Theo Euronews, cảnh báo được đưa ra trong bản dự thảo chương trình công tác năm 2027 của Ủy ban châu Âu (EC) bị rò rỉ, cho thấy những thách thức ngày càng lớn đối với tham vọng tự chủ quốc phòng của khối. Tài liệu nhấn mạnh các mối đe dọa nhằm vào biên giới, cơ sở hạ tầng trọng yếu và những giá trị nền tảng của châu Âu đang gia tăng, trong đó có các hoạt động tấn công hỗn hợp.
Bản dự thảo dài 8 trang dự kiến được EC thông qua và công bố ngày 5/11, xác định những ưu tiên chính sách của cơ quan hành pháp EU trong năm tới. Quốc phòng nổi lên như một trong những lĩnh vực đối mặt nhiều thách thức nhất.
Cảnh báo này cũng tương đồng với đánh giá trong Báo cáo thường niên đầu tiên về mức độ sẵn sàng quốc phòng của Cơ quan Quốc phòng châu Âu (EDA), trong đó chỉ ra những thiếu hụt kéo dài về năng lực quân sự của các quốc gia thành viên.
Chi nhiều, năng lực vẫn thiếu
Năm 2025, chi tiêu quốc phòng của châu Âu đạt khoảng 418 tỷ euro, phản ánh nỗ lực tăng tốc tái vũ trang trong bối cảnh môi trường an ninh được đánh giá nguy hiểm nhất kể từ Chiến tranh Lạnh.
Tuy nhiên, nguồn lực tài chính lớn chưa đồng nghĩa với khả năng triển khai lực lượng quân sự hiệu quả. Châu Âu vẫn thiếu các năng lực cần thiết để xây dựng lực lượng có thể triển khai nhanh chóng, duy trì hoạt động lâu dài và phối hợp tác chiến giữa các quốc gia.
Trong dự thảo chương trình công tác, EC thừa nhận khối cần hành động quyết liệt hơn để đạt các mục tiêu quốc phòng, đồng thời củng cố khả năng chống chịu, mức độ sẵn sàng và năng lực ứng phó nhanh trước những cuộc khủng hoảng, kể cả các tình huống nghiêm trọng hơn.
Thách thức càng trở nên cấp bách sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định điều chỉnh sự hiện diện quân sự của Washington tại châu Âu. Theo kế hoạch rà soát bố trí lực lượng, Mỹ sẽ rút một số năng lực hỗ trợ chiến lược khỏi khu vực, khiến các đồng minh châu Âu phải tính toán phương án thay thế.
Những năng lực này bao gồm hệ thống vận tải chiến lược, tiếp nhiên liệu trên không, cơ sở hạ tầng không gian và năng lực phòng thủ mạng. Đây là các thành phần thiết yếu giúp lực lượng chiến đấu triển khai, duy trì hoạt động và phối hợp hiệu quả trong những chiến dịch quân sự quy mô lớn.
Ủy viên Quốc phòng EU Andrius Kubilius cho rằng châu Âu cần tự phát triển các năng lực hỗ trợ chiến lược để bù đắp khoảng trống do Mỹ để lại. Tuy nhiên, việc thay thế những tài sản quân sự này có thể tiêu tốn tới 500 tỷ euro, tạo thêm áp lực đáng kể lên ngân sách các nước thành viên.
Cơ chế phản ứng chung
Để đẩy nhanh quá trình tái vũ trang trước năm 2030, EU đang xây dựng một loạt sáng kiến nhằm tăng cường khả năng phòng thủ chung của 27 quốc gia thành viên.
Một trong những đề xuất đáng chú ý là thành lập Công cụ châu Âu về năng lực hỗ trợ chiến lược, tập trung vào những tài sản và hệ thống giúp gia tăng hiệu quả tác chiến. Các lĩnh vực ưu tiên bao gồm vận tải quân sự chiến lược, tiếp nhiên liệu trên không, công nghệ không gian và phòng thủ mạng.
