Mực nước trên sông Maas ở Hà Lan xuống thấp trong mùa hè. Ảnh: Wikimedia Commons
Theo truyền thông Mỹ, những căn nhà nổi bị mắc kẹt trên lớp bùn, mực nước sông hạ thấp làm lộ ra những dải bờ sông rộng lớn, trong khi ngành vận tải đường thủy đang chuẩn bị đối mặt với nhiều khó khăn. Hà Lan, quốc gia vốn quen ứng phó với tình trạng ngập lụt, nay lại chật vật vì thiếu nước.
Ngày 16/7, Hà Lan chính thức ban bố tình trạng thiếu nước, đồng thời nâng mức ứng phó hạn hán quốc gia lên Cấp độ 2.
Trong một tuyên bố, Bộ Cơ sở hạ tầng và Quản lý nước Hà Lan cho biết: “Do tình trạng hạn hán kéo dài, lượng nước chảy vào Hà Lan thông qua mưa và các con sông giảm xuống, trong khi nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng”.
Các cơ quan chức năng và công ty cấp nước sẽ đánh giá các biện pháp cần thiết nhằm cắt giảm lượng nước sử dụng. Những biện pháp này có thể bao gồm giảm khai thác nước ngầm và giảm tần suất vận hành các âu tàu trên sông nhằm hạn chế nước mặn xâm nhập sâu vào nội địa.
Bộ này nhấn mạnh nguồn nước sinh hoạt sẽ không bị ảnh hưởng, song khuyến cáo người dân sử dụng nước một cách tiết kiệm.
Bà Hannah Cloke, Giáo sư Khí tượng và Khoa học Khí hậu tại Đại học Reading (Anh), nhận định tình hình hiện nay đáng báo động. Bà nói: “Điều khiến tôi lo ngại nhất là thời điểm. Hà Lan đã phải tuyên bố tình trạng thiếu nước ngay từ giữa tháng 7”. Trong khi đó, mùa hè vẫn còn kéo dài và các dự báo thời tiết cho thấy trong nhiều tuần tới gần như không có hy vọng tình hình được cải thiện.
Vấn đề này đang diễn ra tại nhiều khu vực ở châu Âu - châu lục có tốc độ nóng lên nhanh nhất thế giới. Châu Âu đang trải qua mùa hè với các đợt nắng nóng khắc nghiệt liên tiếp, khiến nhiều con sông cạn kiệt và đe dọa nguồn cung nước.
Bà Cloke nhận định: “Nắng nóng làm đất khô cằn, khiến các dòng sông cạn nước và đồng thời làm nhu cầu sử dụng nước tăng mạnh. Đó là dấu hiệu rõ ràng của biến đổi khí hậu”.
Hà Lan rơi vào tình trạng thiếu nước có thể khiến nhiều người bất ngờ. Đây vốn là quốc gia nhiều nước, có hệ thống kiểm soát biển và ứng phó ngập lụt hiệu quả, được nhiều nước trên thế giới học hỏi. Tuy nhiên, ngày càng nhiều lần nước này phải đối mặt với tình trạng ngược lại.
Hiện nay, Hà Lan đang trải qua điều kiện thời tiết vốn chỉ thường xuất hiện vào cuối mùa hè, nếu có. Trong suốt tháng 7 gần như không có mưa đáng kể và nhiệt độ luôn ở mức cao hơn trung bình nhiều năm.
Nhiệt độ nước trên các sông Rhine và Meuse hiện ở mức khoảng 25 độ C, cao bất thường. Nhiều nơi ghi nhận tảo lam phát triển mạnh và cá chết hàng loạt. Ngoài ra, mực nước hạ thấp cũng làm gia tăng nguy cơ nước mặn từ biển xâm nhập sâu hơn vào hệ thống sông ngòi.
Lần gần nhất Hà Lan phải áp dụng Cấp độ 2 về thiếu nước là vào tháng 8/2022. Quốc gia này chưa từng rơi vào Cấp độ 3 (tức là khủng hoảng nước) kể từ năm 2003.
