Hướng tới xây dựng người nông dân làm chủ chuyển đổi số

Từ kinh nghiệm sản xuất đến làm chủ công nghệ

Trên những vùng sản xuất nông nghiệp của Tây Ninh, sự thay đổi đang bắt đầu từ chính những người trực tiếp gắn bó với ruộng đồng.

Anh Lưu Trần Đức Trọng, (43 tuổi, ở phường Kiến Tường, tỉnh Tây Ninh) cho biết, việc đưa cơ giới hóa vào đồng ruộng đã giúp nông dân giảm đáng kể công lao động và tiết kiệm thời gian. Hiện hầu hết các khâu trong sản xuất lúa của gia đình anh đều được thực hiện bằng máy móc, từ làm đất, gieo sạ đến phun thuốc bằng thiết bị bay không người lái. Cơ giới hóa không chỉ giải quyết bài toán thiếu lao động nông thôn mà còn giúp giảm chi phí, hạn chế thất thoát và nâng cao hiệu quả sản xuất so với phương thức truyền thống. Quan trọng hơn, việc tiếp cận máy móc, thiết bị hiện đại đang từng bước thay đổi cách nghĩ của người nông dân về sản xuất nông nghiệp.

Ông Lê Thành Trung, Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Long Thuận, tỉnh Tây Ninh cho rằng, sản xuất theo phương thức truyền thống đã dần chạm ngưỡng về năng suất. Muốn nâng cao giá trị, người nông dân phải làm chủ khoa học kỹ thuật và chuyển đổi số. Hội Nông dân xã đang vận động hội viên tham gia các mô hình sản xuất an toàn, bền vững theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hướng tới mục tiêu cuối cùng là nâng cao thu nhập cho người dân. Địa phương cũng chú trọng phát triển tổ hợp tác, hợp tác xã nhằm từng bước khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún. Khi tham gia liên kết, nông dân có điều kiện tổ chức vùng nguyên liệu, áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật và nâng cao vị thế trong đàm phán với doanh nghiệp.

Dù vậy, theo ông Lê Thành Trung, khó khăn hiện nay vẫn tập trung ở nguồn vốn hạn chế, đầu ra nông sản có thời điểm chưa ổn định và khả năng tiếp cận công nghệ của một bộ phận nông dân còn chậm. Trong khi đó, đầu tư nông nghiệp công nghệ cao đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian thu hồi dài; quy mô đất sản xuất còn phân tán cũng gây khó khăn cho việc hình thành những vùng sản xuất tập trung đủ lớn.

Đây cũng là những “điểm nghẽn” khiến doanh nghiệp, hợp tác xã gặp khó khi xây dựng chuỗi liên kết bền vững. Doanh nghiệp cần vùng nguyên liệu ổn định, sản lượng đồng đều, chất lượng được kiểm soát và khả năng truy xuất nguồn gốc, trong khi sản xuất của nhiều hộ vẫn chưa đồng nhất về quy trình. Nếu thiếu một cơ chế liên kết đủ chặt chẽ, rủi ro thị trường có thể làm đứt gãy quan hệ giữa doanh nghiệp và người sản xuất.

Vì vậy, chuyển đổi số trong nông nghiệp cần vượt ra khỏi phạm vi các lớp tập huấn lý thuyết, đi vào những nhu cầu cụ thể của người nông dân và doanh nghiệp như quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, dự báo thị trường, kết nối cung - cầu và đưa sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử. Cùng với đó là yêu cầu có cơ chế thuận lợi hơn về vốn, đất đai và hạ tầng để khuyến khích nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao.

Để Hội Nông dân trở thành “cầu nối” của kinh tế nông nghiệp

Trong bối cảnh đó, vai trò của tổ chức Hội Nông dân cũng đứng trước yêu cầu phải thay đổi. Hội không chỉ tập hợp hội viên, tổ chức phong trào mà cần trở thành nơi hỗ trợ nông dân tiếp cận tri thức, công nghệ, kỹ năng quản trị và thị trường.

