Tổng thống Masoud Pezeshkian (bên phải) và Ngoại trưởng Liên bang Nga Sergey Lavrov (bên trái) tại Tehran, Iran, ngày 25/2/2025. Ảnh: Văn phòng Tổng thống Iran
Cam kết nêu trên được đưa ra sau cuộc điện đàm hôm 20/4 giữa Ngoại trưởng Liên bang Nga Sergey Lavrov và người đồng cấp Iran Abbas Araghchi.
Cam kết của Iran đối với hoạt động vận tải của Liên bang Nga được đưa ra khi lệnh ngừng bắn, công bố ngày 8/4 và dự kiến hết hạn vào 22/4, đang bị lung lay bởi các cáo buộc lẫn nhau.
Ngoại trưởng Iran đã thông báo cho người đồng cấp Liên bang Nga về lập trường của Tehran đối với những gì Iran mô tả là các vi phạm lệnh ngừng bắn của Mỹ, cụ thể là việc phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran bắt đầu từ 21 giờ ngày 13/4, theo giờ Việt Nam, và việc Hải quân Mỹ bắt giữ tàu container TOUSKA của Iran tại Vịnh Oman vào ngày 19/4.
Theo báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay tối 20/4, bằng cách đưa ra bảo đảm riêng cho các tàu của Liên bang Nga, Tehran đang vạch ra ranh giới rõ ràng giữa những quốc gia mà họ coi là thù địch và những nước mà họ sẵn sàng tạo điều kiện, ngay cả khi tuyến đường thủy này gần như bị đóng hoàn toàn.
Eo biển Hormuz, nơi hẹp nhất chỉ khoảng 33km (21 dặm) giữa Iran và Oman, bình thường xử lý khoảng 20% nguồn cung dầu thô toàn cầu, khiến mọi gián đoạn tại đây đều có ý nghĩa lớn đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu.
Hai tuyến hàng hải của eo biển Hormuz, mỗi tuyến chỉ rộng khoảng 3,2km (2 dặm), buộc những tàu chở dầu lớn nhất thế giới phải đi qua một trong những hành lang vận tải biển dễ dự đoán và dễ tổn thương nhất trong thương mại quốc tế.
Không giống nhiều tuyến hàng hải chiến lược khác, eo biển Hormuz gần như không có phương án thay thế quy mô lớn khả thi: chỉ có Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) vận hành các đường ống dẫn dầu, nhưng tổng công suất vẫn thấp hơn nhiều so với lưu lượng qua eo biển.
Vào ngày 2/3, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz, không cho phép Mỹ hoặc các quốc gia tham gia các cuộc tấn công Iran đi qua tuyến hàng hải quan trọng này.
Việc đóng cửa này đã gây ra điều mà các nhà phân tích mô tả là sự gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử, với khoảng 13 triệu thùng dầu thô, khí ngưng tụ (condensate) và các chất lỏng khí tự nhiên mỗi ngày bị ảnh hưởng.
Hình ảnh từ vệ tinh của Cơ quan Vũ trụ và Hàng không Mỹ (NASA) về eo biển Hormuz. Ảnh: The Gulf News/TTXVN
Liên bang Nga kêu gọi tuân thủ lệnh ngừng bắn
Moskva đã sử dụng cuộc điện đàm để thúc đẩy việc tuân thủ nghiêm ngặt khuôn khổ ngừng bắn, nhấn mạnh rằng thỏa thuận phải được duy trì theo đúng các điều khoản ban đầu do các bên trung gian Pakistan công bố.
Phía Liên bang Nga nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp tục các nỗ lực ngoại giao nhằm ngăn chặn tình hình leo thang ngoài tầm kiểm soát và tránh một cuộc đối đầu vũ trang mới.
Theo báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay, Moskva đã duy trì lập trường này từ những ngày đầu của cuộc chiến tranh giữa Mỹ - Israel và Iran.
Trong một tuyên bố của Bộ Ngoại giao Liên bang Nga ngày 10/4, Moskva cho rằng eo biển Hormuz đã hoạt động bình thường cho đến ngày 28/2, ngầm quy trách nhiệm cho bên khởi phát xung đột, đồng thời cảnh báo rằng một số lực lượng đang cản trở tiến trình hướng tới hòa bình.
Tuyên bố này kêu gọi tất cả các bên “hành động có trách nhiệm và tránh mọi bước đi có thể làm tổn hại cơ hội này” trước các cuộc đàm phán tại thủ đô Islamabad của Pakistan.
Moskva thúc đẩy vai trò trung gian tại Vùng Vịnh
Ngoài cuộc khủng hoảng trước mắt, Liên bang Nga tái khẳng định sẵn sàng thúc đẩy các thỏa thuận có thể chấp nhận được giữa Iran và các quốc gia Arab vùng Vịnh Ba Tư - một vai trò trung gian mà Moskva đã cố gắng xây dựng trong suốt cuộc xung đột Trung Đông.
Đề xuất này dựa trên một sáng kiến lâu dài của Liên bang Nga nhằm phát triển một khuôn khổ an ninh tập thể cho khu vực Vùng Vịnh thông qua đối thoại giữa tất cả các quốc gia ven biển, bao gồm cả các nước Arab và Iran, với sự hỗ trợ của các tác nhân bên ngoài có khả năng đóng góp vào điều mà Moskva gọi là “một sự cân bằng lợi ích công bằng và bền vững”.