Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu trong một cuộc họp báo. Ảnh: REUTERS/TTXVN
Kênh TVP World của Ba Lan tối 7/1, theo giờ địa phương, cho biết những ngày gần đây, Tổng thống Donald Trump nhiều lần lập luận rằng Mỹ “cần” Greenland - một lãnh thổ tự trị trong Vương quốc Đan Mạch, quốc gia thành viên NATO - để đối phó với hoạt động ngày càng tăng của Liên bang Nga và Trung Quốc ở Bắc Cực, một khu vực ngày càng có ý nghĩa chiến lược do băng tan, các tuyến hàng hải mới và cạnh tranh quân sự.
Tổng thống Trump đã từ chối loại trừ khả năng sử dụng vũ lực, điều khiến các đối tác châu Âu của Mỹ bất an.
Khi được các phóng viên hỏi hôm 7/1 rằng liệu Mỹ có sẵn sàng đánh đổi liên minh NATO để giành Greenland hay không, ông Rubio, người phụ trách chính sách đối ngoại của Mỹ, nói: “Nếu Tổng thống xác định có mối đe dọa đối với an ninh quốc gia của Mỹ, thì mọi Tổng thống đều giữ quyền lựa chọn giải quyết bằng biện pháp quân sự”.
“Với tư cách là một nhà ngoại giao, như tôi hiện nay, và trong công việc của chúng tôi, chúng tôi luôn ưu tiên giải quyết theo những cách khác, bao gồm cả vấn đề Venezuela”, ông Rubio nói thêm.
Vào rạng sáng 3/1, quân đội Mỹ đã đột kích vào trung tâm thủ đô Caracas của Venezuela, bắt giữ Tổng thống nước này, ông Nicolás Maduro sau nhiều tháng căng thẳng liên quan đến các cáo buộc buôn bán ma túy, điều mà ông Maduro luôn bác bỏ.
Những phát biểu của ông Rubio được đưa ra sau một cuộc họp kín với các lãnh đạo Quốc hội hôm 5/1 mà tại đó Ngoại trưởng Mỹ đã tìm cách trấn an những lo ngại về một cuộc hành động quân sự sắp xảy ra đối với Greenland.
Tờ Wall Street Journal dẫn các nguồn thạo tin về cuộc thảo luận cho biết ông Rubio nói với các nhà lập pháp rằng mục tiêu chính của chính quyền là mua lại hòn đảo từ Đan Mạch, và giọng điệu cứng rắn gần đây, bao gồm cả những tuyên bố từ Nhà Trắng rằng vũ lực “luôn là một lựa chọn”, chủ yếu nhằm tạo đòn bẩy để buộc Copenhagen ngồi vào bàn đàm phán.
Kịch bản kiểu Venezuela?
Tổng thống Trump từ lâu đã mong muốn sáp nhập hòn đảo Bắc Cực này, lần đầu tiên nêu ý tưởng vào năm 2019 trong nhiệm kỳ đầu tiên tại Nhà Trắng.
Nhà lãnh đạo Mỹ lập luận rằng Greenland là then chốt đối với quân đội nước này và cáo buộc Đan Mạch chưa làm đủ để bảo vệ hòn đảo.
Tuy nhiên, những đe dọa gần đây của ông trở nên cấp bách hơn sau chiến dịch quân sự của Mỹ tại Venezuela vào cuối tuần qua, trong đó lực lượng Mỹ đã bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro và phu nhân Cilia Flores, rồi đưa họ tới New York, nơi họ đang phải đối mặt với các cáo buộc liên bang kéo dài về “khủng bố ma túy” và buôn bán ma túy.
Chiến dịch này đã làm dấy lên lo ngại rằng Greenland, nơi nhiều lần khẳng định không muốn trở thành một phần của Mỹ, có thể phải đối mặt với một kịch bản tương tự.
Tuy nhiên vào hôm 7/1 Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot cho biết người đồng cấp Mỹ Rubio đã nói với ông rằng việc tiếp quản Greenland bằng biện pháp quân sự không nằm trong tính toán.
Theo Reuters, sau cuộc điện đàm hôm 6/1 với ông Rubio, Ngoại trưởng Barrot tiết lộ rằng người đồng cấp Mỹ “đã loại trừ khả năng những gì vừa xảy ra ở Venezuela có thể xảy ra tại Greenland”.
Hồi kết của NATO?
Bất kỳ hành động quân sự nào của Mỹ nhằm vào Greenland đều có nguy cơ đặt Washington vào thế đối đầu trực tiếp với Đan Mạch - một đồng minh NATO - làm dấy lên nghi vấn về độ tin cậy của điều khoản phòng thủ tập thể của liên minh, vốn coi một cuộc tấn công vào một thành viên là tấn công vào tất cả.
Theo AP, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen ngày 5/1 cảnh báo rằng một kịch bản Mỹ tiếp quản Greenland bằng sức mạnh quân sự sẽ đồng nghĩa với sự sụp đổ của liên minh quân sự NATO, làm lung lay trật tự an ninh xuyên Đại Tây Dương tồn tại từ sau Thế chiến II.