Ông Nguyễn Thanh Tùng, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Tây Ninh cho biết, toàn tỉnh hiện có 282.781 hội viên, sinh hoạt tại 1.843 Chi hội nghề nghiệp và 2.818 Tổ hội nghề nghiệp. Các phong trào thi đua do Hội phát động đã thu hút hơn 658.000 lượt hộ nông dân tham gia; qua đó bình xét, công nhận 380.000 hộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi các cấp. Đây là lực lượng quan trọng để lan tỏa tư duy sản xuất mới. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển kinh tế nông nghiệp hiện đại, hiệu quả hoạt động của Hội không chỉ được đo bằng số lượng phong trào hay hội viên tham gia mà còn phải thể hiện ở khả năng giúp nông dân giải quyết những vấn đề thực tế: sản xuất gì, theo tiêu chuẩn nào, ứng dụng công nghệ ra sao và bán sản phẩm ở đâu.

Trong nhiệm kỳ 2025 - 2030, Hội Nông dân tỉnh Tây Ninh xác định ba nhiệm vụ đột phá, trong đó có nâng cao kỹ năng số cho cán bộ Hội, hội viên; tuyên truyền, vận động nông dân thực hiện chuyển đổi số trong nông nghiệp và tham gia thương mại điện tử. Và sản xuất thân thiện với môi trường là hướng đi tất yếu của nền nông nghiệp hiện đại. Thông qua các chương trình, dự án hỗ trợ, nông dân cần từng bước thay đổi tập quán sản xuất, chuyển từ tư duy nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào đồng ruộng, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiện đại, bền vững và thực hiện mục tiêu giảm phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Theo Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Lê Văn Hẳn, đổi mới hoạt động của Hội Nông dân trong giai đoạn tới không chỉ nhằm xây dựng tổ chức Hội vững mạnh mà quan trọng hơn là phát huy vai trò chủ thể của nông dân trong phát triển nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số; góp phần xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu và phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững.

Theo định hướng, giai đoạn 2026 - 2030, Tây Ninh sẽ triển khai đồng bộ các phong trào thi đua, gắn hoạt động Hội với tái cơ cấu ngành nông nghiệp, phát triển vùng sản xuất tập trung, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số trong sản xuất, tiêu thụ nông sản. Tỉnh đồng thời chú trọng khai thác lợi thế vùng biên giới, phát triển chuỗi giá trị nông sản gắn với kinh tế cửa khẩu nhằm nâng cao sức cạnh tranh. Chuyển đổi số được xác định là một trong những khâu đột phá. Tỉnh đặt mục tiêu 100% cơ sở Hội xây dựng ít nhất một kênh thông tin số như Zalo hoặc Facebook để kết nối hội viên; tối thiểu 70% hội viên tham gia các nhóm thông tin trên nền tảng số; mỗi năm, mỗi xã xây dựng hoặc duy trì ít nhất một mô hình truyền thông số hiệu quả.

Mỗi năm, tỉnh phấn đấu đào tạo nghề cho ít nhất 1.500 lao động nông thôn, trong đó trên 70% có việc làm hoặc áp dụng hiệu quả kiến thức vào sản xuất; ít nhất 70% hội viên được tiếp cận tiến bộ khoa học kỹ thuật; xây dựng ít nhất một mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ cao cấp tỉnh hoạt động hiệu quả và hỗ trợ từ 200 hộ nông dân vay vốn phát triển sản xuất...

Trong tiến trình chuyển đổi của nông nghiệp Tây Ninh, vốn và công nghệ có thể được hỗ trợ bằng chính sách, hạ tầng có thể từng bước đầu tư, nhưng yếu tố quyết định vẫn là sự thay đổi tư duy của chính người sản xuất. Khi người nông dân không chỉ biết làm ra nông sản mà còn làm chủ công nghệ, dữ liệu, tiêu chuẩn chất lượng và thị trường; khi hợp tác xã đủ năng lực tổ chức vùng nguyên liệu và doanh nghiệp có thể tham gia chuỗi liên kết ổn định, chuyển đổi số mới thực sự trở thành động lực tạo giá trị mới.