Nuôi dưỡng tình yêu quê hương từ tiếng mẹ đẻ

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 2/8/2026 của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài tiếp tục khẳng định yêu cầu gìn giữ, phát huy tiếng Việt và bản sắc văn hóa dân tộc, để tiếng mẹ đẻ thực sự trở thành sợi dây gắn kết các thế hệ người Việt Nam ở nước ngoài với quê hương, đất nước.

Tiếp thêm động lực gìn giữ tiếng Việt

Trên nền tảng triển khai Đề án “Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giai đoạn 2023-2030”, Nghị quyết số 23-NQ/TW tiếp tục đặt nhiệm vụ gìn giữ, phát huy tiếng Việt và bản sắc văn hóa dân tộc; phát huy vai trò của người Việt Nam ở nước ngoài như những “đại sứ văn hóa, đất nước và con người Việt Nam”. Qua đó, việc gìn giữ tiếng Việt và bản sắc văn hóa dân tộc không chỉ có ý nghĩa duy trì mối liên hệ với cội nguồn mà còn góp phần phát huy các giá trị văn hóa Việt Nam trong quan hệ và giao lưu quốc tế.

Là giảng viên thực hành tiếng Việt tại Đại học Turin và Đại học Ca’Foscari của Italy, cô Lê Thị Bích Hường, Chủ tịch Hiệp hội Nhịp cầu Văn hóa Italy - Việt Nam cho rằng, Nghị quyết số 23-NQ/TW có ý nghĩa động viên lớn đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với cộng đồng - bộ phận không tách rời của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và là một nguồn lực quan trọng của đất nước. Theo cô, việc Nghị quyết đặt công tác người Việt Nam ở nước ngoài trong tầm nhìn dài hạn, hướng tới vừa củng cố mối quan hệ giữa kiều bào với quê hương, vừa phát huy nguồn lực, trí tuệ và các giá trị văn hóa của cộng đồng, sẽ tạo thêm niềm tin để các thế hệ kiều bào, đặc biệt là thế hệ trẻ, tiếp tục gắn bó và đóng góp cho đất nước.

Những năm qua, trong các chuyến thăm, hoạt động đối ngoại và gặp gỡ cộng đồng, lãnh đạo Đảng, Nhà nước luôn dành sự quan tâm lớn đến công tác dạy và học tiếng Việt, trực tiếp thăm các lớp học, gặp gỡ, động viên giáo viên và học sinh, đồng thời trao tặng sách, tủ sách và tài liệu tiếng Việt cho cộng đồng một số nước, qua đó góp phần thiết thực hỗ trợ công tác dạy và học tiếng Việt, gìn giữ tiếng mẹ đẻ và bản sắc văn hóa dân tộc. Từng cuốn sách, vở, truyện tranh bằng tiếng Việt và những món quà mang đậm giá trị tinh thần ấy đã tiếp thêm động lực cho các thầy cô giáo, hội đoàn và gia đình người Việt tiếp tục duy trì các lớp học tiếng Việt, khơi dậy tình yêu tiếng Việt trong thế hệ trẻ.

Tuy nhiên, từ thực tế công tác, cô Hường chia sẻ, việc gìn giữ và lan tỏa tiếng Việt tại Italy còn gặp không ít khó khăn, trong đó có sự cạnh tranh với các ngôn ngữ châu Á đã có số lượng người học tương đối lớn như tiếng Nhật, tiếng Trung, tiếng Hàn Quốc hay tiếng Thái Lan. Trong bối cảnh người học có nhiều lựa chọn về ngoại ngữ, tiếng Việt cần có thêm những điều kiện thuận lợi để thu hút người học và mở rộng phạm vi giảng dạy. Từ đó, các thế hệ trẻ gốc Việt có thêm cơ hội tìm hiểu ngôn ngữ, văn hóa, nuôi dưỡng niềm tự hào về bản sắc dân tộc và góp phần tăng cường kết nối giữa hai nước.

