Bắc Hưng Hải xây dựng hệ thống thủy lợi số

Công ty TNHH Một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) là một trong những đơn vị thủy lợi tiên phong trong chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ trong điều hành hệ thống đem lại hiệu quả, góp phần đảm bảo an toàn cho người lao động và nâng cao năng lực quản lý, điều tiết nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt của người dân. Đây cũng là việc thực thi Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Từ nghị quyết đến hành động

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải Trịnh Thế Trường cho biết, trong những năm qua, công ty đã tích cực ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng được hệ thống SCADA tương đối hoàn chỉnh, từ đó đã nâng cao hiệu quả khai thác và sử dụng dữ liệu phục vụ công tác quản lý, vận hành hệ thống, góp phần hỗ trợ công tác phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, tại Công ty, hiện vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế trong ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số như: dữ liệu quản lý công trình chưa đồng bộ; hồ sơ kỹ thuật vẫn chưa được số hóa; ứng dụng Hệ thống thông tin địa lý (GIS), Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa còn hạn chế; công tác phân tích dữ liệu phục vụ điều hành tưới tiêu chưa đáp ứng được yêu cầu…

Trước những hạn chế đó, ngày 8/7/2026, Đảng ủy Công ty đã ban hành Nghị quyết số 71-NQ/ĐU nhằm triển khai thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và các chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại Công ty TNHH Một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải giai đoạn 2026-2030.

Theo đó, công ty đang tập trung xây dựng và dự kiến đưa vào hoạt động một trang web mới. Trang web sẽ được nhập toàn bộ các dữ liệu về quản trị doanh nghiệp; bản đồ hệ thống; xử lý toàn bộ văn bản đến, đi; bảng chi tiết thông tin, dữ liệu hoạt động vận hành hệ thống theo thời gian thực; cập nhật, lưu trữ các số liệu khí tượng thủy văn (đo mưa, độ mặn, thủy triều) theo thời gian thực và lệnh điều hành các cống trong hệ thống Bắc Hưng Hải; cập nhật các vi phạm công trình thủy lợi trong hệ thống. Khi trang web chính thức đi vào hoạt động, công ty sẽ điều hành toàn bộ công việc trên môi trường số và hướng tới xây dựng Công ty số.

Cùng với đó, công ty cũng đã tổ chức lớp tập huấn ứng dụng AI trong quản lý, vận hành hệ thống nhằm giúp mỗi cán bộ, đảng viên, người lao động biết sử dụng các công cụ AI phổ biến để nâng cao năng suất công việc hàng ngày, từ việc soạn thảo văn bản, tổng hợp báo cáo, phân tích số liệu, tuyên truyền trên nền tảng số, đến hỗ trợ điều hành sản xuất. Theo ông Trịnh Thế Trường, đến nay, lãnh đạo các phòng của công ty đã sử dụng thành thạo AI trong việc hỗ trợ công việc hàng ngày.

Theo Phó Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải Lương Xuân Chính, hệ thống cấp nước tưới cho hơn 110.000 ha đất canh tác lúa, hoa màu và cây công nghiệp; tạo nguồn cấp nước phục vụ chăn nuôi gia súc, gia cầm và nuôi trồng thủy sản với diện tích khoảng 12.000 ha, tiêu úng cho gần 200.000 ha diện tích trong đê, bảo vệ dân sinh, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, đô thị và hạ tầng, tạo nguồn nước sinh hoạt cho hơn 3,5 triệu người dân, các khu công nghiệp tập trung và cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp trong vùng; duy trì dòng chảy trên các trục sông, góp phần giảm thiểu ô nhiễm, cạn kiệt nguồn nước và cải thiện môi trường sinh thái. Từ một công trình ban đầu chủ yếu phục vụ nông nghiệp, ngày nay Bắc Hưng Hải đã trở thành hệ thống thủy lợi phục vụ đa mục tiêu cho sự phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương là Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng.

Là công trình liên tỉnh nên công ty đã xây dựng bản đồ số của hệ thống nhằm hỗ trợ công tác điều hành và giúp các đơn vị khai thác công trình thủy lợi chủ động điều tiết nước tưới tiêu, phục vụ sản xuất nông nghiệp. Các thông tin về quan trắc, chất lượng nước, vận hành công trình đầu mối được công ty cập nhật liên tục.

Để bảo đảm thông tin, số liệu chính xác, kịp thời, công ty đã lắp đặt các thiết bị đo lượng mưa tự động, đo mực nước tự động, đo mặn tự động tại các công trình đầu mối và tới đây, hệ thống sẽ được trang bị quan trắc tự động số lượng, chất lượng nước theo thời gian thực, cơ sở dữ liệu đồng bộ và các công cụ vận hành thông minh. Công ty cũng đã lắp đặt camera giám sát tình hình hoạt động của các công trình và sử dụng thiết bị bay không người lái để kiểm tra các vi phạm. Công ty còn lắp đặt thiết bị đo độ mở cống tự động và điều khiển từ xa tại các cống để giảm nhân công, tăng hiệu quả vận hành.

