Tên lửa đẩy Lijian-1 mang theo 9 vệ tinh được phóng từ khu vực thử nghiệm đổi mới không gian thương mại Đông Phong, gần Trung tâm phóng vệ tinh Tửu Tuyền ở Tây Bắc Trung Quốc ngày 10/12/2025. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN
Theo báo chí Anh ngày 29/7, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cảnh báo ngành vũ trụ thương mại Trung Quốc đang phát triển với tốc độ và quy mô đáng kinh ngạc, trong khi Washington chưa dành đủ sự chú ý cho những hệ lụy an ninh của xu hướng này.
Kể từ khi Bắc Kinh mở cửa lĩnh vực vũ trụ cho đầu tư tư nhân vào năm 2014, số doanh nghiệp Trung Quốc tham gia các hoạt động như phóng tên lửa, sản xuất vệ tinh và cung cấp dịch vụ liên lạc đã tăng từ vài chục lên khoảng 600 công ty.
Nhiều thành phố tập trung vào sản xuất hàng không vũ trụ đang được xây dựng trên khắp Trung Quốc, cùng với sự gia tăng của các địa điểm và cơ sở phóng tên lửa mang vệ tinh. Ít nhất 10 công ty khởi nghiệp đã trở thành đối thủ của dòng tên lửa Trường Chinh do nhà nước vận hành, vốn từng gần như độc quyền hoạt động đưa vệ tinh Trung Quốc lên quỹ đạo.
Mặc dù nhiều doanh nghiệp được giới thiệu là công ty thương mại, báo cáo của CSIS cho biết không ít đơn vị có quan hệ chặt chẽ với nhà nước và tham gia xây dựng hệ sinh thái không gian có thể phục vụ Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA).
Theo bà Kari Bingen, cựu quan chức Lầu Năm Góc, Mỹ đang tập trung vào các mối đe dọa không gian từ PLA và kế hoạch thám hiểm Mặt Trăng, nhưng chưa chú ý đầy đủ đến sự phát triển với tốc độ và quy mô đáng kinh ngạc của ngành vũ trụ thương mại Trung Quốc.
Theo báo cáo của CSIS, hai mạng lưới Guowang và Thousand Sails đều đặt mục tiêu triển khai hơn 10.000 vệ tinh, qua đó trở thành đối thủ trực tiếp của hệ thống Starlink do SpaceX vận hành. Trung Quốc đang thúc đẩy xây dựng các mạng băng thông rộng trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, có thể được sử dụng cho cả mục đích dân sự và quân sự.
Bắc Kinh đồng thời xây dựng các siêu nhà máy tự động hóa để sản xuất vệ tinh hàng loạt. Năng lực sản xuất của Trung Quốc hiện được ước tính đạt khoảng 4.100 - 5.000 vệ tinh mỗi năm, tăng mạnh so với mức 500 vệ tinh cách đây ba năm.
Theo bà Bingen, Bắc Kinh đang gây dựng một hệ sinh thái vũ trụ thương mại hoàn chỉnh thông qua việc hỗ trợ các công ty khởi nghiệp, thu hút nhà đầu tư và mở rộng sản xuất công nghiệp. Quá trình này có thể mang lại lợi ích đồng thời cho nền kinh tế và quân đội Trung Quốc.
CSIS đánh giá Trung Quốc đang áp dụng chiến lược công nghiệp từng giúp nước này vươn lên trong các lĩnh vực như xe điện. Mô hình này kết hợp định hướng từ chính quyền trung ương, cạnh tranh giữa các địa phương, trợ cấp công nghiệp và mở cửa thị trường có chọn lọc nhằm thúc đẩy đổi mới và gia tăng thị phần toàn cầu.
Báo cáo của CSIS chỉ ra rằng các hệ thống vũ trụ thương mại ngày càng trở thành một phần quan trọng của cơ sở hạ tầng phục vụ liên lạc toàn cầu, tiếp cận thông tin, hoạt động kinh tế và sức mạnh quốc gia, thay vì chỉ giới hạn ở tên lửa và vệ tinh. Theo đó, những quốc gia có khả năng định hình hệ sinh thái này cũng sẽ có ảnh hưởng lớn hơn đối với môi trường chiến lược toàn cầu.
Bên cạnh ứng dụng quân sự, doanh nghiệp Trung Quốc đang đưa các dịch vụ không gian vào Sáng kiến Vành đai và Con đường, hình thành một “Con đường Tơ lụa Không gian”. Mô hình này kết hợp liên lạc vệ tinh, viễn thám và dịch vụ định vị với các gói tài chính, đào tạo và hỗ trợ vận hành.
Thousand Sails đã ký thỏa thuận mở rộng mạng băng thông rộng tại các khu vực nông thôn ở Brazil và Malaysia, đồng thời đàm phán với hơn 30 quốc gia, đặc biệt tại những thị trường nơi Starlink chưa tạo được chỗ đứng vững chắc. Trong khi đó, nhà sản xuất vệ tinh Galaxy Space đã thiết lập một trung tâm khu vực tại Thái Lan và đạt thỏa thuận với hơn 10 nước.
CSIS nhận định việc đưa mạng vệ tinh Trung Quốc vào hệ sinh thái kỹ thuật số của các quốc gia đối tác có thể tạo nền tảng cho một kiến trúc internet song song, ngày càng ít phụ thuộc vào các nền tảng, tiêu chuẩn và ảnh hưởng của phương Tây.
Dù đạt nhiều bước tiến, lĩnh vực phóng tên lửa thương mại vẫn là một trong số ít mảng Trung Quốc còn tụt xa Mỹ. Tuy nhiên, báo cáo cảnh báo khoảng cách này có thể nhanh chóng thu hẹp nếu doanh nghiệp Trung Quốc phát triển được tên lửa hạng trung và hạng nặng có khả năng tái sử dụng tương đương Falcon 9 của SpaceX.
Khi đó, các công ty Trung Quốc có thể tận dụng năng lực sản xuất quy mô lớn và lợi thế chi phí trong nước để tăng nhanh tần suất phóng, gây sức ép lên khả năng cạnh tranh toàn cầu của doanh nghiệp Mỹ.
Theo bà Bingen, Washington cần theo dõi chặt chẽ hướng phát triển của mô hình vũ trụ thương mại Trung Quốc. Câu hỏi đặt ra là liệu ngành này sẽ đi theo con đường của lĩnh vực xe điện, khởi đầu khó khăn nhưng sau đó chiếm ưu thế trên thị trường toàn cầu, hay lặp lại tình trạng đầu tư hạ tầng quá mức từng xảy ra trong lĩnh vực bất động sản Trung Quốc.