Nghị quyết 70-NQ/TW và mục tiêu thành 'thủ phủ' năng lượng tái tạo của Khánh Hòa - Bài 3: Vượt qua thách thức

Gỡ “nút thắt” thể chế

Khi thăm và làm việc tại tỉnh Khánh Hòa, Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan nhấn mạnh, bước vào giai đoạn phát triển mới, bên cạnh tài nguyên thiên nhiên, hạ tầng và con người, tỉnh Khánh Hòa cũng như cả nước, đang đứng trước một nguồn lực đặc biệt quan trọng: “thể chế”. Luật pháp không chỉ để quản lý, mà còn để kiến tạo. Một hệ thống pháp luật tốt mở đường cho sáng kiến, khơi thông nguồn lực,…

Từ góc độ lập pháp, việc thiếu vắng một Luật Năng lượng tái tạo riêng biệt đang tạo ra một “điểm nghẽn” thể chế đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến tham vọng trở thành trung tâm năng lượng của các địa phương như Khánh Hòa.

Là người có nhiều kinh nghiệm về phát triển năng lượng, an toàn hạt nhân, Đại biểu Quốc hội chuyên trách (khóa XV) Trịnh Thị Tú Anh phân tích, thực tế hiện nay cho thấy các quy định điều chỉnh lĩnh vực này đang bị phân tán tại nhiều văn bản luật khác nhau như: Luật Điện lực, Luật Đầu tư, Luật Đất đai... Sự tản mát này không chỉ gây khó khăn cho các cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương khi phải đối chiếu nhiều tầng nấc pháp lý mà còn tạo ra rủi ro pháp lý cho các nhà đầu tư, khiến họ e dè trước những dự án có quy mô vốn lớn và thời gian hoàn vốn dài.

Khi khoa học thế giới đang tiến rất nhanh với các loại hình năng lượng mới như: Hydro xanh, Amoniac xanh hay điện sóng biển, thì hệ thống pháp luật hiện hành của chúng ta vẫn chưa có định nghĩa rõ ràng về quy trình cấp phép, tiêu chuẩn kỹ thuật hay cơ chế giá phù hợp. Điều này vô hình trung làm chậm bước tiến của Việt Nam trong việc tiếp cận các dòng vốn xanh quốc tế và các công nghệ tiên tiến nhất từ những đối tác lớn.

“Để khai thác hiệu quả tiềm năng của Khánh Hòa, đặc biệt là trong bối cảnh tỉnh định hướng thu hút đầu tư đa dạng: điện mặt trời, điện gió, điện khí và điện hạt nhân, Quốc hội cần sớm xem xét xây dựng một hành lang pháp lý tập trung. Có thể là một Luật Năng lượng tái tạo độc lập hoặc một chương mục chuyên sâu mang tính đột phá trong Luật Điện lực sửa đổi. Việc luật hóa một cách hệ thống sẽ giúp xác lập rõ ràng quyền lợi, trách nhiệm của các bên liên quan. Một bộ luật thống nhất sẽ đóng vai trò như “kim chỉ nam”; giúp đơn giản hóa các thủ tục hành chính về giao đất, khu vực biển và kết nối lưới điện; tạo ra sự minh bạch tuyệt đối trong việc huy động các nguồn lực xã hội”, đại biểu Quốc hội chuyên trách Trịnh Thị Tú Anh đề xuất.

Liên quan đến Nghị quyết số 189/2025/QH15 ngày 19/2/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt đầu tư xây dựng dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận, UBND tỉnh Khánh Hòa kiến nghị Bộ Công Thương sớm báo cáo Chính phủ trình Quốc hội xem xét điều chỉnh, bổ sung một số nội dung cho phù hợp với thực tiễn.

Sự hoàn thiện về mặt thể chế không chỉ giúp giải quyết các xung đột pháp lý hiện nay mà còn thể hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam với cộng đồng quốc tế trong lộ trình chuyển dịch năng lượng bền vững. Từ đó, Khánh Hòa có nền tảng vững chắc để trở thành hạt nhân quan trọng trong chiến lược đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia theo tinh thần Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Giải “cơn khát” hạ tầng và nhân lực

Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đã chỉ ra hạn chế, cơ sở hạ tầng ngành năng lượng còn thiếu và chưa đồng bộ. Hệ thống điện phát triển chưa đồng bộ, thông minh; lưới điện chưa kết nối hiệu quả với các dự án nguồn.

Lưới điện truyền tải được ví như “xương sống” để đưa nguồn điện từ nơi sản xuất đến nơi có nhu cầu. Hiện nay, nguồn điện tập trung ở những nơi có nhiều lợi thế sản xuất, ví dụ như tỉnh Khánh Hòa. Thế nhưng, lưới điện truyền tải lại chưa phát triển xứng tầm với sự phát triển của nguồn.

