An toàn lao động thời AI - Bài cuối: Ứng dụng công nghệ xây dựng môi trường làm việc an toàn

Công nghệ không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất mà còn hỗ trợ phát hiện sớm rủi ro, giảm tai nạn và bảo vệ người lao động hiệu quả hơn trước môi trường lao động mới.

Người lao động chủ động bảo vệ mình

Công nghệ đang giúp môi trường làm việc an toàn hơn nhưng đồng thời cũng tạo ra những áp lực mới đối với người lao động, đặc biệt trong các lĩnh vực logistics, vận tải và lao động nền tảng số.

Dù đã gần 10 giờ đêm, anh Trần Minh Quân, shipper công nghệ tại Thành phố vẫn tiếp tục chạy xe trên các tuyến đường trung tâm. Sau gần 12 tiếng làm việc, điện thoại của anh vẫn liên tục hiện thông báo đơn hàng mới. Theo anh Quân, áp lực hiện nay không chỉ đến từ giao thông hay thời tiết mà còn từ hệ thống đánh giá bằng thuật toán. Mọi thứ đều tính bằng dữ liệu, từ tốc độ giao hàng đến tỷ lệ nhận đơn. Chỉ cần nghỉ vài hôm là thu nhập giảm rõ.

Không chỉ shipper, anh Nguyễn Văn Dũng cùng nhiều tài xế container khu vực cảng Cát Lái cũng đang chịu áp lực từ hệ thống giám sát hành trình và camera theo dõi tài xế do doanh nghiệp lắp đặt theo quy định. Ban đầu nhiều anh em có cảm giác lúc nào cũng bị theo dõi. Nhưng sau nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng, mọi người mới hiểu việc giám sát nhằm giúp anh em tập trung lái xe để bảo đảm an toàn hơn.

Tại các nhà máy, AI và tự động hóa cũng đang thay đổi cách người lao động vận hành công việc. Chị Thu Hà, công nhân Công ty trách nhiệm hữu hạn Jabil Việt Nam tại Khu Công nghệ cao thành phố cho biết, nhiều dây chuyền hiện đã tự động hóa gần như hoàn toàn. Trước đây công nhân làm thủ công khá nhiều, còn bây giờ chủ yếu vận hành máy móc và theo dõi dữ liệu trên màn hình. Công việc nhẹ hơn nhưng áp lực về kỹ năng cao hơn. Người lao động hiện nay không chỉ cần sức khỏe mà còn phải liên tục cập nhật kỹ năng mới để thích nghi với công nghệ. Nếu không học thêm thì rất dễ bị thay thế.

Tương tự, anh Lê Minh Tân, công nhân xây dựng của Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình thông tin trước đây việc kiểm tra an toàn chủ yếu phụ thuộc vào cán bộ giám sát nên có lúc chưa chặt chẽ. Bây giờ vào công trường, hệ thống quét nhận diện đầy đủ, nếu thiếu đồ bảo hộ hoặc đi sai khu vực sẽ có cảnh báo ngay. Ban đầu anh em hơi áp lực nhưng sau quen dần vì biết điều đó giúp mình an toàn hơn. 

Ông Phùng Thái Quang, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động Thành phố cũng nhìn nhận công nghệ và tự động hóa đang tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức cho người lao động. Cùng với hiệu quả và năng suất cao hơn, người lao động cũng chịu áp lực từ hệ thống đánh giá tự động và thuật toán, nhất là  ở lĩnh vực logistics, vận tải và lao động nền tảng số. Trong kỷ nguyên AI, điều người lao động cần không chỉ là thu nhập mà còn là cơ chế bảo vệ sức khỏe thể chất, tinh thần và cơ hội đào tạo lại kỹ năng. Nếu doanh nghiệp chỉ đầu tư công nghệ mà không đầu tư cho con người thì rất dễ tạo ra khoảng cách lớn giữa tốc độ chuyển đổi số, khả năng thích ứng của lao động. Trong kỷ nguyên AI, công nghệ có thể thay đổi cách vận hành doanh nghiệp, nhưng con người vẫn phải là trung tâm của mọi chiến lược phát triển bền vững.

Từ “công trường số” đến quản trị an toàn bằng dữ liệu

Tại một dự án xây dựng cao tầng ở xã Nhà Bè, Thành phố Hồ Chí Minh của Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons, hệ thống camera AI được lắp đặt khắp công trường để giám sát. Chỉ cần phát hiện người lao động không đội mũ bảo hộ, không móc dây an toàn hoặc đi vào khu vực nguy hiểm, hệ thống sẽ lập tức gửi cảnh báo đến bộ phận phụ trách.

Ông Kostyantyn Mykhaylyk, Giám đốc Sức khỏe-An toàn-Môi trường (HSE) của Coteccons cho biết, trước đây cán bộ an toàn khó giám sát toàn bộ công trường rộng hàng chục nghìn m2. Nay camera AI có thể theo dõi liên tục, phát hiện nguy cơ theo thời gian thực và cảnh báo ngay khi có vi phạm. Từ phương pháp quản lý truyền thống đến quản trị dựa trên dữ liệu và phòng ngừa sớm, nay Coteccons ứng dụng hệ thống BIM (Building Information Modelling) để trực quan hóa dự án, kiểm soát rủi ro trước thi công; hệ thống giàn bao che Formtech giúp tăng độ an toàn cho môi trường làm việc trên cao; FaceID hỗ trợ kiểm soát ra vào tại các khu vực có mức độ rủi ro lớn... Giá trị lớn nhất của hệ thống không chỉ nằm ở khả năng giám sát mà còn ở kho dữ liệu tích lũy để phân tích hành vi mất an toàn và điều chỉnh quy trình làm việc. Những lỗi lặp đi lặp lại như không đeo kính bảo hộ hay đi sai lối di chuyển đều được lưu lại để đánh giá mức độ rủi ro, từ đó xây dựng biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Công nghệ đang thay đổi căn bản cách quản lý an toàn lao động tại doanh nghiệp. Không chỉ ngành xây dựng, nhiều doanh nghiệp sản xuất, logistics, cung ứng điện tại thành phố cũng đang đẩy mạnh chuyển đổi số không chỉ hướng đến nâng cao năng suất mà còn kéo giảm sự cố lao động.

