phối hợp với EU và các đối tác trong khu vực để xây dựng một kế hoạch phục hồi dài hạn.
Ông đặc biệt đề cao vai trò của các quốc gia Arab, cho rằng kinh nghiệm xây dựng nhanh các đô thị quy mô lớn giúp họ có vị trí thuận lợi để tham gia thiết kế lại không gian sống cho hơn hai triệu người dân Gaza. Ông cũng đánh giá cao vai trò của Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ trong các nỗ lực ngoại giao và tái thiết.
Ông Kushner được Ủy viên EU phụ trách Địa Trung Hải Dubravka Suica mời tham dự hội nghị. Bà Suica thời gian qua thúc đẩy quan hệ với ông Kushner nhằm bảo đảm EU có thể tham gia vào các quyết định liên quan đến quá trình tái thiết Gaza.
Sau cuộc họp, bà Suica nhấn mạnh chỉ một nỗ lực tập thể mới có thể giúp phục hồi vùng lãnh thổ này, nhưng không bình luận trực tiếp về các đề xuất của ông Kushner hoặc khả năng thay đổi vai trò của UNRWA.
Sự tham gia của ông Kushner cho thấy Washington muốn thúc đẩy một mô hình tái thiết Gaza gắn chặt hơn với các điều kiện về quản trị, an ninh và giải giáp Hamas. Tuy nhiên, việc thay đổi cơ chế phân phối viện trợ và vai trò của Liên hợp quốc nhiều khả năng sẽ tiếp tục là vấn đề gây tranh luận giữa Mỹ, EU và các quốc gia Arab.