Bộ trưởng Quan hệ Quốc tế và Hợp tác Nam Phi Ronald Lamola.
Theo phóng viên TTXVN tại Pretoria, ngày 23/7, Bộ Quan hệ Quốc tế và Hợp tác Nam Phi (DIRCO) ra tuyên bố khẳng định lại cam kết của nước này đối với tinh thần đoàn kết toàn châu Phi, thượng tôn pháp luật và đối thoại xây dựng về vấn đề quản lý di cư, nhằm phản hồi thông cáo chung tại Hội nghị Thượng đỉnh lần thứ 69 của Cộng đồng Kinh tế Tây Phi (ECOWAS).
Trong tuyên bố chính thức, DIRCO nhấn mạnh Nam Phi coi ECOWAS là trụ cột quan trọng trong tiến trình hội nhập châu lục và sẵn sàng hợp tác chặt chẽ với khối này trong các vấn đề cùng quan tâm, đặc biệt là ổn định khu vực và quản lý dòng người di cư. Chính quyền Pretoria kiên quyết bác bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử, bài ngoại, phân biệt chủng tộc và bất dung thứ, đồng thời khẳng định bảo đảm phẩm giá cho mọi cá nhân sinh sống trên lãnh thổ Nam Phi vừa là nghĩa vụ hiến pháp, vừa là trách nhiệm đạo đức.
Phản hồi trước các căng thẳng song phương gần đây với một số quốc gia Tây Phi như Ghana hay Nigeria, DIRCO lưu ý rằng Nam Phi luôn nỗ lực giải quyết bất đồng qua kênh ngoại giao nhưng thực tế cho thấy dòng người di cư lớn nhất tràn vào nước này lại tập trung từ các quốc gia thuộc Cộng đồng Phát triển miền Nam Châu Phi (SADC).
Bộ trưởng Quan hệ Quốc tế và Hợp tác Nam Phi Ronald Lamola kêu gọi đưa vấn đề di cư thành một mục thảo luận chuyên đề cấp cao tại các Kỳ họp thượng đỉnh của Liên minh châu Phi (AU). Ông nhấn mạnh cần tập trung giải quyết tận gốc rễ nguyên nhân gây ra tình trạng di cư bất hợp pháp, bao gồm các vấn đề về quản trị nhà nước, thể chế dân chủ và ổn định kinh tế nhằm biến di cư trở thành một sự lựa chọn, thay vì một áp lực bắt buộc đối với người dân châu Phi.
Bên cạnh đó, Bộ Ngoại giao Nam Phi cũng chính thức bác bỏ đơn kiện do 2 công dân Ghana đệ trình lên Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) và cho biết đơn kiện này mang tính cơ hội, hông đáp ứng các tiêu chuẩn pháp lý cũng như thẩm quyền tài phán để ICC can thiệp. Pretoria khẳng định niềm tin tuyệt đối vào hệ thống tư pháp nội địa theo nguyên tắc bổ sung của luật pháp quốc tế, đặc biệt là việc thực thi Đạo luật Phòng chống tội phạm do thù hận và phát ngôn thù hận nhằm trừng trị nghiêm khắc các hành vi vi phạm.
Cùng ngày, Tổng thống Ghana John Mahama lên tiếng tái khẳng định yêu cầu AU đưa tình trạng bạo lực nhắm vào người nhập cư tại Nam Phi vào chương trình nghị sự chính thức trong bối cảnh căng thẳng ngoại giao giữa Pretoria và các quốc gia trong khu vực có dấu hiệu gia tăng. Phát biểu trên mạng xã hội sau cuộc hội đàm bên lề hội nghị AU tại thủ đô Accra với Chủ tịch Ủy ban AU Mahmoud Ali Youssouf, Tổng thống Mahama nhấn mạnh AU đã thừa nhận "nhu cầu cấp thiết" đối với vấn đề này và dự kiến sẽ đưa ra thảo luận tại Hội nghị thượng đỉnh của khối vào tháng 2/2026. Lãnh đạo Ghana khẳng định việc thảo luận tại diễn đàn AU sẽ tạo cơ chế chính thức và mang tính xây dựng để Nam Phi cùng các quốc gia thành viên tìm kiếm giải pháp lâu dài, giải quyết triệt để tình trạng bài ngoại vốn đang đe dọa tới tiến trình hội nhập và tinh thần đoàn kết châu Phi.
Làn sóng phản đối người nhập cư bùng phát mạnh mẽ tại Nam Phi trong những tháng gần đây, xuất phát từ các cuộc biểu tình của các nhóm cư dân địa phương cáo buộc người lao động nước ngoài chiếm dụng việc làm và tài nguyên dịch vụ. Các vụ đụng độ và hành vi bạo lực bùng phát đã khiến một số người thiệt mạng và hơn 160.000 người nước ngoài phải rời khỏi Nam Phi, gây sức ép lớn lên quan hệ ngoại giao giữa Pretoria và các nước láng giềng.
Mặc dù đưa ra những tuyên bố cứng rắn và cho rằng phản ứng của chính quyền Nam Phi chưa tương xứng với quy mô sự việc, Tổng thống Mahama khẳng định Accra "không có thái độ thù hận" đối với Pretoria và mong muốn giải quyết bất đồng thông qua các kênh đối thoại đa phương chính thức.