Tại Công ty trách nhiệm hữu hạn dịch vụ bốc xếp Tây Nguyễn Logistics (phường Phước Long), công việc bốc dỡ hàng hóa không còn phụ thuộc hoàn toàn vào sức người như trước. Ông Nguyễn Văn Ân, đại diện doanh nghiệp cho biết, ở nhiều kho bãi và trung tâm phân phối, khối lượng hàng hóa biến động liên tục theo giờ, theo ca và theo mùa vụ. Nếu khâu điều phối không hiệu quả, chỉ một điểm nghẽn nhỏ có thể ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi vận hành. Dịch vụ bốc xếp hiện đại không chỉ nằm ở số lượng nhân công mà còn ở khả năng phối hợp giữa con người, thiết bị và tiến độ triển khai. Công nghệ không thay thế con người nhưng giúp bố trí nhân lực, phương tiện và theo dõi tiến độ chủ động hơn.

Nhiều doanh nghiệp logistics khu vực Bình Dương, Bà Rịa đang thử nghiệm hệ thống camera AI, cảm biến chuyển động để nhận diện nguy cơ va chạm giữa xe nâng và công nhân trong kho hàng. Tuy môi trường có mật độ phương tiện di chuyển đông, nhưng hệ thống có thể phát hiện khu vực ùn tắc hoặc nguy cơ va chạm để cảnh báo sớm cho người điều phối. Tuy nhiên, nghịch lý hiện nay là nhiều nhà máy có hệ thống camera dày đặc nhưng lại thiếu nhân lực theo dõi màn hình giám sát 24/7.

Chỉ một công nhân đi vào khu vực cấm, xe nâng di chuyển quá gần người hay nhân viên vừa đi vừa sử dụng điện thoại cũng có thể dẫn đến tai nạn nghiêm trọng. Để khắc phụ điều này, Công ty Cổ phần VTI Solutions - đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ đã cho ra mắt giải pháp AI nhận diện hành vi triển khai trên hơn 40+ camera giám sát, có khả năng phát hiện vi phạm trang bị bảo hộ, sử dụng điện thoại khi di chuyển, xâm nhập vùng cấm hoặc nguy cơ va chạm giữa xe nâng với người lao động...

Nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng dữ liệu thời gian thực để kiểm soát an toàn thiết bị. Kết nối trực tiếp hệ thống cảm biến thông minh với dây chuyền sản xuất để khi máy móc rung lắc bất thường hoặc nhiệt độ vượt ngưỡng sẽ tự động phát cảnh báo cho kỹ thuật viên, giúp giảm đáng kể sự cố và tăng năng suất do không gián đoạn dây chuyền.

Là đơn vị hoạt động trong lĩnh vực yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, Tổng Công ty Điện lực Thành phố Hồ Chí Minh (EVNHCMC) cũng đẩy mạnh số hóa quy trình quản lý công trường thông qua “App Công trường”. Toàn bộ quy trình hiện trường, từ lập kế hoạch, tổ chức thi công đến kết thúc công việc đều được chuyển lên môi trường trực tuyến. Ông Trần Anh Tuấn, Phó Trưởng ban Viễn thông và Công nghệ thông tin của đơn vị nêu rõ, giải pháp này cho phép giám sát hiện trường 24/7, theo dõi trên nền bản đồ số, quản lý nguồn lực, tiến độ theo thời gian thực, từ đó nâng cao khả năng kiểm soát rủi ro và xử lý nhanh các tình huống phát sinh.

Việc số hóa không chỉ giúp Tổng Công ty Điện lực Thành phố Hồ Chí Minh nâng cao hiệu quả điều hành mà còn lưu trữ đầy đủ hồ sơ an toàn lao động, giảm sai sót trong thi công. Đặc biệt, sửa chữa điện hotline là công việc cực kỳ nguy hiểm do tất cả đều thao tác trên lưới điện 22kV đang mang điện. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến tính mạng của bản thân và đồng đội. Tại đây, trước mỗi ca làm việc công nhân đều được kiểm tra sức khỏe, huyết áp, trang bị đầy đủ bảo hộ và phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình an toàn khi thi công.

Trong quá trình chuyển đổi số, việc bảo vệ người lao động phải được đặt ở vị trí trung tâm. Chuyển đổi số và AI không chỉ để tăng năng suất mà còn phải giúp bảo vệ tính mạng, sức khỏe và nâng cao chất lượng việc làm cho người lao động. Khi công nghệ và tự động hóa ngày càng hiện diện sâu trong mọi lĩnh vực, do vậy khái niệm an toàn lao động cũng cần được mở rộng. Không chỉ là phòng tránh tai nạn tại công trường hay nhà máy, đó còn là bảo vệ sức khỏe tinh thần, bảo đảm thời gian nghỉ ngơi hợp lý và tạo cơ hội thích nghi công bằng cho người lao động trong môi trường số.