Mossad và phi vụ “đánh cắp” MiG-21 chấn động năm 1966

Vụ việc năm 1966 không chỉ giúp Israel giải mã một trong những máy bay chiến đấu tiên tiến nhất của Liên Xô khi đó, mà còn trở thành một trong những chiến dịch tình báo táo bạo nhất trong lịch sử nước này.

Sáng 16/8/1966, đúng 8h, một chiếc máy bay chiến đấu lạ xuất hiện trên bầu trời Israel và hạ cánh xuống căn cứ không quân Hatzor. Trên thân máy bay vẫn còn nguyên phù hiệu Không quân Iraq. Trong buồng lái là một phi công Iraq 30 tuổi, người vừa thực hiện chuyến bay gần 2.000 km để đáp xuống lãnh thổ đối phương. Đó là một chiếc MiG-21 - mẫu tiêm kích đánh chặn tối tân của Liên Xô thời điểm đó.

Đối với Israel, sự xuất hiện của chiếc máy bay có ý nghĩa đặc biệt. Những năm đầu thập niên 1960, Liên Xô bắt đầu cung cấp MiG-21 cho một số quốc gia Arab láng giềng của Israel. Đây là loại máy bay có tốc độ cao, khả năng cơ động đáng kể và nhiều tính năng mà Không quân Israel cũng như các nước NATO chưa có điều kiện nghiên cứu đầy đủ.
Israel biết mình đang đối mặt với một đối thủ nguy hiểm, nhưng lại chưa thực sự biết MiG-21 có thể làm được những gì.

Nhiệm vụ tưởng như bất khả thi

Tháng 4/1965, Tư lệnh Không quân Israel khi đó, Thiếu tướng Ezer Weizman, gặp Giám đốc Mossad Meir Amit. Weizman đưa ra một yêu cầu gần như không tưởng: phải tìm cách đưa một chiếc MiG-21 về Israel để các chuyên gia nghiên cứu trực tiếp.
Đây không đơn thuần là nhiệm vụ đánh cắp một thiết bị quân sự. Máy bay được triển khai tại các quốc gia Arab, được bảo vệ nghiêm ngặt và do những phi công được huấn luyện chuyên nghiệp vận hành. Việc tiếp cận một chiếc MiG-21 tưởng như không có khả năng thực hiện bằng các phương thức tình báo thông thường.

Nhưng Mossad đã tìm thấy lời giải ở một yếu tố rất khác: con người.
Từ những năm 1950, Mossad đã có một điệp viên Do Thái hoạt động tại Iraq và xây dựng được quan hệ với nhiều nhân vật trong giới chính quyền, quân đội. Qua mạng lưới này, tình báo Israel chú ý đến Munir Redfa, một phi công giàu kinh nghiệm của Không quân Iraq đóng tại Mosul.
Redfa được đánh giá là phi công giỏi và có uy tín. Tuy nhiên, sự nghiệp quân ngũ của ông gần như bị chặn lại ở cấp đại úy. Lý do, theo hồ sơ được Mossad khai thác, không nằm ở năng lực chuyên môn mà ở nguồn gốc tôn giáo: Redfa là người Cơ đốc giáo, thuộc nhóm thiểu số tại Iraq.
Bên cạnh sự bất mãn trong sự nghiệp, Redfa còn mong muốn đưa gia đình sang phương Tây sinh sống. Với Mossad, đây chính là những điểm yếu có thể biến thành động lực để thuyết phục ông đào tẩu.

Tín hiệu bằng một bài hát

Việc tiếp cận Redfa được tiến hành hết sức thận trọng. Mossad không thể đơn giản liên lạc trực tiếp với một phi công Không quân Iraq rồi đề nghị ông mang máy bay sang Israel. Mọi sơ suất đều có thể khiến chiến dịch thất bại và đẩy cả Redfa lẫn những người tham gia vào nguy hiểm.
Một số cuộc gặp được tổ chức tại châu Âu. Tháng 1/1966, tại một quán cà phê ở Rome, Redfa gặp các nhân viên Mossad cùng một sĩ quan Không quân Israel được cử tham gia chiến dịch. Tại đây, những bước cuối cùng của kế hoạch được thống nhất.
Trong một chuyến đi bí mật, Redfa thậm chí được đưa tới Israel trong khoảng 24 giờ. Ông được gặp các quan chức tình báo Không quân và làm quen với phương án hạ cánh, bởi một trong những rủi ro lớn nhất của kế hoạch là xác định chính xác sân bay Israel mà ông phải tìm đến.
Mossad sau đó phải giải quyết một bài toán khác: làm thế nào báo cho Redfa biết thời điểm hành động đã tới mà không gửi một thông điệp trực tiếp có thể bị phát hiện? Giải pháp bất ngờ là một chương trình phát thanh.
Một bài hát tiếng Arập có tên “Marhabtayn Marhabtayn” được chọn làm mật hiệu. Khi ca khúc này được phát trên chương trình tiếng Arab của Đài Phát thanh Israel, Redfa hiểu rằng kế hoạch đã được kích hoạt.

