Chỉ trong những tuần đầu năm 2026, Thủ tướng Canada Mark Carney và sau đó là Thủ tướng Anh Keir Starmer đã phát tín hiệu sẵn sàng điều chỉnh cách tiếp cận với Bắc Kinh. Cả hai động thái đều vấp phải cảnh báo công khai từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, cho thấy mức độ nhạy cảm của vấn đề trong nội bộ liên minh phương Tây.
Trong bối cảnh các nền kinh tế phương Tây ngày càng lo ngại trước tính khó đoán, thậm chí đối đầu, từ chính sách đối ngoại của Nhà Trắng, Canada và Anh đang tìm cách xác lập một khuôn khổ hợp tác thực dụng hơn với Trung Quốc, quốc gia mà Five Eyes từng nhiều lần cáo buộc tiến hành hoạt động gián điệp và gây ảnh hưởng chính trị.
Five Eyes được hình thành sau Thế chiến II, ban đầu là thỏa thuận chia sẻ tình báo giữa Mỹ và Anh, sau đó mở rộng sang Canada, Australia và New Zealand. Trong suốt Chiến tranh Lạnh, liên minh này đóng vai trò trung tâm trong việc theo dõi và đối phó với Liên Xô. Những năm gần đây, phạm vi hợp tác được mở rộng, bao gồm các vấn đề an ninh, công nghệ và nhân quyền.
Dưới thời Chính quyền Tổng thống Joe Biden, Washington thúc đẩy tăng cường phối hợp trong Five Eyes, đặc biệt liên quan đến Trung Quốc.
Tuy nhiên, sự trở lại của ông Trump cùng cách tiếp cận mang tính giao dịch trong chính sách đối ngoại đã khiến các thành viên khác của Five Eyes phải cân nhắc lại lựa chọn chiến lược. Chuyến thăm Trung Quốc của ông Carney đạt được một số thỏa thuận, trong đó có cam kết từ Bắc Kinh về việc giảm thuế đối với hạt cải dầu của Canada. Ngay sau đó, ông Trump cảnh báo khả năng áp thuế lên Canada nếu nước này thúc đẩy thỏa thuận thương mại với Trung Quốc, đồng thời cho rằng Bắc Kinh có thể “nuốt chửng” nền kinh tế Canada.
Tình huống tương tự diễn ra với Anh, khi ông Starmer cho biết London và Bắc Kinh đạt tiến triển tích cực trong việc tháo gỡ các rào cản thương mại, bao gồm thuế đối với rượu whisky. Phản ứng từ Washington là lời cảnh báo rằng việc Anh làm ăn với Trung Quốc là rất nguy hiểm.
Trong khi đó, các thành viên khác của Five Eyes vẫn duy trì cách tiếp cận linh hoạt với Trung Quốc. Thủ tướng Australia Anthony Albanese đã hai lần thăm Bắc Kinh kể từ khi nhậm chức năm 2022, gần nhất là vào tháng 7, khi hai bên tái khẳng định cam kết xây dựng quan hệ song phương phát triển, ổn định và mang tính xây dựng, dù vẫn tồn tại bất đồng về an ninh và quyền sở hữu cảng Darwin. New Zealand cũng giữ quan hệ thương mại chặt chẽ với Trung Quốc. Trong chuyến thăm của Thủ tướng Christopher Luxon, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình khẳng định hai nước không có xung đột lợi ích căn bản.
Giới phân tích cho rằng các động thái này chưa báo hiệu sự tan rã của Five Eyes. Ông Muhammad Faizal Abdul Rahman, chuyên gia tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam ở Singapore, nhận định chính sách đối ngoại mang tính gây sức ép của Mỹ đã làm xói mòn lòng tin trong liên minh, buộc bốn thành viên còn lại phải thực hiện một bài toán cân bằng giữa an ninh và lợi ích kinh tế.
Tuy nhiên, ông cho rằng chừng nào các nước vẫn chia sẻ nhận thức chung về Trung Quốc như một thách thức chiến lược và Mỹ không trở thành mối đe dọa quân sự đối với chính đồng minh của mình, Five Eyes vẫn sẽ tồn tại, dù có thể vận hành trong trạng thái kém ổn định hơn.
Các chuyên gia khác cũng cho rằng việc tăng cường tiếp xúc kinh tế với Trung Quốc có thể tạo ra mâu thuẫn nội bộ, nhưng khó làm suy yếu cơ chế chia sẻ tình báo cốt lõi của liên minh. Trong một môi trường chiến lược khác xa thời Chiến tranh Lạnh, Five Eyes nhiều khả năng sẽ thích ứng thay vì đổ vỡ, duy trì các “lằn ranh đỏ” rõ ràng trong những lĩnh vực nhạy cảm về an ninh, đồng thời duy trì cách tiếp cận linh hoạt hơn trong quan hệ với Trung Quốc.