Người phát ngôn Bộ Cơ sở hạ tầng và Quản lý nước Hà Lan cho biết: “Nếu nhiệt độ tiếp tục duy trì ở mức cao và lượng mưa vẫn thấp, chúng tôi không loại trừ khả năng tình trạng thiếu nước sẽ trở nên nghiêm trọng hơn”.
Hà Lan đã rút ra nhiều bài học từ các đợt thiếu nước trong các năm 2018 và 2022. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài đến tháng 9, Hà Lan có thể sẽ phải đưa ra những quyết định khó khăn hơn.
Theo bà Cloke, chỉ những đợt mưa kéo dài mới có thể giúp Hà Lan thoát khỏi tình trạng thiếu nước hiện nay. Bà nói: “Các dòng sông hiện nay cho thấy lượng mưa thiếu hụt trong nhiều tháng chứ không chỉ sau vài tuần nắng nóng. Vì vậy, không thể bù đắp lượng nước thiếu hụt hiện nay chỉ bằng vài cơn mưa”.
Không chỉ Hà Lan chịu ảnh hưởng. Sông Rhine - tuyến giao thông huyết mạch của thương mại châu Âu - cũng chảy qua Đức. Mực nước tại một số đoạn trên sông đã xuống thấp đến mức các tàu chở hàng buộc phải giảm tải và chia hàng hóa sang nhiều tàu khác, làm chi phí vận chuyển tăng lên.
Trong tháng 7, mực nước thấp cũng khiến một tàu du lịch đường sông bị mắc cạn trên sông Rhine tại thành phố Bonn của Đức. Phải mất nhiều giờ, một tàu hàng mới kéo được con tàu này ra vùng nước sâu hơn.
Những ngày gần đây, mực nước sông Rhine tại Đức đã tăng trở lại nhờ mưa, song nguy cơ vẫn chưa chấm dứt.
Một nhà giao dịch hàng hóa cho biết: “Tình hình đã được cải thiện so với mức nước thấp nhất hồi đầu tuần và chúng tôi đã tránh được kịch bản xấu nhất. Tuy nhiên, vẫn cần thêm rất nhiều mưa”.
Tại Hungary tuần trước, mực nước trên sông Danube xuống gần mức thấp kỷ lục, khiến nhiều tàu du lịch mắc cạn gần thủ đô Budapest, gây ảnh hưởng đến ngành du lịch của nước này.
Trong khi đó, cuối tuần qua tại Romania, mực nước sông Danube giảm xuống mức thấp nhất trong 30 năm, làm gián đoạn hoạt động vận tải đường thủy và buộc nhà chức trách áp dụng các biện pháp hạn chế tưới tiêu.
Các nhà khoa học cảnh báo khi cuộc khủng hoảng khí hậu do con người gây ra tiếp diễn, châu Âu sẽ phải đối mặt với nhiều đợt nắng nóng, hạn hán và thiếu nước hơn nữa.
Theo các chuyên gia, những mùa hè như thế này đang dần trở thành trạng thái bình thường và sẽ còn nghiêm trọng hơn chừng nào con người vẫn tiếp tục đốt nhiên liệu hóa thạch. Thậm chí, tốc độ diễn biến có thể còn nhanh hơn dự báo.
Bà Marjolein Mens, chuyên gia về hạn hán và quản lý tài nguyên nước của Viện Deltares, cho rằng những gì đang xảy ra tại Hà Lan hiện nay vốn chỉ được các nhà khoa học dự báo trong các kịch bản dành cho năm 2050. Bà nhận định: “Dường như mọi thứ đang đến nhanh hơn chúng tôi nghĩ... Điều này hoàn toàn phù hợp với kịch bản xấu nhất về biến đổi khí hậu. Năm nay sẽ lại là một hồi chuông cảnh tỉnh”.