Học sinh tại một trường tiểu học ở Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc. Ảnh minh họa: AFP/TTXVN (Không được phép sử dụng, chia sẻ bởi bên thứ ba)
Theo truyền thông quốc tế ngày 8/9, kết quả Chương trình Đánh giá học sinh quốc tế (PISA) năm 2025 do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) công bố ngày 8/9 cho thấy năng lực đọc của thanh thiếu niên đã giảm xuống mức thấp nhất trong thế kỷ này.
Cuộc khảo sát được thực hiện với 760.000 học sinh 15 tuổi tại 91 quốc gia và vùng lãnh thổ. Điểm trung bình ở cả ba lĩnh vực đọc hiểu, toán học và khoa học đều thấp nhất kể từ khi OECD bắt đầu thu thập dữ liệu vào năm 2000.
Theo OECD, năng lực đọc trung bình của học sinh hiện tương đương trình độ mà trước đây thường được kỳ vọng ở những em ít hơn một tuổi. Điểm đọc hiểu trên thang đánh giá PISA giảm từ mức cao nhất 501 điểm vào năm 2012 xuống còn 466 điểm trong năm 2025.
PISA được xem là một trong những thước đo quan trọng nhất về chất lượng giáo dục trên thế giới. Kết quả của chương trình thường được chính phủ và giới giáo dục các nước theo dõi chặt chẽ để đánh giá hiệu quả giảng dạy.
Tổng Thư ký OECD Mathias Cormann cho biết thời gian sử dụng màn hình tăng và việc học sinh ít đọc sách để giải trí hơn diễn ra song song với sự suy giảm về kết quả đọc hiểu. Nhiều học sinh cũng có xu hướng đọc vội, nhanh chóng đưa ra câu trả lời nhưng không chính xác.
Đáng chú ý, điểm đọc hiểu giảm mạnh hơn ở nhóm học sinh có điều kiện kinh tế khá giả. Sự sa sút về khả năng đọc cũng ảnh hưởng đến việc tiếp thu kiến thức ở những lĩnh vực khác.
Điểm khoa học giảm từ mức cao nhất 506 vào năm 2009 xuống còn 486, trong khi điểm toán học giảm từ 502 xuống 469 trong cùng giai đoạn. Cả hai đều ở mức thấp nhất kể từ đầu thế kỷ.
Thiết bị điện tử gây mất tập trung
Đông Á tiếp tục là khu vực có kết quả nổi bật nhất. Các thành phố của Trung Quốc tham gia khảo sát, cùng Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Đài Loan, nằm trong nhóm những hệ thống giáo dục đạt thành tích cao nhất.
Anh và Estonia là hai quốc gia duy nhất ngoài Đông Á lọt vào nhóm 10 nước và vùng lãnh thổ dẫn đầu ở cả ba lĩnh vực đọc hiểu, toán học và khoa học.
Báo cáo không đưa ra khuyến nghị cấm điện thoại thông minh trong trường học, nhưng chỉ ra mối liên hệ giữa tình trạng mất tập trung do thiết bị điện tử và kết quả học tập thấp hơn. Hiện tượng này gắn với điểm khoa học giảm tại 59 trong số 82 hệ thống giáo dục được nghiên cứu.
Hơn 1/4 học sinh cho biết các thiết bị điện tử khiến bạn học mất tập trung trong giờ khoa học. Tại các nước thành viên OECD, học sinh dành trung bình 3,4 giờ mỗi ngày trong tuần để sử dụng thiết bị số cho mục đích giải trí. Các em còn dành thêm khoảng 3 giờ mỗi ngày để sử dụng thiết bị phục vụ học tập ở trường và tại nhà.
Theo ông Cormann, thiết bị điện tử có thể hỗ trợ việc học nếu được sử dụng ở mức phù hợp. Tuy nhiên, kết quả học tập bắt đầu giảm khi thời gian sử dụng vượt quá 5 giờ mỗi ngày.
Trí tuệ nhân tạo (AI) cũng ngày càng hiện diện trong quá trình học tập. Gần một nửa số học sinh được khảo sát cho biết thường xuyên sử dụng chatbot AI.
Những học sinh dùng công cụ này để soạn bài luận, tóm tắt văn bản và tìm kiếm thông tin nhìn chung có điểm khoa học thấp hơn khoảng 20 điểm. Theo OECD, mức chênh lệch này tương đương lượng kiến thức tiếp thu trong một năm học.
Trong bối cảnh thiết bị số và AI ngày càng hiện diện trong lớp học, thách thức đối với các hệ thống giáo dục không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà còn phải giúp học sinh duy trì khả năng tập trung, đọc hiểu và tư duy độc lập.