EU và Anh tái định hình quan hệ sau một thập kỷ Brexit

Khi thời điểm kỷ niệm 10 năm Brexit đang đến gần, không khí đối đầu kéo dài suốt một thập kỷ qua giữa Anh và EU dần được thay thế bằng những tín hiệu tích cực. Các cuộc tiếp xúc về thương mại, hải quan và hợp tác quốc phòng đang diễn ra dồn dập hơn, phản ánh nỗ lực của cả hai bên trong việc tái định hình quan hệ hậu Brexit.

Động lực mới này phần nào xuất phát từ áp lực chính trị trong nước đối với chính quyền Công đảng Anh. Đảng này hiện liên tục bị tụt lại trong các cuộc thăm dò so với Reform UK, đảng dân túy cánh hữu do ông Nigel Farage lãnh đạo, trong khi bối cảnh quốc tế ngày càng bất ổn đang làm lung lay trật tự thương mại toàn cầu.

Tiến trình “tái khởi động” quan hệ được thúc đẩy từ năm 2024, khi Thủ tướng Keir Starmer lên nắm quyền và kêu gọi một cách tiếp cận mới trong quan hệ kinh tế - thương mại với EU. Gần đây, ông Starmer phát tín hiệu sẵn sàng tăng mức độ điều chỉnh chính sách theo Thị trường chung EU, với kỳ vọng hỗ trợ nền kinh tế Anh đang tăng trưởng chậm và giảm thiểu rủi ro từ biến động thương mại toàn cầu.

Các cuộc đàm phán nhằm cắt giảm rào cản và kiểm soát thương mại được dự báo sẽ tăng tốc sau cuộc gặp tại Phố Downing giữa Bộ trưởng Tài chính Anh Rachel Reeves và hai quan chức phụ trách kinh tế - thương mại của EU là ông Maroš Šefčovič và ông Valdis Dombrovskis.

Sau cuộc gặp, ông Dombrovskis cho biết EU sẵn sàng xem xét đàm phán khả năng đưa Anh quay lại một liên minh thuế quan, phương án từng bị ông Starmer loại trừ, nhưng nay đang chịu sức ép ngày càng lớn từ nội bộ chính phủ Anh. Tuy nhiên, EU tiếp tục khẳng định nguyên tắc cốt lõi là Anh không thể tiếp cận ưu đãi Thị trường chung nếu không chấp nhận đầy đủ bốn quyền tự do của EU, bao gồm tự do lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ, vốn và con người.

Vấn đề tự do đi lại vẫn là rào cản chính trị lớn đối với London, trong bối cảnh chủ đề nhập cư là trụ cột trong thông điệp vận động của đảng Reform UK. Truyền thông châu Âu cho biết EU đang cân nhắc một điều khoản bảo đảm trong các thỏa thuận tương lai, nhằm bảo vệ lợi ích của khối nếu một chính phủ Anh mới đảo ngược các cam kết đã đạt được.

Ở chiều ngược lại, nhiều lãnh đạo EU công khai ủng hộ việc cải thiện quan hệ với London. Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez gần đây cho rằng châu Âu cần Anh quay trở lại vai trò trung tâm hơn. Thỏa thuận giữa Madrid và London về Gibraltar ký hồi tháng 6/2025 đã góp phần tháo gỡ một nút thắt lớn trong quan hệ song phương, tạo điều kiện để EU xúc tiến các cuộc đàm phán rộng hơn với Anh.

Chủ tịch Nghị viện châu Âu Roberta Metsola cũng kêu gọi hai bên xây dựng một phương thức hợp tác mới, phù hợp với bối cảnh hiện tại, bao trùm các lĩnh vực từ thương mại, nghiên cứu, di chuyển lao động cho đến an ninh và quốc phòng.

Song song với kinh tế - thương mại, hợp tác quốc phòng nổi lên như một trụ cột then chốt trong tiến trình xích lại gần nhau. EU và Anh đang tìm kiếm giải pháp để London có thể tham gia sâu hơn vào các sáng kiến quốc phòng của khối, đặc biệt là các gói hỗ trợ tài chính dành cho Ukraine, trong đó có khoản vay chung trị giá 90 tỷ euro phục vụ mục tiêu quân sự.

Các cuộc đàm phán trước đó về việc Anh tham gia cơ chế vay 150 tỷ euro cho quốc phòng châu Âu đã đổ vỡ do bất đồng về mức đóng góp tài chính. Tuy nhiên, các quan chức EU cho rằng những cơ chế linh hoạt hơn, áp dụng cho các nước ngoài khối, có thể giúp thu hẹp khoảng cách và mở đường cho hợp tác thực chất hơn trong thời gian tới.

Trong bối cảnh trật tự an ninh châu Âu đang bị thách thức, cả Brussels và London đều phát tín hiệu rằng một mối quan hệ thực dụng hơn, dựa trên lợi ích chung, đang trở thành lựa chọn khó tránh khỏi sau một thập kỷ chia rẽ vì Brexit.