Chuyến bay không trở lại

Ngày 16/8/1966, Redfa cất cánh bằng chiếc MiG-21 từ căn cứ của Không quân Iraq. Nhưng thay vì thực hiện nhiệm vụ thông thường, ông điều khiển máy bay theo hướng Tây. Chuyến bay kéo dài gần 2.000 km đòi hỏi khả năng định hướng chính xác và thần kinh thép. Chỉ một sai lầm nhỏ cũng có thể khiến phi công bị lực lượng Iraq phát hiện hoặc không tìm được điểm đến.
Khi chiếc MiG-21 tiến gần biên giới Israel-Jordan, hai máy bay Mirage của Không quân Israel phát hiện và tiếp cận. Redfa ra hiệu cho các phi công Israel biết mình muốn hạ cánh tại Israel. Hai chiếc Mirage sau đó hộ tống chiếc MiG-21 tới căn cứ Hatzor.

Một ngày sau, báo chí Israel chỉ có thể đưa tin ngắn gọn rằng một chiếc MiG-21 của Không quân Iraq đã hạ cánh xuống một căn cứ không quân Israel lúc 8 giờ sáng hôm trước và phi công đang được thẩm vấn. Những chi tiết về chiến dịch tình báo đứng sau vụ việc vẫn được giữ kín.
Ngay sau khi chiếc máy bay hạ cánh, Không quân Israel bắt tay vào nghiên cứu toàn diện. Các phi công Israel nhiều lần điều khiển MiG-21 để đánh giá tốc độ, khả năng cơ động, ưu điểm, hạn chế và các đặc tính kỹ thuật của nó.

Chiếc máy bay cuối cùng phải ngừng hoạt động sau khi những chuyến bay thử nghiệm khiến lốp bị mài mòn nghiêm trọng. Nhưng tổn thất vật chất này không đáng kể so với giá trị tình báo mà Israel thu được.

Lần đầu tiên, Israel có cơ hội nghiên cứu trực tiếp một trong những máy bay chiến đấu bí mật và hiện đại nhất của Liên Xô. Những thông tin thu được sau đó còn được chia sẻ với các đồng minh phương Tây, đặc biệt là Mỹ, giúp Washington có cái nhìn thực tế hơn về năng lực của dòng MiG-21.
Chiến dịch được đặt tên Operation Diamond, còn được biết đến với mật danh “Blue Bird”, trở thành một trong những thành công nổi bật nhất dưới thời Meir Amit lãnh đạo Mossad.
Điều đáng chú ý là chiến dịch không dựa chủ yếu vào công nghệ hay một màn đột kích táo bạo. Cốt lõi của nó là khả năng nhận diện đúng một con người, khai thác những bất mãn và khát vọng cá nhân, sau đó kiên nhẫn xây dựng lòng tin trong nhiều năm.
Đối với Israel, giá trị của chiếc MiG-21 vượt xa một máy bay chiến đấu đơn lẻ. Nó giúp nước này hiểu rõ hơn về đối thủ, củng cố năng lực tác chiến trên không và nâng cao uy tín của Mossad trên trường quốc tế.

Còn Munir Redfa, từ một phi công bị giới hạn cơ hội thăng tiến tại Iraq vì thân phận tôn giáo, đã bước vào một cuộc đời hoàn toàn khác dưới danh tính mới. Câu chuyện của ông vì thế trở thành một trong những hồ sơ đặc biệt của lịch sử tình báo Israel: một chiến dịch bắt đầu từ điểm yếu của một con người và kết thúc bằng việc đưa cả một biểu tượng sức mạnh quân sự của đối phương về tay Israel.