Chủ tịch Hiệp hội Nhịp cầu Văn hóa Italy - Việt Nam đề xuất, việc quảng bá tiếng Việt cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với quảng bá văn hóa, lịch sử và hình ảnh đất nước, con người Việt Nam. Khi người học nhận thấy tiếng Việt không chỉ là một ngôn ngữ mà còn mở ra cơ hội tìm hiểu một nền văn hóa giàu bản sắc và một đất nước đang phát triển năng động, sức hấp dẫn của tiếng Việt sẽ được nâng lên.

“Nghị quyết 23-NQ/TW nhấn mạnh nhiệm vụ gìn giữ, phát huy tiếng Việt và bản sắc văn hóa dân tộc, tạo thêm cơ sở để những người làm công tác giảng dạy, quảng bá tiếng Việt tại Italy tiếp tục đưa tiếng Việt đến gần hơn với bạn bè quốc tế và thế hệ trẻ người Việt”, cô Lê Thị Bích Hường chia sẻ.

Để tiếng Việt sống cùng thế hệ trẻ

Để tiếng Việt thực sự trở thành sợi dây kết nối bền chặt giữa các thế hệ người Việt Nam ở nước ngoài với quê hương, theo anh Thạch Ngọc Minh, Trưởng Chương trình Tiếng Việt tại Centre for Language Studies (CLS), Đại học Quốc gia Singapore (NUS), vai trò của gia đình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Cha mẹ cần chủ động nuôi dưỡng tình yêu tiếng Việt cho con cái bằng việc duy trì giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ trong gia đình; đồng thời khuyến khích các em tiếp cận sách, truyện, video, chương trình phát thanh, truyền hình, phim ảnh và các sản phẩm truyền thông bằng tiếng Việt.

“Ngày càng có nhiều em nhỏ sinh ra ở Singapore đăng ký các lớp học tiếng Việt với mong muốn có thể giao tiếp bằng tiếng Việt với cha mẹ, đặc biệt là với ông bà đang sinh sống tại Việt Nam. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy nhu cầu tìm hiểu và sử dụng tiếng Việt của thế hệ trẻ có nguồn gốc Việt Nam vẫn hiện hữu và có xu hướng gia tăng”, anh Thạch Ngọc Minh nhận định.

Bên cạnh gia đình, việc khuyến khích thế hệ trẻ tham gia các hoạt động cộng đồng, sự kiện và lễ hội Việt Nam cũng tạo môi trường để các em tiếp xúc với văn hóa dân tộc và sử dụng tiếng Việt. Khi tiếng mẹ đẻ không chỉ được học trong lớp mà còn được sử dụng trong những hoạt động cụ thể, các em có thêm cơ hội hiểu và gắn bó với quê hương.

Cùng với gia đình và cộng đồng, anh Thạch Ngọc Minh cho rằng công nghệ số, các nền tảng trực tuyến và trí tuệ nhân tạo đang mở ra những phương thức thuận tiện hơn cho việc dạy và học tiếng Việt ở nước ngoài. Trước đây việc tìm kiếm, bổ sung tài liệu là một khó khăn đối với giáo viên nhưng hiện nay các nền tảng trực tuyến và AI có thể hỗ trợ nhanh chóng, đồng thời làm phong phú nguồn học liệu từ sách điện tử đến các trò chơi giáo dục. Việc tận dụng hiệu quả các tiện ích này không chỉ nâng cao chất lượng dạy và học mà còn có thể khuyến khích sự tìm tòi, ham học hỏi của trẻ em sinh ra và lớn lên ngoài Việt Nam.

Từ góc độ giáo dục, theo anh Thạch Ngọc Minh, việc giữ gìn tiếng Việt không chỉ là câu chuyện của nhà trường hay các tổ chức cộng đồng mà cần bắt đầu từ gia đình, được nuôi dưỡng trong môi trường văn hóa cộng đồng và được hỗ trợ bởi truyền thông, công nghệ số. Đây là những điều kiện quan trọng để tiếng mẹ đẻ tiếp tục đồng hành cùng các thế hệ người Việt Nam ở nước ngoài trong hành trình gắn bó với quê hương, đất nước.