Từ năm 2020, Nhà máy điện mặt trời Trung Nam - Thuận Nam (tỉnh Khánh Hòa) đã đầu tư hệ thống truyền tải 500kV. Dự án này đóng góp hơn 4,6 tỷ kWh điện cho hệ thống nguồn quốc gia. Hệ thống truyền tải điện 500kV đã giải tỏa hơn 32,5 tỷ kWh, trong đó truyền tải hộ hơn 27,9 tỷ kWh. “Tới đây thực hiện Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (gọi tắt là Quy hoạch điện VIII) và Nghị quyết 70-NQ/TW hệ thống truyền tải sẽ được đảm bảo ổn định, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đẩy mạnh sản xuất năng lượng tái tạo”, kỹ sư Nguyễn Minh Hiếu, Trưởng phòng Kỹ thuật Nhà máy điện mặt trời Trung Nam - Thuận Nam (tỉnh Khánh Hòa) mong muốn.

Để đảm bảo việc giải tỏa công suất khổng lồ từ các nguồn điện trong tương lai, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt danh mục các công trình, dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành năng lượng.

Tại tỉnh Khánh Hòa, nhiều dự án truyền tải điện, đặc biệt là nguồn điện hạt nhân được ưu tiên đầu tư. Dự án Trạm biến áp 500kV Ninh Sơn và Đường dây 500kV Ninh Sơn - Chơn Thành với quy mô công suất 2.700 MVA, dự kiến vận hành năm 2027. Trục đường dây nâng cao năng lực truyền tải Trung - Nam (đường dây 500kV Vân Phong - Bình Định), công suất 1.800 MAV, dự kiến vận hành năm 2028.

Dự án Đường dây 500kV Thủy điện tích năng Bác Ái - Ninh Sơn được triển khai trong giai đoạn 2025 - 2030. Lưới điện đấu nối đồng bộ các Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 được xây dựng, dự kiến vận hành trong giai đoạn 2031 - 2035.

Cùng với việc đáp ứng hạ tầng cho phát triển năng lượng tái tạo, nguồn nhân lực vẫn là then chốt. Tỉnh Khánh Hòa có hơn 60 tổ chức khoa học - công nghệ; hệ thống cơ sở đào tạo gồm 17 trường đại học, cao đẳng, trung cấp; 13 doanh nghiệp khoa học - công nghệ và 4 doanh nghiệp công nghệ số lớn, với nhân lực khoảng 2.900 người.

PGS.TS Vũ Thanh Sơn, Cục trưởng Cục đào tạo, bồi dưỡng cán bộ (Ban Tổ chức Trung ương) nhận định, Khánh Hòa vẫn đối mặt với nhiều hạn chế; trong đó, nổi bật là quy mô và số lượng doanh nghiệp khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo còn nhỏ, chưa tương xứng với tiềm năng phát triển. Hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo còn non trẻ. Số lượng starup về biển - năng lượng còn rất hạn chế…

Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1012/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035” với mục tiêu đến năm 2030 có tổng số 3.900 người làm việc có trình độ cao và khoảng 670 được đào tạo mới ở nước ngoài. Cùng với đó, giảng viên các chuyên ngành điện hạt nhân được bồi dưỡng để bổ sung nguồn nhân lực giảng dạy cho các cơ sở đào tạo được giao nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực cho nhà máy điện hạt nhân khoảng 120 người (80 thạc sĩ, 40 tiến sĩ).

Theo ông Võ Chí Vương, Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Khánh Hòa, phát triển năng lượng sạch, năng lượng tái tạo và các nguồn năng lượng mới là nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Điều này mở ra không gian phát triển mới về việc làm, nhất là các vị trí đòi hỏi trình độ chuyên môn, kỹ năng cao; định hướng lớn về phát triển nguồn nhân lực. Việc tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận đòi hỏi nguồn nhân lực được chuẩn bị hết sức bài bản từ quản lý nhà nước, thiết kế, vận hành đến an toàn và an ninh hạt nhân.

Nhìn thẳng vào thực tiễn, thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn, thách thức và quyết tâm tháo gỡ chính là con đường giúp Khánh Hòa sớm đi đến đích mong muốn. Vượt qua những thách thức không chỉ thể hiện bản lĩnh, tư duy đổi mới trong lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành mà còn khẳng định khát vọng vươn lên để Khánh Hòa trở thành “thủ phủ” năng lượng tái tạo của quốc gia.

Bài cuối: Kỳ vọng tương lai giàu mạnh và xanh hơn