Nóng trong tuần: Chiến sự Mỹ - Iran leo thang; Mỹ áp thuế mới lên 60 nền kinh tế

Chiến sự Mỹ - Iran tiếp tục leo thang, nguy cơ xung đột lan rộng

Tình hình an ninh tại Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp sau các cuộc không kích và đáp trả giữa Mỹ và Iran trong tuần qua.

Tính đến ngày 24/7, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào các mục tiêu quân sự của Iran trong 13 đêm liên tiếp. Cùng ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông chưa quyết định có mở rộng chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hay không, đồng thời xác nhận Washington vẫn duy trì đối thoại với Tehran. Theo ông Trump, Iran đang thể hiện thái độ nghiêm túc hơn trong các cuộc trao đổi, song điều này chưa đồng nghĩa với việc hai bên chắc chắn đạt được một thỏa thuận.

Về phía Iran, Tehran tuyên bố sẵn sàng triển khai các chiến lược mới nếu xung đột tiếp tục leo thang. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 24/7 khẳng định Tehran sẽ không khuất phục hay “chấp nhận những lời đe dọa” từ Mỹ. Iran đồng thời tuyên bố không có thái độ thù địch đối với các quốc gia láng giềng, trong bối cảnh nước này đứng trước nguy cơ ngày càng bị cô lập trong khu vực.

Nguy cơ xung đột lan rộng cũng thu hút sự chú ý sau thông tin cho rằng một số quốc gia vùng Vịnh có thể đã trực tiếp tham gia các hoạt động quân sự chống Iran. Theo truyền thông phương Tây ngày 24/7, Bahrain và Kuwait được cho là đã bí mật điều động máy bay chiến đấu tấn công các mục tiêu quân sự tại Iran hồi đầu tháng, trong đó có các kho UAV, tên lửa và một số căn cứ quân sự. Nếu được xác nhận, đây sẽ là lần đầu tiên hai nước trực tiếp tiến hành các hoạt động quân sự nhằm vào Iran kể từ khi xung đột bùng phát.

Nguồn tin cũng cho biết Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã hỗ trợ tình báo và yểm trợ phòng không cho chiến dịch này. Trong khi đó, Tehran gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào Bahrain và Kuwait, hai quốc gia có các căn cứ quân sự của Mỹ. Tuy nhiên, Kuwait đã bác bỏ thông tin tham chiến, khẳng định không tham gia bất kỳ chiến dịch quân sự nào chống Iran và không cho phép sử dụng lãnh thổ nước này để tấn công quốc gia láng giềng.

Tình hình trên Biển Đỏ và các tuyến hàng hải chiến lược cũng trở nên phức tạp. Ngày 23/7, lực lượng Houthi tại Yemen tuyên bố tấn công hai tàu chở dầu của Saudi Arabia trên Biển Đỏ, làm gia tăng nguy cơ gián đoạn hoạt động vận tải biển và thương mại quốc tế. Trước đó, ngày 20/7, Houthi tuyên bố áp đặt lệnh cấm hàng hải đối với tàu thuyền của Saudi Arabia.

Những diễn biến này làm dấy lên lo ngại xung đột Mỹ - Iran có thể lan sang các tuyến vận tải biển quan trọng, đặc biệt tại Biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandab. Liên hợp quốc và cộng đồng quốc tế đã bày tỏ quan ngại, lên án các cuộc tấn công nhằm vào hai tàu của Saudi Arabia, đồng thời cảnh báo đà leo thang quân sự có thể làm suy yếu các nỗ lực hòa bình và đẩy Yemen trở lại một cuộc xung đột rộng lớn hơn.

Trong bối cảnh đó, các nỗ lực ngoại giao nhằm ngăn chặn xung đột tiếp tục mở rộng vẫn được duy trì. Tuy nhiên, khoảng cách giữa Washington và Tehran còn lớn, trong khi các hoạt động quân sự và nguy cơ xuất hiện thêm những mặt trận mới khiến triển vọng đạt được một thỏa thuận ngừng bắn bền vững trở nên khó khăn.

Nếu các cuộc tấn công lan rộng sang các quốc gia vùng Vịnh và các tuyến hàng hải chiến lược, xung đột Mỹ - Iran có nguy cơ chuyển thành một cuộc khủng hoảng khu vực, kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng đối với an ninh, thương mại và kinh tế toàn cầu.

