Nhà máy Sandoz tại Kundl, Áo, cơ sở duy nhất ở châu Âu sản xuất penicillin khép kín từ nguyên liệu đầu vào đến thành phẩm, đang đối mặt nguy cơ mất khả năng cạnh tranh trước nguồn cung giá rẻ từ Trung Quốc. Tình trạng này làm dấy lên lo ngại về sự phụ thuộc của khu vực vào nguồn thuốc thiết yếu từ bên ngoài.
Nằm dưới chân dãy Alps, nhà máy Kundl từng là một mắt xích quan trọng trong ngành dược phẩm châu Âu. Tuy nhiên, các doanh nghiệp Trung Quốc đang cung cấp kháng sinh và nguyên liệu tương tự với chi phí thấp hơn đáng kể, gây sức ép lên hoạt động của cơ sở này.
Giá thuốc thấp giúp các chính phủ châu Âu tiết kiệm ngân sách y tế, nhưng cũng đe dọa khả năng tồn tại của những nhà sản xuất trong khu vực. Nếu Kundl đóng cửa, châu Âu có nguy cơ mất năng lực sản xuất penicillin xuyên suốt các công đoạn.
Châu Âu phụ thuộc ngày càng lớn vào Trung Quốc
Penicillin, được Alexander Fleming phát hiện năm 1928, vẫn là nhóm kháng sinh quan trọng trong điều trị các bệnh nhiễm trùng nguy hiểm. Tuy nhiên, hoạt động sản xuất nguyên liệu dược phẩm ngày càng tập trung bên ngoài châu Âu.
Theo Eurostat, tỷ trọng Trung Quốc trong lượng penicillin và các dẫn xuất được Liên minh châu Âu (EU) nhập khẩu tăng từ 44% năm 2019 lên 86% năm 2025. Trong khi đó, xuất khẩu các sản phẩm tương tự của châu Âu hiện chỉ bằng khoảng 1/5 mức đỉnh hồi đầu những năm 2000.
Sự thay đổi phản ánh quá trình Trung Quốc mở rộng năng lực công nghiệp, từ gia công truyền thống sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như dược phẩm. Bắc Kinh có lợi thế nhờ chi phí lao động thấp, đầu tư quy mô lớn và các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.
Theo nhà máy Sandoz, tới 90% nguyên liệu hoạt chất kháng sinh trên toàn cầu hiện được sản xuất bên ngoài châu Âu, chủ yếu tại Trung Quốc hoặc Ấn Độ sử dụng hóa chất từ Trung Quốc.
Tại Kundl, bà Stephanie Jedner, giám đốc cơ sở, cảnh báo nếu nhà máy ngừng hoạt động, châu Âu sẽ “hoàn toàn phụ thuộc” vào Trung Quốc.
Nhà máy Sandoz cho biết năng lực cung ứng penicillin của Kundl khó duy trì bền vững về mặt thương mại nếu các chính phủ không chấp nhận trả giá cao hơn cho thuốc. Công ty cũng cảnh báo việc phụ thuộc vào một nguồn cung lớn có thể khiến châu Âu dễ bị tổn thương trước những gián đoạn thương mại hoặc căng thẳng địa chính trị.
Chi phí cao đẩy nhà máy vào thế khó
Sau đại dịch Covid-19, các chính phủ châu Âu bắt đầu chú trọng hơn đến khả năng tự chủ dược phẩm. Năm 2022, khu vực từng đối mặt tình trạng thiếu amoxicillin, một loại kháng sinh thuộc nhóm penicillin được sản xuất tại Kundl, trong bối cảnh các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp gia tăng.
Năm 2023, Ủy ban châu Âu phê duyệt khoản hỗ trợ 28,3 triệu euro cho dự án mở rộng nhà máy, giúp nâng công suất sản xuất thêm 20%. Tổng vốn đầu tư của dự án lên tới 200 triệu euro, trong đó có 50 triệu euro vốn công.
Dù vậy, khoản đầu tư chưa giải quyết được những bất lợi về chi phí. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, giá điện dành cho các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng tại EU năm 2025 bình quân cao hơn gần 50% so với Trung Quốc.
Nhà máy tại Kundl, sử dụng lượng năng lượng tương đương thành phố Innsbruck gần đó, có hơn 2.000 nhân viên. Quy trình sản xuất penicillin đòi hỏi năng lượng lớn, khiến chi phí vận hành tại châu Âu cao hơn các đối thủ châu Á.
Trong khi đó, giá penicillin tại châu Âu gần như đi ngang hoặc giảm. Sandoz cho biết doanh nghiệp khó tăng giá do cạnh tranh gay gắt và cơ chế đấu thầu mua thuốc của các chính phủ, vốn thường ưu tiên nhà cung cấp có giá thấp nhất.
Ông Tim Rühlig, chuyên gia về Trung Quốc tại Viện Nghiên cứu An ninh Liên minh châu Âu, nhận định sức mạnh thị trường của Bắc Kinh có thể tạo ra đòn bẩy kinh tế trong những thời điểm quan hệ quốc tế căng thẳng.
Các chuyên gia cũng cảnh báo sự suy giảm năng lực sản xuất dược phẩm nội địa có thể làm suy yếu khả năng ứng phó của châu Âu trước những cuộc khủng hoảng y tế hoặc gián đoạn chuỗi cung ứng.
Điều tra chống bán phá giá
Tháng 3, nhà máy Sandoz gửi đơn khiếu nại lên Ủy ban châu Âu, đề nghị điều tra việc Trung Quốc chi phối một số phân khúc thị trường kháng sinh. Trọng tâm là xác định liệu nguyên liệu amoxicillin của Trung Quốc có được bán tại châu Âu thấp hơn chi phí sản xuất nhờ trợ cấp hay không.
Nếu xác định có hành vi bán phá giá, EU có thể áp thuế bổ sung đối với hàng nhập khẩu liên quan nhằm bảo vệ các nhà sản xuất trong khu vực.
Bắc Kinh khẳng định các khoản trợ cấp phù hợp với quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đồng thời phản đối những biện pháp bảo hộ gây tổn hại đến chuỗi cung ứng toàn cầu.
Về phía Sandoz, Giám đốc điều hành Richard Saynor cho rằng thuốc thiết yếu cần được định giá đủ để bảo đảm hoạt động sản xuất bền vững. Ông nói rằng một hộp kháng sinh tại châu Âu đôi khi còn rẻ hơn một gói kẹo Ricola ở Thụy Sĩ hoặc một thanh chocolate Mars tại Anh.
Thách thức của châu Âu là cân bằng giữa mục tiêu giảm chi phí y tế và duy trì năng lực sản xuất trong nước. Nếu tiếp tục ưu tiên giá thấp nhất, khu vực có thể tiết kiệm ngân sách trước mắt nhưng đối mặt nguy cơ thiếu hụt thuốc khi nguồn cung quốc tế bị gián đoạn.
