Từ thực tế tại Thành phố Hồ Chí Minh, phóng viên Thông tấn xã Việt Nam thực hiện chùm 2 bài viết về "An toàn lao động thời AI" nhằm phản ánh những thay đổi của môi trường lao động cũng như thách thức an toàn mới tại các doanh nghiệp.
Trung tâm điều khiển từ xa kiểm soát nhiệt độ, áp suất, thành phần hóa học trong sản xuất thép tại nhà máy sản xuất Công ty Cổ phần China Steel & Nippon Steel Việt Nam. Ảnh: Hoàng Nhị/TTXVN
Bài 1: Thách thức mới trong thời công nghệ
Áp lực tiến độ, sự chủ quan và cả khoảng trống trong quản lý khiến tai nạn lao động tiếp tục diễn biến phức tạp tại công trường, nhà máy và môi trường lao động số. Đáng lo ngại, sự bùng nổ của kinh tế số, mô hình lao động trên nền tảng số đang làm gia tăng rủi ro đối với nhóm lao động tự do, vốn thiếu nhiều cơ chế bảo vệ an toàn.
Rủi ro mới của lao động nền tảng số
Trước đây, tai nạn lao động chủ yếu gắn với công trường xây dựng hoặc nhà máy, thì hiện nay rủi ro nghề nghiệp đang mở rộng sang lĩnh vực kinh tế số và lao động nền tảng số. Trong đó, dịch vụ giao hàng trực tuyến, thương mại điện tử, vận tải công nghệ phát triển mạnh tạo ra một lực lượng lao động hoạt động ngoài khuôn khổ truyền thống. Nhiều người chưa được tiếp cận đầy đủ với chính sách bảo hiểm, khám sức khỏe nghề nghiệp hay huấn luyện an toàn lao động.
Anh Trần Minh Tiến, tài xế giao hàng công nghệ ở phường Long Bình cho biết, áp lực đơn hàng và thời gian giao nhận khiến nhiều tài xế phải làm việc kéo dài trong điều kiện giao thông đông đúc. Nhiều khi ứng dụng báo đơn liên tục, người giao hành cũng cố chạy để giữ thu nhập và điểm đánh giá. Có hôm chạy từ sáng tới tối, rất mệt nhưng vẫn phải cố, nếu không sẽ ảnh hưởng tới thu nhập. Ngoài nguy cơ tai nạn giao thông, tài xế công nghệ còn đối diện với áp lực tâm lý, nguy cơ bị cướp giật, bạo hành và sự kiểm soát chặt chẽ từ thuật toán ứng dụng…
Nguyên nhân dẫn đến sự cố sập la phông tại Chi nhánh Công ty trách nhiệm hữu hạn Schenker Việt Nam ở phường Dĩ An khiến 4 người thương vong vào đầu tháng 3/2026 vừa qua được cho là khu vực thi công không bảo đảm chịu tải. Phương án và biện pháp an toàn chưa được kiểm soát chặt chẽ, nguy cơ đánh giá rủi ro chưa đầy đủ và thiếu giám sát an toàn trong quá trình lắp đặt thiết bị.
Đến thời điểm hiện tại, ông Nguyễn Văn Hòa cùng nhiều công nhân thi công tại công trình cải tạo khu tập luyện thể thao Phú Thọ, phường Phú Thọ, nơi từng xảy ra sự cố khung sàn rơi xuống hố thang khiến 2 người thương vong, vẫn chịu áp lực tâm lý và lo ngại về an toàn lao động. Ông Hòa chia sẻ, nhiều công trình hiện nay thiếu nhân lực, chịu áp lực tiến độ nên công nhân phải tăng ca liên tục, không ít lao động thời vụ chưa được huấn luyện đầy đủ về kỹ năng an toàn, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn lao động.
Tai nạn không chỉ gây mất mát về con người mà còn phản ánh áp lực ngày càng lớn trong môi trường lao động hiện đại nơi tiến độ được đề cao. Các chuyên gia lao động đánh giá đây là dạng rủi ro nghề nghiệp mới, khi người lao động bị cuốn vào guồng vận hành của nền tảng công nghệ nhưng lại thiếu cơ chế bảo vệ phù hợp. Tiến sỹ, bác sỹ Trịnh Hồng Lân, Phân Viện trưởng Phân Viện Khoa học an toàn vệ sinh lao động và Bảo vệ môi trường miền Nam nhìn nhận, nhiều người lao động hiện nay không chỉ chịu áp lực thể chất mà còn đối diện những tổn thương tinh thần kéo dài dưới tác động của công nghệ và mô hình quản trị số. Áp lực không chỉ đến từ cường độ lao động mà còn từ việc người lao động mất dần khả năng kiểm soát thời gian nghỉ ngơi, khiến họ đối diện đồng thời nguy cơ về sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.
Nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng camera AI, cảm biến thông minh và hệ thống giám sát thời gian thực để phát hiện sớm nguy cơ mất an toàn tại công trường và nhà máy. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng ý thức tuân thủ và văn hóa an toàn trong doanh nghiệp. Ông Kostyantyn Mykhaylyk, Giám đốc Sức khỏe - An toàn - Môi trường (HSE), Công ty cổ phần Xây dựng Coteccons cho rằng, AI đang làm thay đổi đáng kể cách quản lý an toàn lao động. Trước đây việc kiểm tra chủ yếu dựa vào con người và giám sát thủ công. Hiện nay, camera AI có thể phát hiện công nhân không đội nón bảo hộ hoặc đi vào khu vực nguy hiểm để cảnh báo ngay lập tức. Điều này giúp giảm đáng kể nguy cơ xảy ra sự cố. Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế hoàn toàn yếu tố con người, quan trọng nhất vẫn là xây dựng văn hóa đảm bảo an toàn. Người lao động phải hiểu rằng tuân thủ quy trình không chỉ bảo vệ bản thân mà còn bảo vệ đồng nghiệp và tiến độ chung của dự án.
Người lao động chưa thích ứng với công nghệ
Theo Sở Nội vụ Thành phố Hồ Chí Minh, công tác an toàn, vệ sinh lao động ở Thành phố thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực; tần suất tai nạn lao động có xu hướng giảm, nhiều mô hình cải thiện điều kiện làm việc được nhân rộng. Tuy nhiên, tình hình tai nạn lao động vẫn ở mức đáng lo ngại khi một bộ phận người sử dụng lao động và người lao động chưa tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật về an toàn lao động; còn tâm lý chủ quan, xem nhẹ phòng ngừa và chưa đầu tư thỏa đáng cho thiết bị bảo hộ, quy trình kiểm soát rủi ro.
Quá trình đô thị hóa nhanh, áp lực tiến độ thi công cùng việc sử dụng nhiều lao động thời vụ khiến nguy cơ tai nạn ngày càng phức tạp, nhất là trong lĩnh vực xây dựng, sản xuất công nghiệp, logistics, vận tải, giao nhận… Các ứng dụng công nghệ đang giúp doanh nghiệp tối ưu vận hành nhưng cũng có thể khiến người lao động chịu áp lực cường độ làm việc cao hơn. Để giảm tai nạn lao động trong bối cảnh mới, bên cạnh đầu tư công nghệ, điều quan trọng là xây dựng văn hóa an toàn từ cấp quản lý đến từng người lao động; mở rộng chính sách bảo hiểm với lao động phi chính thức; tăng cường thanh tra, siết chặt trách nhiệm của doanh nghiệp trong huấn luyện an toàn.
Tiến sỹ Nguyễn Ngọc Hải, Viện trưởng Viện Khoa học An toàn, vệ sinh lao động Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, quá trình đô thị hóa nhanh và áp lực tăng trưởng đang khiến nhiều doanh nghiệp ưu tiên tiến độ sản xuất hơn đầu tư cho an toàn. Không ít doanh nghiệp vẫn xem chi phí an toàn là chi phí phụ. Trong khi đó, nhiều công trình sử dụng lao động thời vụ, thay đổi nhân sự liên tục nên việc huấn luyện và kiểm soát rủi ro gặp khó khăn.
Theo Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh năm 2025 ghi nhận hơn 100 vụ tai nạn lao động nghiêm trọng làm 107 người tử vong và 7 người bị thương. Đáng chú ý, có 10 vụ tai nạn làm 9 người tử vong xảy ra trong khu vực không có quan hệ lao động, tức người lao động làm việc tự do hoặc không theo hợp đồng lao động. Con số này cho thấy một thực tế đáng lo ngại: nhóm lao động phi chính thức đang trở thành “vùng trũng” trong bảo vệ an toàn lao động.
Ông Nguyễn Văn Hải, Phó trưởng Bộ phận Chính sách pháp luật - Quan hệ lao động, Liên đoàn Lao động thành phố cho biết, dù nhiều doanh nghiệp đã tăng cường giám sát an toàn, tình trạng chủ quan vẫn tồn tại, nhất là ở các công trình nhỏ hoặc nhà thầu phụ. Có trường hợp công nhân không sử dụng đầy đủ thiết bị bảo hộ hoặc đơn vị thi công chưa tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh xác định Nguyễn Mạnh Cường, với quy mô một siêu đô thị đã và đang thu hút số lượng lớn doanh nghiệp, công trình xây dựng, trung tâm logistics, khu công nghiệp và lực lượng lao động lớn ở đa dạng ngành nghề, công tác an toàn, vệ sinh lao động là nhiệm vụ trọng tâm, lâu dài và mang ý nghĩa nền tảng đối với phát triển nguồn nhân lực bền vững. Tăng trưởng kinh tế chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng việc bảo vệ tính mạng, sức khỏe và quyền lợi chính đáng của người lao động. Thành phố sẽ tiếp tục thúc đẩy các giải pháp nâng cao an toàn lao động, ứng dụng công nghệ và tăng cường giám sát tại doanh nghiệp...
Bài cuối: Ứng dụng công nghệ xây dựng môi trường làm việc an toàn