Mỹ - Saudi Arabia đạt thỏa thuận lịch sử về hợp tác hạt nhân dân sự

Ngày 22/7, Mỹ và Saudi Arabia đã ký thỏa thuận nhằm phát triển chương trình hạt nhân dân sự tại quốc gia Trung Đông này.

Bộ Năng lượng Mỹ cho biết thỏa thuận sẽ tạo nền tảng pháp lý cho một quan hệ đối tác trị giá hàng tỷ USD, kéo dài nhiều thập kỷ, đồng thời mở ra cơ hội để các công ty Mỹ tham gia chương trình năng lượng hạt nhân của Saudi Arabia, qua đó thúc đẩy xuất khẩu công nghệ hạt nhân của Mỹ.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright và Bộ trưởng Năng lượng Saudi Arabia, Hoàng tử Abdulaziz bin Salman, cũng ký một thỏa thuận song phương về các biện pháp bảo đảm an toàn hạt nhân. Theo Bộ trưởng Wright, thỏa thuận sẽ “duy trì các tiêu chuẩn cao nhất về an toàn hạt nhân và chống phổ biến vũ khí hạt nhân”.

Ngày 23/7, Tổng thống Trump cho biết việc phê chuẩn thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự mới với Saudi Arabia sẽ phụ thuộc vào việc Riyadh tham gia Hiệp ước Abraham và bình thường hóa quan hệ với Israel.

Trước đó, ông Trump đã phê chuẩn thỏa thuận hạt nhân dân sự mang tính bước ngoặt với Saudi Arabia. Bộ Năng lượng Mỹ cho biết thỏa thuận sẽ được trình lên Quốc hội xem xét. Theo Đạo luật Năng lượng Nguyên tử, hoạt động hợp tác với nước ngoài trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân dân sự bắt buộc phải trải qua quy trình này.

Hiện Saudi Arabia sản xuất gần như toàn bộ năng lượng trong nước từ nhiên liệu hóa thạch. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), gần 60% sản lượng điện của nước này đến từ khí đốt tự nhiên và khoảng 40% từ dầu mỏ. Saudi Arabia cũng là quốc gia sản xuất dầu lớn nhất trong Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC).

Thỏa thuận được ký trong bối cảnh Washington đang tiến hành các cuộc oanh tạc nhằm vào Iran, với mục tiêu buộc Tehran từ bỏ tham vọng hạt nhân. Chính quyền Tổng thống Trump kỳ vọng thỏa thuận sẽ tạo thêm việc làm, mở rộng chuỗi cung ứng và thúc đẩy ngành công nghiệp hạt nhân Mỹ, đồng thời giúp các doanh nghiệp Mỹ duy trì lợi thế cạnh tranh trước Trung Quốc và Nga tại thị trường Trung Đông.

Dù vậy, một số chuyên gia lo ngại việc Saudi Arabia có thể phát triển năng lực làm giàu urani trong tương lai sẽ làm gia tăng nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân. Riyadh khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ mục đích hòa bình.

Giới quan sát nhận định đây là bước tiến quan trọng trong quan hệ Mỹ - Saudi Arabia, có khả năng định hình lại cục diện hợp tác năng lượng và cạnh tranh địa chiến lược tại Trung Đông trong nhiều thập niên tới.

Mỹ triển khai đợt áp thuế mới đối với 60 nền kinh tế

Ngày 23/7, Mỹ công bố đợt áp thuế mới đối với 60 nền kinh tế, thay thế mức thuế tạm thời 10% do Tổng thống Trump áp đặt trước đó.

Theo đó, 60 nền kinh tế, trong đó có những đối tác thương mại quan trọng nhất của Mỹ, sẽ chịu mức thuế từ 10% đến 12,5%. Canada, Mexico và Anh nằm trong nhóm chịu mức thuế 10%, trong khi Liên minh châu Âu (EU), đối tác thương mại đơn lẻ lớn nhất của Mỹ, chịu mức thuế lên tới 12,5%. Các mức thuế mới có hiệu lực từ 0 giờ 01 phút ngày 24/7 theo giờ miền Đông nước Mỹ.

Các mức thuế được áp dụng theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Chính quyền Mỹ cho biết 60 nền kinh tế nói trên đã không “áp đặt và thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu các hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức”. Tuy nhiên, các đối tác thương mại chủ chốt đã bác bỏ cáo buộc này.