Hướng tới hệ thống thủy nông hiện đại, đa mục tiêu

Để hướng tới Công ty số, mô hình thủy lợi thông minh, ông Trịnh Thế Trường cho biết, Công ty đang nghiên cứu và đưa vào thực hiện “Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, giám sát, vận hành cống thủy lợi”. Đề tài nhằm nâng cao năng lực quản lý hệ thống và chủ động được công tác điều hành trong điều kiện không có điện lưới quốc gia đồng thời góp phần quan trọng để triển khai hiệu quả công tác vận hành công trình thủy lợi và thực hiện thành công Chiến lược phát triển cải tiến khoa học kỹ thuật trong ngành thủy lợi... Công ty sẽ nghiên cứu sử dụng ảnh vệ tinh và các dữ liệu từ xa để xây dựng bản đồ đánh giá hiện trạng và dự báo các yếu tố liên quan đến quản lý, vận hành. Sử dụng các thuật toán máy để phân tích dữ liệu một cách hiệu quả để đưa ra các quyết định chính xác về quản lý và vận hành hệ thống…

Tại buổi làm việc giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường với các tỉnh, thành là Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên và Bắc Ninh về xử lý ô nhiễm môi trường hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, những năm gần đây, trước sức ép của quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa, tác động của biến đổi khí hậu…, hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải đã và đang đối mặt rất nhiều thách thức, vì vậy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng Đề án với định hướng “Phát triển hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải trở thành mô hình mẫu về thủy lợi hiện đại”, lấy khai thác nguồn nước và hạ tầng thủy lợi phục vụ đa mục tiêu làm cốt lõi, bảo vệ môi trường sinh thái bền vững làm nền tảng, góp phần phát triển kinh tế - xã hội vùng theo hướng đa tầng giá trị, dựa trên hạ tầng hiện đại và không gian xanh, gắn với phát huy giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống của vùng.

Mục tiêu cụ thể xây dựng Bắc Hưng Hải thành hệ thống thủy lợi hiện đại đã được xác định trên năm trụ cột: hoàn thiện, hiện đại hóa hạ tầng thủy lợi bảo đảm khai thác đa mục tiêu, chủ động cấp nước đủ tiêu chuẩn và bảo đảm năng lực tiêu thoát, thích ứng biến đổi khí hậu; chủ động quản lý, kiểm soát chất lượng nước làm cơ sở phát triển không gian sinh thái; phát huy tối đa giá trị khai thác đa tầng không gian, hạ tầng và giá trị văn hóa, lịch sử; hoàn thiện mô hình tổ chức quản lý thủy lợi vùng, nâng tầm vóc và năng lực quản trị doanh nghiệp; xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ và công cụ quản lý, vận hành thông minh.

Để đạt được mục tiêu trên, theo ông Trịnh Thế Trường, Công ty Bắc Hưng Hải cần có các nhóm giải pháp quyết liệt để triển khai. Cụ thể, đó là nhóm giải pháp gồm hoàn thiện hạ tầng và hiện đại hóa quản lý, vận hành. Hệ thống sẽ cải tạo, nâng cấp, xây dựng mới và hiện đại hóa 13 công trình đầu mối lớn như Xuân Quan, Cầu Cất, An Thổ, Nam Kẻ Sặt cùng các công trình điều tiết trên kênh trục chính như Kênh Cầu, Lực Điền, Bằng Ngang, để chủ động tưới, cấp nước, tiêu nước và tạo dòng chảy liên tục trong hệ thống nhằm cải thiện môi trường nước. Đồng thời, cải tạo và hiện đại hóa các công trình tại 18 đầu kênh nhánh cấp 1 nhằm kiểm soát cả số lượng và chất lượng nước trước khi chảy vào kênh trục; hoàn thiện hệ thống thủy lợi do các địa phương quản lý; lắp đặt hệ thống đo tự động và xây dựng công cụ vận hành thông minh.

Cùng với đó, đề án triển khai cũng tập trung kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng nước, với trọng tâm xây dựng hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung đạt tiêu chuẩn tại 18 điểm đầu kênh nhánh cấp 1; xử lý ngay và triệt để các nguồn thải lớn tồn tại nhiều năm như kênh Cầu Bây, kênh Trần Thành Ngọ; thực thi cơ chế phân cấp, phân định trách nhiệm rõ ràng trong quản lý xả thải; và tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.

Đồng thời, cùng với hiện đại hóa hệ thống, Bắc Hưng Hải sẽ hướng tới khai thác đa tầng không gian, hạ tầng và giá trị văn hóa, lịch sử trong vùng. Lấy các kênh trục chính được kiểm soát ô nhiễm, dòng chảy luôn luân chuyển, màu nước trong xanh làm điểm nhấn để phát triển đô thị, giao thông, công nghiệp, nông nghiệp, du lịch, dịch vụ, gắn với di tích lịch sử, làng nghề và nông nghiệp sinh thái, công nghệ cao. Việc gia cố bờ kênh kết hợp nắn chỉnh các đoạn sông cong dự kiến tạo ra quỹ đất khoảng 2.150 ha phục vụ phát triển hạ tầng giao thông, đô thị theo yêu cầu của các địa phương.

Hiện nay, hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải có trên 400 trạm bơm lớn với hơn 1.200 máy bơm công suất từ 1.000 đến 8.000 m3/giờ, cùng hàng nghìn trạm bơm nhỏ; trên 800 cống tưới tiêu có diện tích lưu vực từ 250 ha trở lên; 232 km sông trục chính với gần 500 km bờ kênh và hàng nghìn km kênh mương nội đồng. Các sông trục chính của hệ thống gồm sông Kim Sơn, Cửu An, Tràng Kỹ, Điện Biên, Tây Kẻ Sặt và Đình Đào.