Theo bà Frederiksen, nếu Mỹ lựa chọn tấn công quân sự một quốc gia thành viên NATO khác, toàn bộ nền tảng của liên minh này sẽ không còn giá trị, bao gồm cả hệ thống bảo đảm an ninh tập thể được xây dựng trong nhiều thập kỷ.
Cùng quan điểm, Thủ hiến Greenland Jens Frederik Nielsen bác bỏ việc so sánh Greenland với Venezuela, đồng thời kêu gọi người dân giữ bình tĩnh và đoàn kết. Ông nhấn mạnh Greenland không ở trong tình thế có thể bị thâu tóm trong thời gian ngắn, đồng thời khẳng định Washington không thể đơn giản chinh phục vùng lãnh thổ này.
Trong khi đó, vào hôm 7/1, Tổng thống Trump nói rằng Mỹ sẽ ủng hộ NATO, đồng thời cho rằng Liên bang Nga và Trung Quốc chỉ e ngại liên minh này chừng nào Mỹ còn là thành viên.
“Chúng ta sẽ luôn ở bên NATO, ngay cả khi họ không ở bên chúng ta”, ông Trump viết trên Truth Social.
Các lãnh đạo châu Âu đã phản đối mạnh mẽ những phát ngôn của Tổng thống Trump về Greenland, khẳng định rằng tương lai của hòn đảo chỉ có thể do người dân Greenland và Đan Mạch quyết định.
Theo hãng tin Reuters, trong một tuyên bố chung đưa ra vào ngày 6/1, các nhà lãnh đạo Pháp, Đức, Italy, Ba Lan, Tây Ban Nha, Anh và Đan Mạch nêu rõ: “Greenland thuộc về người dân của mình. Chỉ có Đan Mạch và Greenland, và không ai khác, mới có quyền quyết định các vấn đề liên quan đến Đan Mạch và Greenland”.
Một góc thành phố Nuuk, thủ phủ của Greenland. Ảnh: THX/TTXVN
Vì sao Greenland quan trọng
Theo đài CNN, Greenland là một hòn đảo giàu tài nguyên với diện tích 2,16 triệu km², từng là thuộc địa của Đan Mạch và hiện là lãnh thổ tự trị của Vương quốc Đan Mạch, nằm ở khu vực Bắc Cực.
Đây là hòn đảo lớn nhất thế giới, nhưng lại có mật độ dân số thấp nhất thế giới, hẻo lánh đến mức khoảng 57.000 cư dân di chuyển giữa các thị trấn bằng thuyền, trực thăng và máy bay.
Các khu dân cư chủ yếu nằm rải rác dọc theo bờ biển phía Tây của hòn đảo. Nuuk, thủ phủ của Greenland, là hình ảnh tiêu biểu của những thị trấn này, với các ngôi nhà rực rỡ sắc màu nằm san sát giữa đường bờ biển gồ ghề và những dãy núi nội địa.
Bên ngoài các thị trấn, Greenland phần lớn là vùng hoang dã, với 81% diện tích đất bị bao phủ bởi băng. Gần 90% dân số có nguồn gốc Inuit, và nền kinh tế của lãnh thổ này từ lâu chủ yếu dựa vào ngành đánh bắt cá.
Vấn đề ở chỗ Greenland nắm giữ một vị trí địa chính trị then chốt, nằm giữa Mỹ và châu Âu, án ngữ rãnh GIUK - tuyến đường hàng hải nối Greenland, Iceland và Anh, kết nối Bắc Cực với Đại Tây Dương.
Các mỏ tài nguyên thiên nhiên phong phú của Greenland, bao gồm dầu mỏ, khí đốt và khoáng sản đất hiếm, càng làm gia tăng tầm quan trọng chiến lược của hòn đảo, đặc biệt trong bối cảnh Trung Quốc đã tận dụng vị thế thống trị của mình trong ngành công nghiệp đất hiếm để gây sức ép với Mỹ.
Những khoáng sản này ngày càng giữ vai trò thiết yếu đối với nền kinh tế toàn cầu, do được sử dụng trong sản xuất nhiều sản phẩm, từ ô tô điện, tua-bin gió cho tới các thiết bị quân sự.
Trữ lượng khoáng sản của Greenland cũng có thể trở nên dễ tiếp cận hơn khi khủng hoảng khí hậu khiến băng ở Bắc Cực tan chảy, đồng thời mở rộng thời gian lưu thông của các tuyến hàng hải phía bắc trong năm, qua đó có khả năng định hình lại thương mại toàn cầu và khiến khu vực này càng trở nên quan trọng.
Trong một cuộc phỏng vấn hồi tháng trước, Tổng thống Trump đã hạ thấp vai trò của tài nguyên thiên nhiên Greenland, cho rằng: “Chúng ta cần Greenland vì an ninh quốc gia, chứ không phải vì khoáng sản”.
Tuy nhiên, cựu Cố vấn An ninh Quốc gia Mike Waltz hồi tháng 1/2024 từng nhấn mạnh trọng tâm của Tổng thống Trump chính là tài nguyên thiên nhiên, khi nói với đài Fox News rằng sự tập trung của chính quyền vào Greenland là “về các khoáng sản quan trọng” và “tài nguyên thiên nhiên”.