Kỳ 1: Những năm tháng tạo dựng Apple
Steve Jobs và máy tính Macintosh tháng 1/1984. Ảnh: Wikimedia Commons
Theo trang britannica.com, Steve Jobs (sinh ngày 24/2/1955 tại San Francisco, California, Mỹ; mất ngày 5/10/2011, Palo Alto, California) là đồng sáng lập công ty máy tính Apple Computer, Inc. (nay là Apple Inc.) và là một trong những người tiên phong có sức ảnh hưởng lớn trong kỷ nguyên máy tính cá nhân.
Thành lập Apple
Jobs được cha mẹ nuôi dưỡng tại Cupertino (California), nơi hiện là Thung lũng Silicon. Dù quan tâm đến kỹ thuật, sở thích của ông thời trẻ khá đa dạng. Ông bỏ học tại Đại học Reed ở Portland (Oregon), sau đó nhận công việc thiết kế trò chơi điện tử tại công ty Atari vào đầu năm 1974 và dành dụm đủ tiền để thực hiện chuyến hành hương đến Ấn Độ nhằm tìm hiểu Phật giáo.
Trở lại Thung lũng Silicon vào mùa thu năm 1974, Jobs gặp lại Stephen Wozniak, người bạn thời trung học đang làm việc cho công ty Hewlett-Packard. Khi Wozniak kể với Jobs về tiến triển trong việc thiết kế bảng mạch logic máy tính riêng, Jobs đề nghị hai người cùng hợp tác kinh doanh. Họ bắt đầu thực hiện kế hoạch này sau khi Hewlett-Packard chính thức từ chối thiết kế của Wozniak vào năm 1976. Apple I, tên gọi của bảng mạch logic đó, được chế tạo trong gara của gia đình Jobs bằng số tiền thu được từ việc Jobs bán chiếc xe minibus Volkswagen của mình và Wozniak bán chiếc máy tính cầm tay.
Jobs là một trong những doanh nhân đầu tiên nhận ra rằng máy tính cá nhân có thể thu hút đông đảo người dùng, miễn là nó không trông giống một sản phẩm được trưng bày tại hội chợ khoa học của học sinh trung học cơ sở. Với sự khuyến khích của Jobs, Wozniak thiết kế phiên bản cải tiến Apple II, được trang bị bàn phím đầy đủ. Hai người cũng sắp xếp để sản xuất lớp vỏ nhựa đúc có thiết kế bắt mắt nhằm bao bọc toàn bộ thiết bị.
Dù để tóc dài, ăn mặc xuề xòa và không theo phong cách doanh nhân truyền thống, Jobs vẫn thành công trong tìm kiếm nguồn vốn, xây dựng mạng lưới phân phối và quảng bá cho công ty Apple Computer, công ty được thành lập năm 1977 – cũng là năm Apple II hoàn thiện. Sản phẩm này lập tức thành công vang dội và nhanh chóng trở thành biểu tượng của làn sóng bùng nổ máy tính cá nhân. Năm 1981, công ty này thực hiện đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng với quy mô kỷ lục. Đến năm 1983, Apple trở thành doanh nghiệp gia nhập danh sách Fortune 500 nhanh nhất vào thời điểm đó.
Cũng trong năm 1983, công ty Apple tuyển dụng Chủ tịch PepsiCo, John Sculley, làm giám đốc điều hành (CEO) và ngầm xem ông là người cố vấn cho Jobs trong công việc điều hành một tập đoàn lớn. Jobs đã thuyết phục Sculley nhận lời bằng câu hỏi nổi tiếng: “Ông muốn bán nước đường suốt phần đời còn lại hay muốn cùng tôi thay đổi thế giới?”. Câu nói này vừa cho thấy khả năng thuyết phục của Jobs vừa phản ánh niềm tin gần như mang tính sứ mệnh của ông vào cuộc cách mạng máy tính.