Nhiều quốc gia bày tỏ lo ngại trước các mức thuế mới của Mỹ và khẳng định sẽ tiếp tục đàm phán nhằm điều chỉnh chính sách thuế. Trong khi EU hoan nghênh kết quả đạt được, Trung Quốc lên tiếng phản đối và cảnh báo Mỹ không nên tiến hành một cuộc chiến thương mại.

Theo giới phân tích, việc Mỹ tiếp tục sử dụng thuế quan cho thấy đây vẫn là công cụ gây sức ép quan trọng của Tổng thống Trump trong các tranh chấp thương mại và đàm phán quốc tế. Chính sách thuế có thể được điều chỉnh nhanh chóng, khiến doanh nghiệp và các đối tác thương mại khó dự đoán, đồng thời buộc nhiều doanh nghiệp phải đẩy nhanh kế hoạch xuất khẩu để ứng phó.

Ông Olu Sonola, Trưởng bộ phận kinh tế Mỹ của Fitch Ratings, cảnh báo nếu mức thuế được nâng trở lại tương đương giai đoạn cao điểm năm 2025, môi trường kinh doanh sẽ đối mặt với bất ổn lớn hơn, gây sức ép lên tăng trưởng và lạm phát, đặc biệt trong bối cảnh giá năng lượng vẫn ở mức cao.

Với hàng loạt cuộc điều tra và công cụ pháp lý mới đang được triển khai, chính sách thương mại của Washington được dự báo tiếp tục biến động nhanh, trong khi cuộc chiến thuế quan có thể còn kéo dài và tác động đến cục diện thương mại toàn cầu.

Giá dầu vượt 100 USD/thùng lần đầu tiên kể từ cuối tháng 5

Thị trường tài chính toàn cầu biến động mạnh trong phiên giao dịch ngày 23/7, khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang, đẩy giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng lần đầu tiên kể từ cuối tháng 5, qua đó làm gia tăng lo ngại về lạm phát và triển vọng lãi suất tiếp tục duy trì ở mức cao.

Giá dầu thô Brent tăng 6,62 USD, tương đương 7%, lên 100,69 USD/thùng - mức đóng cửa cao nhất kể từ ngày 22/5. Giá dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) cũng tăng 6,2%, lên 92,19 USD/thùng.

Theo giới phân tích, diễn biến này xảy ra trong bối cảnh hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz gần như tê liệt và xuất khẩu dầu của Iran sụt giảm mạnh, khiến rủi ro thiếu hụt nguồn cung trở nên nghiêm trọng hơn. Eo biển Hormuz và Bab al-Mandab hiện là những tuyến vận chuyển khoảng 25% lượng dầu toàn cầu.

Ông Jorge León, Trưởng bộ phận phân tích địa chính trị của Rystad Energy, nhận định bất kỳ sự gián đoạn nào tại Bab al-Mandab cũng sẽ đe dọa một trong số ít tuyến đường còn lại giúp các nước vùng Vịnh đưa dầu ra thị trường quốc tế mà không phải đi qua eo biển Hormuz.

“Nếu lệnh ngừng bắn không thành hiện thực, eo biển Hormuz tiếp tục phần lớn bị đóng và mối đe dọa của Houthi đối với hoạt động vận tải biển ở Biển Đỏ gia tăng, nguy cơ giá dầu tăng mạnh trở lại sẽ rất đáng kể”, ông nói.

Bà Clémence Dubois, người đứng đầu các chiến dịch toàn cầu của tổ chức môi trường 350.org, cảnh báo những cú sốc về nguồn cung có thể nhanh chóng đẩy chi phí lương thực, nhiên liệu và vận tải tăng cao, tác động nặng nề nhất đến những quốc gia có dư địa tài chính hạn chế để ứng phó.

Tác động của cuộc khủng hoảng cũng lan sang các thị trường tài chính. Giá vàng giao ngay giảm 2,1%, xuống 4.043,14 USD/ounce, trong khi giá vàng giao tháng 8 giảm khoảng 2,5%, xuống 4.050,20 USD/ounce. Thị trường chứng khoán Âu - Mỹ cũng đồng loạt giảm điểm.

Giới đầu tư lo ngại giá năng lượng leo thang sẽ làm gia tăng áp lực lạm phát và buộc các ngân hàng trung ương tiếp tục duy trì lãi suất ở mức cao. Những diễn biến này cho thấy tác động của căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang lan rộng từ lĩnh vực an ninh sang thương mại, năng lượng và thị trường tài chính toàn cầu.