Eo biển Hormuz. Ảnh: IRNA/TTXVN
Trong vài ngày qua, các vụ nổ và không kích đã tạm ngừng trên bầu trời Iran sau gần hai tuần giao tranh mới với Mỹ. Thay vì phát tín hiệu nhượng bộ, các quan chức Iran liên tục nhấn mạnh rằng nước này đang ở vị thế thuận lợi.
Theo truyền thông phương Tây, những thông điệp cứng rắn từ Tehran cho thấy giới lãnh đạo Iran dường như chấp nhận trạng thái lửng lơ hiện nay của cuộc chiến với Mỹ. Họ tin rằng Iran có khả năng đối phó nếu xung đột tái diễn, đồng thời vẫn sở hữu đòn bẩy đủ lớn để gây sức ép lên Tổng thống Donald Trump.
Mục tiêu mà Tehran dường như đặc biệt coi trọng là buộc Washington công nhận quyền kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz. Đây là nhượng bộ mà Mỹ đến nay không sẵn sàng chấp nhận.
Iran phát tín hiệu không vội thỏa hiệp
Dù Tehran thể hiện sự tự tin, trạng thái không rõ chiến tranh hay hòa bình vẫn đặt Iran trước nhiều thách thức. Các nhà phân tích cảnh báo giao tranh có thể bùng phát trở lại bất cứ lúc nào, trong khi triển vọng đạt được một thỏa thuận cuối cùng còn xa vời.
Bên cạnh đó, nền kinh tế Iran có nguy cơ tiếp tục suy yếu do tình trạng bất ổn kéo dài, những thiệt hại từ chiến tranh và hoạt động phong tỏa đường biển của Mỹ.
Ramazan Sharif, cựu phát ngôn viên Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), lực lượng quân sự có ảnh hưởng ngày càng lớn tại nước này trong thời chiến, tuyên bố hôm 26/7 rằng đối phương của Iran đã "đối mặt thất bại chiến lược ở mọi bước đi", theo truyền thông nhà nước Iran.
Các nhà ngoại giao Iran thận trọng hơn khi bình luận về khoảng lặng trên chiến trường, song cũng không cho thấy Tehran sẵn sàng thỏa hiệp.
"Ở thời điểm hiện tại, những gì đang diễn ra không thể được mô tả là một lệnh ngừng bắn", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei nói tại cuộc họp báo ngày 27/7, sau khi giao tranh đã tạm dừng được vài ngày.
Cùng ngày, Tổng thống Trump tuyên bố Iran đã đề nghị tạm dừng giao tranh để hai bên gặp nhau đàm phán, đồng thời cho biết Washington và Tehran đang tiến hành các cuộc thảo luận.
Tuy nhiên, ông Baghaei bác bỏ thông tin này. "Hiện chúng tôi không có cuộc đàm phán nào với Mỹ", ông nói.
Dù vậy, trong bình luận với đài truyền hình công cộng Áo được truyền thông nhà nước Iran dẫn lại, ông Baghaei xác nhận Pakistan và Qatar đang đóng vai trò trung gian giữa hai bên.
Eo biển Hormuz là quân bài lớn của Tehran
Theo ông Baghaei, các cuộc trao đổi hiện nay của Iran được tiến hành với Oman và tập trung vào vấn đề quản lý eo biển Hormuz, tuyến hàng hải có ý nghĩa sống còn đối với hoạt động vận chuyển dầu khí toàn cầu.
Iran trên thực tế đã khiến hoạt động qua eo biển này gần như đình trệ sau khi bị Mỹ và Israel tấn công hồi tháng 2. Việc kiểm soát tuyến đường biển chiến lược này đang trở thành một trong những đòn bẩy quan trọng nhất của Tehran trong cuộc đối đầu với Washington.
Đợt giao tranh mới nhất đã khiến giá dầu tăng vọt, kéo theo giá nhiên liệu tại Mỹ đi lên và gia tăng áp lực đối với người tiêu dùng. Tuy nhiên, giá dầu đã giảm mạnh trong những ngày gần đây sau khi Washington và Tehran tạm ngừng các cuộc tấn công.
Đây cũng là một phần trong tính toán của Iran. Bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào tại Hormuz đều có khả năng tạo sức ép lên thị trường năng lượng, qua đó khiến cái giá kinh tế và chính trị mà Washington phải trả cho cuộc đối đầu trở nên lớn hơn.
Canh bạc của Iran có thể phản tác dụng
Tuy nhiên, chiến thuật gây sức ép của Tehran không phải không có rủi ro. Chuyên gia cho rằng Iran có thể đi quá xa trong tính toán của mình.
Đối với Tổng thống Trump, lựa chọn leo thang quân sự có thể hấp dẫn hơn việc chấp nhận một thỏa thuận trao cho Iran quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Các quốc gia khác cũng khó chấp nhận khả năng Tehran áp phí đối với tàu thuyền đi qua tuyến hàng hải này.
Nếu không đạt được tiếng nói chung, nguy cơ Mỹ nối lại các cuộc không kích vẫn hiện hữu.
Khoảng lặng hiện nay vì thế chưa đồng nghĩa cuộc đối đầu Mỹ - Iran đã tiến gần tới hồi kết. Tehran dường như đang đặt cược rằng khả năng chịu đựng sức ép cùng lợi thế tại eo biển Hormuz sẽ giúp họ bước vào bất kỳ cuộc thương lượng nào trong tương lai với vị thế tốt hơn.
Nhưng nếu Washington không chấp nhận những điều kiện liên quan đến eo biển Hormuz, trạng thái đình chiến không chính thức hiện nay có thể nhanh chóng kết thúc, kéo hai bên trở lại một vòng xoáy quân sự mới.