Bên cạnh đó, EC dự kiến thúc đẩy sáng kiến thành lập Nghị định thư Khẩn cấp An ninh châu Âu, nhằm thiết lập cơ chế phản ứng chung khi một quốc gia thành viên đối mặt với mối đe dọa trực tiếp và đáng tin cậy.
Đề xuất này được Chủ tịch EC Ursula von der Leyen đưa ra trong bài phát biểu Thông điệp Liên minh châu Âu tại Strasbourg. Bà mô tả cơ chế mới có vai trò tương tự Điều 4 của Hiệp ước NATO, vốn cho phép các thành viên tham vấn khi an ninh hoặc toàn vẹn lãnh thổ bị đe dọa.
EC cũng sẽ nghiên cứu khả năng thành lập Hội đồng An ninh châu Âu với sự tham gia của những đối tác thân cận nhất.
Tuy nhiên, các đề xuất trên chưa nhận được sự đồng thuận hoàn toàn trong nội bộ EU. Một số quốc gia lo ngại cơ chế mới có thể chồng chéo với vai trò của NATO, trong khi vấn đề phối hợp và phân định trách nhiệm giữa các bên vẫn chưa được giải quyết rõ ràng.
Sức ép thúc đẩy những sáng kiến này xuất phát từ sự gia tăng của các mối đe dọa hỗn hợp nhằm vào châu Âu. Những vụ việc gần đây bao gồm phát hiện thiết bị bay không người lái mang chất nổ gần khu vực lưu trữ hàng hóa nhạy cảm của Ukraine tại một sân bay ở Đức, cũng như các tàu thương mại bị đánh chìm ở Biển Đen sau những cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái.
Đáng chú ý, các vụ xâm nhập bằng thiết bị bay không người lái liên tiếp xảy ra dọc sườn phía Đông châu Âu, buộc NATO thành lập chương trình phòng thủ đa miền Eastern Sentry nhằm tăng cường giám sát và bảo vệ khu vực.
Dù các nước EU đã gia tăng đầu tư vào công nghệ chống thiết bị bay không người lái, với mức đầu tư được cho là tăng gấp sáu lần trong giai đoạn 2024-2025, tiến độ triển khai vẫn chậm. Theo dự báo, chỉ khoảng 1/3 chương trình chống thiết bị bay không người lái của EU có thể hoàn thành trước năm 2030.
Ukraine tiếp tục là trọng tâm
Bên cạnh củng cố năng lực phòng thủ nội khối, việc hỗ trợ Ukraine tiếp tục được EC xác định là một ưu tiên quan trọng trong năm 2027, trong bối cảnh Nga duy trì các hoạt động quân sự tại quốc gia này.
Dự thảo chương trình công tác cho biết EU sẽ tiếp tục đầu tư và tăng cường năng lực quốc phòng, đặc biệt trong các lĩnh vực phòng không, phòng thủ tên lửa, thiết bị bay không người lái, hệ thống chống thiết bị bay không người lái và đạn dược.
Ukraine dự kiến phân bổ tối đa 1 tỷ euro từ khoản vay hỗ trợ trị giá 90 tỷ euro của EU để tham gia các dự án quốc phòng chung với các đối tác châu Âu. Nguồn vốn sẽ được sử dụng trong khuôn khổ một chương trình nhằm tăng cường liên kết giữa ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine và các doanh nghiệp quốc phòng châu Âu.
Các lĩnh vực hợp tác trọng tâm gồm hệ thống phòng không, phòng thủ tên lửa, thiết bị bay không người lái, công nghệ đối phó thiết bị bay không người lái và sản xuất đạn dược.
Những kế hoạch này phản ánh nỗ lực của EU trong việc vừa hỗ trợ Ukraine duy trì năng lực phòng thủ, vừa thúc đẩy sự liên kết giữa các ngành công nghiệp quốc phòng trong khu vực.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa tham vọng chính trị và năng lực triển khai thực tế vẫn là trở ngại lớn. Trong bối cảnh môi trường an ninh ngày càng phức tạp, sự thiếu hụt về công nghệ, cơ sở hạ tầng và khả năng phối hợp quân sự đang đặt mục tiêu sẵn sàng quốc phòng vào năm 2030 trước sức ép ngày càng lớn.
