Ông Khalil al-Hayya. Ảnh: Getty Images
Cuộc bỏ phiếu sẽ diễn ra trong những tuần tới và có thể định hình hướng đi chiến lược của tổ chức này, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai Dải Gaza sau xung đột.
Cuộc bầu cử diễn ra trong bối cảnh Hamas chịu tổn thất nặng nề sau chiến dịch quân sự kéo dài của Israel nhằm xóa bỏ quyền kiểm soát của nhóm vũ trang này tại Gaza. Tuy nhiên, tổ chức này vẫn duy trì được cấu trúc hoạt động và ảnh hưởng đáng kể, đặc biệt tại các khu vực ngoài tầm kiểm soát của Israel.
Động thái bầu lãnh đạo mới cũng trùng với các nỗ lực đàm phán quốc tế về việc giải giáp Hamas và thiết lập chính quyền chuyển tiếp tại Gaza theo đề xuất ngừng bắn của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Theo giới phân tích, kết quả cuộc bầu cử sẽ cho thấy Hamas lựa chọn tiếp tục đối đầu quân sự với Israel hay chuyển sang chiến lược “giảm căng thẳng” để phục hồi lực lượng.
Hai ứng viên nổi bật hiện nay là Khalil al-Hayya và Khaled Mashaal, đại diện cho hai định hướng khác biệt. Ông Al-Hayya, người gắn bó chặt chẽ với Gaza, được cho là ủng hộ việc duy trì quyền kiểm soát tại dải đất này và tiếp tục củng cố năng lực quân sự. Ông từng là cấp phó của Yahya Sinwar và đóng vai trò quan trọng trong các cuộc đàm phán gần đây.
Ngược lại, Mashaal - cựu lãnh đạo Hamas sống lâu năm ở nước ngoài - được cho là theo đuổi chiến lược thực dụng hơn, ưu tiên duy trì sự tồn tại của tổ chức thông qua giảm leo thang tại Gaza, đồng thời thúc đẩy hòa giải với các phe phái Palestine khác như Fatah.
Giới chuyên gia nhận định đây là “cuộc đấu về ưu tiên” theo đó tiếp tục đặt Gaza làm trung tâm đối đầu hay tạm lùi để bảo toàn lực lượng và mở rộng ảnh hưởng ở các mặt trận khác.
Dù nhiều lãnh đạo cấp cao đã bị hạ sát, Hamas vẫn vận hành thông qua bộ máy lãnh đạo ở nước ngoài, chủ yếu tại Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ. Các quyết định chiến lược được đưa ra từ bên ngoài, trong khi cánh quân sự - Lữ đoàn Izz ad-Din al-Qassam - triển khai tại thực địa.
Sau khi thủ lĩnh Sinwar thiệt mạng, Hamas được cho là tạm thời điều hành bởi một nhóm gồm nhiều nhân vật cấp cao, thay vì một lãnh đạo duy nhất. Tuy nhiên, tổ chức này có xu hướng quay lại mô hình lãnh đạo tập trung sau cuộc bầu cử.
Một yếu tố quan trọng khác là vai trò của Iran, quốc gia đã hỗ trợ tài chính và quân sự cho Hamas trong nhiều năm. Al-Hayya được xem là người tiếp tục duy trì quan hệ chặt chẽ với Tehran, trong khi Mashaal từng có giai đoạn căng thẳng với Iran và được cho là nghiêng về các nước vùng Vịnh như Qatar.
Tuy nhiên, ảnh hưởng của Iran có thể suy giảm trong bối cảnh nước này chịu áp lực từ các cuộc tấn công gần đây của Mỹ và Israel.
Cuộc bầu cử không chỉ mang ý nghĩa nội bộ mà còn tác động sâu rộng đến tương lai Gaza. Hamas sẽ phải đối mặt với những quyết định quan trọng là có từ bỏ quyền kiểm soát dân sự, giải giáp vũ khí hay chấp nhận một lệnh ngừng bắn dài hạn với Israel hay không.
Trong bối cảnh Gaza bị tàn phá nặng nề sau chiến tranh, lựa chọn của Hamas sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hàng triệu người Palestine cũng như triển vọng ổn định của khu vực.
Giới quan sát nhận định, dù kết quả ra sao, cuộc bầu cử lần này sẽ là bước ngoặt lớn, quyết định liệu Hamas tiếp tục con đường đối đầu hay chuyển sang chiến lược sinh tồn trong giai đoạn hậu xung đột.