Ứng dụng AI trong học tiếng Việt

Theo chị Tạ Thùy Liên, Trưởng ban Liên lạc người Việt Nam tại Singapore, sợi dây tiếng Việt chỉ bền chặt khi được dệt nên từ những trải nghiệm và rung cảm với Tổ quốc. Vì vậy, việc dạy và học tiếng Việt không nên bó hẹp trong sách vở mà cần gắn với các hoạt động văn hóa, cộng đồng, để thế hệ trẻ được sống trong không khí văn hóa và tinh thần dân tộc.

Trong bối cảnh học sinh tại Singapore phải đối mặt với áp lực học ngôn ngữ khá lớn, Ban Liên lạc tập trung vào hai hướng: tôn vinh di sản văn hóa và khơi dậy niềm tự hào về trí tuệ Việt Nam.

Các hoạt động như Tết Trung Thu, Xuân Quê hương, Đại hội thể thao Hùng Vương hay chiến dịch “Tiếp sức Trường Sa” tạo cơ hội để thế hệ trẻ sinh ra và lớn lên tại Singapore sử dụng tiếng Việt trong những hoạt động cụ thể, đồng thời nuôi dưỡng tình yêu quê hương. Chị Tạ Thùy Liên cho rằng, khi các em được tham gia hoạt động cộng đồng bằng chính tiếng mẹ đẻ và hướng về đất nước bằng những trải nghiệm thực tế, việc giữ gìn tiếng Việt sẽ dần trở thành một niềm tự hào tự nhiên.

Ban Liên lạc cũng khuyến khích thanh niên kiều bào tham gia trình diễn tại các không gian văn hóa lớn của Singapore như Lễ diễu hành Chingay, qua đó tạo cơ hội để các em giới thiệu văn hóa Việt Nam, đồng thời thêm tự hào về nguồn cội. Cùng với việc tôn vinh di sản văn hóa, các hoạt động trải nghiệm như hội thảo giáo dục “Một ngày làm nhà khoa học tại A*STAR”, với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học người Việt, giúp thế hệ trẻ nhận thấy người Việt không chỉ có bề dày truyền thống mà còn đạt được những thành tựu trong khoa học, công nghệ hiện đại. Qua đó, niềm tự hào về văn hóa và trí tuệ Việt Nam được kết nối với động lực tìm hiểu, sử dụng tiếng mẹ đẻ.

Một hướng tiếp cận khác được Ban Liên lạc chú trọng là trang bị năng lực số cho thế hệ trẻ, trong đó có việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào học tập. Theo chị Tạ Thùy Liên, công nghệ số và AI có thể giúp cá nhân hóa việc học tiếng Việt, thu hẹp khoảng cách về không gian và tạo thêm những hình thức học tập sinh động. Các hội thảo hướng nghiệp cũng lồng ghép nội dung về an toàn Internet và sử dụng AI, nhằm giúp các em khai thác công nghệ một cách hiệu quả, có trách nhiệm.

“Chúng tôi mong muốn trang bị cho các em khả năng sử dụng công nghệ có trách nhiệm để không gian số trở thành môi trường hỗ trợ hiệu quả việc học tập và bảo tồn tiếng Việt”, chị Tạ Thùy Liên nói.

Từ những lớp học tiếng Việt, hoạt động văn hóa cộng đồng đến không gian số và các chương trình giao lưu dành cho thế hệ trẻ, việc gìn giữ tiếng mẹ đẻ đang được tiếp cận bằng nhiều phương thức ngày càng đa dạng hơn. Tiếng Việt không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn lưu giữ ký ức, văn hóa và tình cảm với quê hương. Trong tinh thần của Đề án Ngày Tôn vinh tiếng Việt và Nghị quyết số 23-NQ/TW, tạo môi trường để tiếng Việt hiện diện tự nhiên trong đời sống của các thế hệ kiều bào cũng chính là góp phần nuôi dưỡng mối liên hệ bền chặt giữa cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài với quê hương, đất nước.