"Cực kỳ xuất sắc"
Trong cùng giai đoạn đó, Jobs phụ trách dự án quan trọng nhất trong lịch sử công ty. Năm 1979, ông dẫn đầu một nhóm nhỏ kỹ sư Apple đến Trung tâm Nghiên cứu Palo Alto (PARC) của tập đoàn Xerox để tìm hiểu cách giao diện đồ họa người dùng có thể giúp máy tính dễ sử dụng và hiệu quả hơn.
Không lâu sau, Jobs rời nhóm kỹ sư phát triển Lisa (mẫu máy tính dành cho doanh nghiệp) để lãnh đạo một nhóm nhỏ hơn phát triển mẫu máy tính có giá thành thấp hơn. Cả hai dự án đều được thiết kế lại nhằm tận dụng và hoàn thiện những ý tưởng từ PARC, nhưng Jobs công khai ưu tiên Macintosh, hay Mac, như tên gọi sau này của sản phẩm.
Jobs rất chiều chuộng các kỹ sư của mình và gọi họ là những nghệ sĩ, nhưng phong cách quản lý của ông vô cùng khắt khe. Có thời điểm ông yêu cầu thiết kế lại một bảng mạch bên trong chỉ vì cho rằng nó không đủ đẹp. Sau này, ông nổi tiếng với yêu cầu Macintosh không chỉ phải xuất sắc mà còn phải "cực kỳ xuất sắc".
Tháng 1/1984, Jobs trực tiếp giới thiệu Macintosh trong một buổi trình diễn được dàn dựng công phu, trở thành tâm điểm của chiến dịch quảng bá đặc biệt thành công. Sự kiện này về sau được xem là hình mẫu của hoạt động tiếp thị bằng sự kiện.
Tuy nhiên, những chiếc Mac đầu tiên có cấu hình yếu, giá cao và thiếu phần mềm hỗ trợ, khiến doanh số bán hàng gây thất vọng. Apple liên tục cải tiến sản phẩm và cuối cùng Macintosh trở thành nguồn sống của công ty cũng như hình mẫu cho các giao diện máy tính sau này. Tuy nhiên, việc Jobs không nhanh chóng giải quyết các vấn đề của sản phẩm đã làm gia tăng căng thẳng trong công ty. Năm 1985, Sculley thuyết phục hội đồng quản trị loại bỏ người đồng sáng lập nổi tiếng này khỏi Apple.
NeXT và Pixar
Jobs nhanh chóng thành lập công ty mới mang tên NeXT Inc., chuyên thiết kế các máy trạm hiệu năng cao dành cho lĩnh vực giáo dục. Các đối tác đầu tư của ông gồm doanh nhân Ross Perot và công ty Canon Inc. của Nhật Bản.
Dù máy tính NeXT nổi bật về mặt kỹ thuật, nhưng sản phẩm này vẫn lép vế trước các đối thủ có giá thành thấp hơn như Sun Microsystems, Inc. Đầu thập niên 1990, Jobs chuyển trọng tâm công ty sang hệ điều hành tiên tiến NEXTSTEP.
Trong khi đó, năm 1986, Jobs mua quyền kiểm soát Pixar, công ty đồ họa máy tính được thành lập từ một bộ phận của Lucasfilm Ltd., hãng sản xuất phim của đạo diễn George Lucas. Trong thập niên tiếp theo, Jobs đưa Pixar trở thành một hãng phim hoạt hình hàng đầu. Một trong những thành tựu nổi bật nhất là bộ phim hoạt hình điện ảnh dài đầu tiên được thực hiện hoàn toàn bằng máy tính, Toy Story, ra mắt năm 1995.
Đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng của Pixar trong cùng năm đã đưa Jobs trở thành tỷ phú lần đầu tiên. Năm 2006, ông bán Pixar cho công ty Disney.
Đón đọc kỳ cuối: Giải cứu Apple